Australia i Oceania – część świata, region geograficzny obejmujący kontynent Australia i nieprzynależące do żadnego kontynentu wyspy (Oceania) na Oceanie Spokojnym.

Spis tematów (kliknij, aby przejść do tematu)

I Położenie i warunki naturalne Australii i Oceanii

II Ludność i gospodarka Australii


Australia i Oceania

I Położenie i warunki naturalne Australii i Oceanii

Położenie Australii i Oceanii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Oceania_%28orthographic_projection%29.svg/1024px-Oceania_%28orthographic_projection%29.svg.png

1. Położenie Australii

Kontynent Australia obejmuje część lądową oraz wybrane z otaczających wysp. Panuje zgodność co do zaliczenia do Australii wysp bezpośrednio przylegających do linii brzegowej kontynentu oraz wyspy Tasmania. Problemem jest jednoznaczne zakwalifikowanie wyspy Nowa Gwinea. Ze względu na to, że jej zachodnia część należy do azjatyckiego kraju – Indonezji. Cześć badaczy zalicza całą wyspę do Australii (ze względu na położenie na tej samej płycie tektonicznej – dotyczy to zwłaszcza opracowań anglojęzycznych), inni zaliczają w całości do Azji, a część jako wyspę Oceanii niebędącą częścią Australii ani Azji (najczęściej przyjmowane w Polsce). Istnieje też wersja uznającą wschodnią połowę wyspy za odpowiednio część Australii lub Oceanii, a zachodnią (należącą do Indonezji) – za część Azji. Takie podziały stwarzają istotne problemy dla wyliczenia ostatecznej powierzchni kontynentu.

Australia znajduje się w całości na półkulach: południowej i wschodniej. Skrajnymi punktami w części kontynentalnej są:

  • Na północ – Przylądek Jork – (10°41’S/ 10°43’S według różnych źródeł)
  • Na południe – Przylądek Południowy (39°08’S)
  • Na zachód – Przylądek Steep (113°09’E)
  • Na wschód – Przylądek Byrona (153°42’E / 153°38’E według różnych źródeł)

Skrajne punkty po uwzględnieniu otaczających wysp są różnie przyjmowane, w zależności od źródeł:

  • Na północ – północny brzeg półwyspu Ptasia Głowa (~0°21′ S). Inne uznawane punkty (po wykluczeniu Nowej Gwinei): północny brzeg Wyspy Banksa (10°05’S) lub północny brzeg Wyspy Bramble Cay (9°08’S)
  • Na południe – południowy brzeg wyspy Bishop i Clerk (~55°03’S). Inny uznawany punkt to Przylądek Południowo-Wschodni na wyspie Tasmania (43°39’S).
  • Na zachód – zachodni brzeg Wyspy McDonalda (72°36’E). Inny uznawany punkt to Przylądek Inskrypcji na Wyspie Dirka Hartoga (112°57’E).
  • Na wschód – wschodni brzeg Wyspy Nofolk (167°57’E). Część badaczy uznaje Przylądek Byrona.

Rozciągłości południkowe Australii

Źródło: Opracowanie własne na podstawie https://dumielauxepices.net/sites/default/files/globe-clipart-australia-627448-6056020.jpg

Rozciągłości równoleżnikowe Australii

Źródło: Opracowanie własne na podstawie https://dumielauxepices.net/sites/default/files/globe-clipart-australia-627448-6056020.jpg

2. Położenie Oceanii

Oceania nie jest kontynentem, a regionem geograficznym, obejmującym część wysp na Oceanie Spokojnym nie przynależących do innych kontynentów. Niektórzy pod pojęciem Oceanii rozumieją Australię i Oceanię. Podobnie jak w przypadku Australii pojawia się problem z klasyfikacją części obszarów, zwłaszcza Nowej Gwinei. Część badaczy zalicza ją do Azji, część do kontynentu Australia, a część właśnie do Oceanii. Ze względu na duże rozproszenie wysp po całym Pacyfiku, Oceania leży na wszystkich 4 półkulach Ziemi.

Oceania nie ma skrajnych punktów kontynentalnych, ponieważ nie jest kontynentem. De facto nie wylicza się także jej rozciągłości geograficznej, ale można to zrobić, uwzględniając skrajnie położone wyspy:

  • Na północ – atol Kure w archipelagu Hawajów (28°25’N)
  • Na południe – Wyspa Jacquemart w archipelagu Wysp Campbella (53°27’S)
  • Na zachód – Wyspa Waigeo (130°28’E)
  • Na wschód – Wyspa Sala y Gomez (105°28’W), część badaczy uznaje także Wyspę Wielkanocną (109°13’W)

Rozciągłości południkowa i równoleżnikowa Oceanii

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: https://pasarelapr.com/images/blank-map-of-the-pacific-ocean/blank-map-of-the-pacific-ocean-8.jpg

3. Podział Oceanii

Oceania dzieli się na 4 główne części: zachodnią Melanezję, północną Mikronezję, wschodnią Polinezję i południową Nową Zelandię. Część badaczy uznająca Australię za część Oceanii wyznacza także piątą część – Australazję, obejmującą kontynent Australię i przybrzeżne wyspy.

Podział Oceanii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Oceania_UN_Geoscheme_Regions.svg/1920px-Oceania_UN_Geoscheme_Regions.svg.png

4. Obiekty na mapie Australii i Oceanii

Obiekty fizycznogeograficzne na mapie Australii i Oceanii

Źródło: http://www.swiatpodrozy.pl/k.php?kid=3&mapID=35#.XL8rf07VK70

5. Podział polityczny Australii i Oceanii

Podział polityczny Australii i Oceanii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/77/Australia_and_Oceania-administrative_map_PL.png

Kontynent Australia obejmuje tylko jedno państwo – Australię (Związek Australijski). Natomiast cała Oceania łącznie z Australią liczy 14 państw i liczne terytoria zależne lub integralne części innych państw, należące do Australii, Nowej Zelandii, USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Japonii, Indonezji oraz Chile. Niektórzy badacze za 15-ty kraj Oceanii uznają Indonezję, której wschodnia część leży na zaliczanej do Oceanii wyspie Nowa Gwinea.

Największym krajem regionu jest oczywiście Australia (7,7 mln km²). Jest także krajem o największej liczbie ludności (ponad 25 milionów mieszkańców). Najmniejszym niepodległym państwem jest Nauru (21 km²). Najmniejszą liczbę ludności trudno ocenić, gdyż dwa państwa – Nauru i Tuvalu mają niemal identyczne zaludnienie, nieznacznie powyżej 11 000 mieszkańców (prawdopodobnie Tuvalu jest mniej zaludnione). Pod względem gęstości zaludnienia malutka wyspa Nauru jest w regionie bezkonkurencyjna (ponad 530 os./km²). Co zaskakujące, najbardziej zaludniony kraj – Australia, cechuje się najniższą gęstością zaludnienia (zaledwie 3,2 os./km²).

6. Podstawowe informacje o Australii i Oceanii

Powierzchnia: Australii – niecałe 7,7 mln km² (według polskich źródeł) lub 8,6 mln km² (według źródeł anglojęzycznych – z uwzględnieniem licznych wysp w tym Nowej Gwinei). W obu przypadkach Australia jest najmniejszym kontynentem. Powierzchnia Oceanii wynosi nieco ponad 1,2 mln km². Łączna powierzchnia Australii i Oceanii to niecałe 9 mln km² (dokładnie 8,9 mln km² według polskich źródeł), niektóre źródła anglojęzyczne podają mniejsze wartości. Różnica wynika z klasyfikacji części odleglejszych wysp i archipelagów do innych kontynentów.

Liczba ludności: Australii – ~25 milionów osób, Oceanii (wraz z Indonezyjską ludnością Nowej Gwinei) – ~21 milionów osób (bez niej około 17 milionów). Całkowita liczba ludności Australii z Oceanią to około 46 milionów osób (lub 42 miliony jeżeli nie uwzględniać Indonezyjskiej części Nowej Gwinei). Jedynie Antarktyda ma mniejszą liczbę ludności od Australii i Oceanii.

Średnia wysokość: Australii – 292 m.n.p.m. Australii z Oceanią – 330 m.n.p.m.

Najwyższy szczyt: Australii – Góra Kościuszki (2228-2230 m.n.p.m. według różnych źródeł) lub (jeżeli uwzględnić wyspy należące do Australii) – Mawson Peak (2745 m.n.p.m.). Oceanii – Puncak Jaya (w Indonezyjskiej części Nowej Gwinei – 4884 m.n.p.m.).

Najniższy punkt: Dno jeziora Eyre (~-12 m.n.p.m. lub -15 m.n.p.m. według różnych źródeł)

Deniwelacja kontynentu: Australii – między 2240 a 2760 m w zależności od przyjętych kryteriów. Oceanii – około 4900 m.

7. Cechy fizycznogeograficzne Australii i Oceanii

Australia (z Tasmanią) ma najniższy wskaźnik rozwinięcia linii brzegowej, której długość wynosi niecałe 20 tys. km i jest najkrótsza ze wszystkich kontynentów. Udział wysp i półwyspów jest znaczny tylko jeżeli oprócz Australii uwzględnimy całą Oceanię.

Wybrzeża Australii są w przeważającej większości niskie i wyrównane. W części południowej występują ponadto fragmenty wybrzeża klifowego i lagunowo-mierzejowego. Bardziej klifowe jest wybrzeże zachodnie. Znajdują się tutaj także elementy wybrzeża typu riasowego. Na północy oprócz wybrzeża niskiego występuje także wybrzeże namorzynowe oraz rafy koralowe, które dominują zwłaszcza we wschodniej części kontynentu. Oprócz raf koralowych na wschodzie Australii można napotkać wybrzeże mierzejowo-zalewowe.

Wybrzeża Oceanii są bardzo zróżnicowane. Cześć wysp ma charakter wulkaniczny. Występują liczne atole koralowe. Powszechne jest też wybrzeże namorzynowe.

Cechy fizycznogeograficzne Australii

Źródło: https://www.geografia24.eu/geo100_mapa_swiata/2019_max/kontynenty_geografia24eu_0020.jpg

Australia jest kontynentem najniżej położonym ze wszystkich (średnio 292 m.n.p.m., zaś z Oceanią – 330 m.n.p.m.). Najwyższym szczytem w części kontynentalnej jest Góra Kościuszki (2228-2230 m.n.p.m. według różnych źródeł) położona na wschodzie kontynentu w paśmie Wielkich Gór Wododziałowych. Wyższy jest Mawson Peak (2745 m.n.p.m.) położony na należącej do Australii wyspie Heard (wulkanicznej i niezamieszkałej). Z kolei najwyższym szczytem Oceanii jest Puncak Jaya (w Indonezyjskiej części Nowej Gwinei – 4884 m.n.p.m.). Najniżej położone jest Dno jeziora Eyre (~-12 m.n.p.m. lub -15 m.n.p.m. według różnych źródeł), więc deniwelacja kontynentu jest również najmniejsza wśród wszystkich kontynentów i wynosi zaledwie około 2240-2245 m. (lub do 4900 m. z uwzględnieniem Oceanii).

W rzeźbie terenu jedyne znaczenie mają Wielkie Góry Wododziałowe na wschodzie kontynentu, które blokują napływ wilgotnego powietrza znad Oceanu Spokojnego do wnętrza kontynentu. Australia jest kontynentem wybitnie nizinnym, gdzie obszary o wysokości poniżej 300 m.n.p.m. stanowią ponad 54% kontynentu, a łącznie prawie 85% jest poniżej 500 m.n.p.m. Obszary wysokogórskie ponad 2000 m.n.p.m. to niewiele ponad 3% kontynentu.

8. Budowa geologiczna Australii i Oceanii

Położenie Australii i Oceanii na płytach tektonicznych

Źródło: https://zywaplaneta.pl/wp-content/uploads/2012/01/Kry_litosfery.png

Cała Australia i część Oceanii znajdują się na Płycie Australijskiej. Większość Oceanii znajduje się na Płycie Pacyficznej. Budowa geologiczna Australii jest stara. Zachodnia część kontynentu pochodzi z prekambru, a wschodnia z paleozoiku. Góry na wschodnim wybrzeżu powstały w orogenezach: kaledońskiej i hercyńskiej. Jest to kontynent, gdzie nie wystąpiły fałdowania alpejskie.

W Oceanii dominują z kolei wyspy o genezie wulkanicznej oraz wyspy – atole koralowe. Liczne archipelagi powstały także w wyniku ruchów górotwórczych na granicy płyty Pacyficznej i Płyty Australijskiej – i mają genezę fałdowań alpejskich.

Zelandia – postulowany nowy kontynent

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Zealandia_topography.jpg/800px-Zealandia_topography.jpg

W 2017 r. grupa naukowców ogłosiła wyniki swoich badań, wskazujące, że Nowa Zelandia i inne wyspy na wschód od Australii nie są zwykłymi wyspami, ale pozostałością po dawnym kontynencie, który w wyniku ruchów tektonicznych i podniesienia poziomu morza – zapadł się. Naukowcy postulują uznanie tego odkrycia jako nowego kontynentu, ponieważ geologicznie spełnia on kryteria (znajduje się na płycie kontynentalnej, a nie oceanicznej – jak twierdzą naukowcy). Gdyby uznać Zelandię za nowy kontynent, jego większość powierzchni znajduje się pod wodą. Nawet gdyby wynurzył się w całości, byłby najmniejszym kontynentem – z powierzchnią około 2/3 powierzchni Australii.

9. Klimat Australii i Oceanii

Głównymi czynnikami klimatotwórczymi Australii są:

  • Szerokość geograficzna – przez środek kontynentu przebiega Zwrotnik Koziorożca, co determinuje klimat większości kontynentu.
  • Prądy morskie – Na zachodzie zimny prąd Zachodnioaustralijski radykalnie zmniejsza i tak niskie (ze względu na położenie na zwrotniku) opady, a na wschodzie ciepły prąd Wschodnioaustralijski (oraz jego odnogi na południu i północy kontynentu) przynoszą znaczące opady, tworząc teren zdatny do zamieszkania.

Prądy morskie wokół Australii

Źródło: http://static.scholaris.pl/main-file/103/prady-morskie_60822.jpg

Pozostałe czynniki klimatotwórcze to:

  • Cyrkulacja atmosferyczna w strefie równikowej wpływa na większe opady na północy Australii i na Nowej Gwinei.
  • Południkowy układ Wielkich Gór Wododziałowych odcina wnętrze kontynentu od opadów niesionych przez prąd  Wschodnioaustralijski. Na klimat Tasmanii oraz Nowej Zelandii ma ponadto pewne oddziaływanie zimny prąd – Dryf Wiatrów Zachodnich.
  • Niewielkie wysokości nad poziomem morza ocieplają kontynent, a jedyne ochłodzenie związane z wysokością następuje w Wielkich Górach Wododziałowych.
  • Duża zwartość kontynentu i mało rozwinięta linia brzegowa wysuszają wnętrze lądu.

W Australii w zasadzie występuje tylko kilka stref klimatycznych.

Strefy klimatyczne Australii i otaczających wysp Oceanii

Źródło: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res-minimized/RfJzgA8EljjNI/4/960/10Xe3n3Cprt9V3cquMYlDIGWpKaQhwj4.png

1. Klimat równikowy (wilgotny) – obejmuje wyspę Nowa Gwinea oraz niektóre wyspy Oceanii (Melanezji, Polinezji i Mikronezji położonych na linii równika). Cechuje się stałą temperaturą około 27 stopni Celsjusza i bardzo dużymi opadami przez cały rok.

Lae, Papua-Nowa Gwinea

Źródło: https://images.climate-data.org/location/1272/climate-graph.png?escpb=184-0

2. Klimat podrównikowy (wilgotny) – obejmuje środkowo-północne wybrzeże Australii oraz część wysp Melanezji i Polinezji. Bardzo podobny do klimatu równikowego, ze stałą temperaturą w okolicach 27 stopni Celsjusza (choć podlegającym niewielkim wahaniom) przez cały rok oraz dużymi opadami, jednak z wyraźnie zaznaczającą się porą deszczową (latem) i suchą (zimą).

Darwin, Australia – Terytorium Północne

Źródło: https://images.climate-data.org/location/6322/climate-graph.png?escpb=184-0

3. Klimat zwrotnikowy suchy – obejmuje największą część Australii – całe centrum kontynentu wzdłuż Zwrotnika Koziorożca, od zachodniego wybrzeża aż po Wielkie Góry Wododziałowe. Cechuje się najwyższymi temperaturami latem i dość dużą amplitudą oraz bardzo niskimi lub wręcz prawie zerowymi opadami.

Alice Springs, Australia – Australia Zachodnia

Źródło: https://images.climate-data.org/location/586/climate-graph.png?escpb=184-0

4. Klimat zwrotnikowy wilgotny – zmodyfikowana przez ciepły prąd morski, deszczowa odmiana klimatu zwrotnikowego. Obejmuje wąski pas wschodniego wybrzeża Australii. Maksymalna temperatura jest wyższa niż w klimacie równikowym, zaznacza się jednak pewna amplituda temperatury. Opady są na poziomie podobnym do klimatu podrównikowego, choć pora sucha i deszczowa nie jest zaznaczona tak wyraźnie.

Brisbane, Australia – Queensland

Źródło: https://images.climate-data.org/location/6171/climate-graph.png?escpb=184-0

5. Klimat podzwrotnikowy suchy – jest strefą przejściową między śródziemnomorską, a pustynną wersją klimatu. Obejmuje pas terenu na szerokościach geograficznych między 30° a 33° S. Cechuje się bardzo gorącym latem oraz łagodną, ale dużo chłodniejszą zimą (z temperaturą minimalną około 10 stopni Celsjusza). Amplituda jest wysoka lub bardzo wysoka, a opady bardzo niskie.

Merredin, Australia – Australia Zachodnia

Źródło: https://images.climate-data.org/location/9849/climate-graph.png?escpb=184-0

6. Klimat podzwrotnikowy wilgotny – obejmuje południowo-zachodnie i południowo-wschodnie wybrzeże Australii. W jego obrębie znajdują się największe miasta kontynentu – Sydney i Melbourne oraz stolica kraju – Canberra. Ponadto północna Tasmania i Wyspa Północna oraz północna część Wyspy Południowej w Nowej Zelandii (wraz z Wellington – stolicą kraju). Jest nieco chłodniejszą wersją klimatu zwrotnikowego wilgotnego, z dość równomiernymi, wysokimi opadami przez cały rok, gorącym latem i łagodną zimą ze średnią temperaturą powyżej 10 stopni Celsjusza przy zauważalnej, dość dużej amplitudzie temperatury.

Melbourne, Australia – Wiktoria

Źródło: https://images.climate-data.org/location/764100/climate-graph.png?escpb=184-0

Auckland – Nowa Zelandia

Źródło: https://images.climate-data.org/location/3605/climate-graph.png?escpb=184-0

7. Klimat umiarkowany (ciepły, morski) – w samej Australii nie występuje, obejmuje jednak południową część zaliczanej do niej Tasmanii oraz większość Wyspy Południowej w Nowej Zelandii. Choć ten klimat ma różne cechy w róznych miejscach świata, tutaj charakteryzuje się relatywnie małą amplitudą temperatury, ze względu na wybitnie nadmorskie położenie. Opady są dosyć duże i raczej wyrównane przez cały rok. Minimalna temperatura spada poniżej 10 stopni Celsjusza, ale rzadko poniżej zera. Lata są łagodne, z temperaturą około 15 stopni Celsjusza.

Dunedin, Nowa Zelandia

Źródło: https://images.climate-data.org/location/5745/climate-graph.png?escpb=184-0

10. Krajobrazy, fauna i flora Australii i Oceanii

Większość obszaru Australii nie nadaje się do zamieszkania, ze względu na niekorzystne warunki klimatyczne. Brak opadów na znacznej większości kontynentu doprowadził do powstania rozległych pustyń, co czyni kontynent drugim najbardziej pustynnym po Antarktydzie.

Australia na zdjęciach satelitarnych – obszar pustyń wyraźnie widoczny

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Australia_satellite_plane.jpg/1280px-Australia_satellite_plane.jpg

Na zachodzie kontynentu znajdziemy aż 6 dużych pustyń: Wielką Pustynię Piaszczystą, Pustynię Gibsona, Wielką Pustynię Wiktorii, Pustynię Simpsona, Tanami i Małą Pustynię Piaszczystą. Większość tych pustyń – zgodnie z nazwą, ma charakter piaszczysty. Częściowo porośnięte są przez prymitywną roślinność, a piasek ma charakterystyczny czerwony kolor (ze względu na zawartość żelaza).

Wielka Pustynia Piaszczysta

Źródło: https://i.pinimg.com/originals/e5/32/fe/e532feba03f8d0eef333140fbc138871.jpg

Pustynne krajobrazy wzbogaca położony w centrum kontynentu, na Wielkiej Pustyni Piaszczystej twardzielec, powszechnie uważany za jeden z największych kamieni na świecie – Ayers Rock znane też jako Uluru (będący przy okazji świętą góra Aborygenów). Formacja skalna liczy około 350 m wysokości i niemal 9 kilometrów obwodu.

Ayers Rock – Uluru

Źródło: https://img.theculturetrip.com/768×432/wp-content/uploads/2017/08/uluru_helicopter_view_cropped.jpg

W miejscach, gdzie pojawia się deszcz, krajobrazy znacznie różnią się od pustynnego. Nowa Gwinea leżąca w klimacie równikowym pokryta jest przez las równikowy (dżunglę). Z kolei północne wybrzeża Australii cechują się występowaniem lasów namorzynowych (zwanych również mangrowymi) – zanurzone w wodzie drzewa porastające linię brzegową i ujściowe odcinki rzek, których nagie korzenie wyłaniają się z morskiej wody.

Lasy namorzynowe (mangrowe) w północnej Australii

Źródło: https://www.abc.net.au/cm/rimage/10524720-16×9-large.jpg?v=2

Ze względu na szybkie odseparowanie się Australii od innych kontynentów, szacuje się, że aż 85% gatunków roślin i zwierząt to endemity, czyli gatunki gdzie indziej niespotykane. Do bardzo znanych gatunków należą: stekowce (np. dziobak, kolczatka) i torbacze (koala, kangur). Inne ciekawe gatunki to diabeł tasmański czy ptaki – emu i kazuar. Najbardziej znaną rośliną pochodzącą z tego rejonu świata jest Eukaliptus.

Kangur  – przedstawiciel torbaczy

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Macropus_agilis.jpg/1920px-Macropus_agilis.jpg

Nie tylko zwierzęta i rośliny lądowe należą do wyjątkowych. U północno-wschodnich wybrzeży Australii, na dnie Morza Koralowego rośnie Wielka Rafa Koralowa – największe takie nagromadzenie koralowców (czyli zwierząt z rodziny parzydełkowców) na świecie. Jest nawet widoczna z kosmosu. Te piękne, kolorowe pokrywy przyciągają co roku tysiące turystów, jednak rosnące zanieczyszczenie środowiska może zagrozić ich istnieniu.

Koralowe Wielkiej Rafy Koralowej

Źródło: https://portdouglasmeridian.com/wp-content/uploads/2015/06/feature-703×444.jpg

Również w Oceanii możemy spotkać ciekawe krajobrazy. Wiele z wysp Oceanii ma pochodzenie wulkaniczne. Część z nich stała się później atolami koralowymi.

Schemat powstawania atoli koralowych

 

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Atoll_forming-i18.png/800px-Atoll_forming-i18.png

Atole koralowe to wyspy o kształcie pierścienia wypełnionego w środku wodą morską. Powstają w wyniku nadbudowywania brzegów wyspy wulkanicznej przez koralowce, których ciężar doprowadza z czasem do zatopienia stożka wulkanicznego.

Atol koralowy – Wyspy Cooka

Źródło: https://www.buckil.com/buckil_image/1510269963Atol.jpg

11. Wody Australii i Oceanii

Australia jest kontynentem ubogim w wody powierzchniowe. Większość rzek ma charakter okresowy – pojawiają się w porze deszczowej, a potem wysychają. W południowo-wschodniej, bardziej deszczowej części kontynentu występuje stała, najdłuższa w Australii rzeka – Murray (o długości według różnych źródeł – 2508 – 2575 km), która wspólnie z rzeką Darling tworzy system rzeczny o długości między 3375 km – 3750 km według różnych źródeł.

Rzeka Murray

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/MurrayBridgeMurrayRiver.JPG/1920px-MurrayBridgeMurrayRiver.JPG

Jezior również jest niewiele, a większość z nich podobnie jak rzeki – jest okresowa. Największym jeziorem jest słonowodne Eyre. Jego powierzchnia zmienia się, jednak zwykle, nawet w porze suchej – znajduje się w nim chociaż niewielka ilość wody. Maksymalne rozmiary jezioro osiąga zaledwie kilka razy w ciągu stu lat. Powierzchnia może osiągać nie więcej niż 9500 km².

Jezioro Eyre z lotu ptaka

Źródło: http://australias-physical-features-is.weebly.com/uploads/3/0/2/6/30267085/8468912_orig.jpg

Choć zbiorników wody powierzchniowej jest niewiele, należy do nich także niezwykle ciekawe Jezioro Hillier położone na wyspie Middle u południowych wybrzeży Australii. To słonowodne jezioro ma różowy kolor, który spowodowany jest bytującym w nim glony Dunaliella salina.

Jezioro Hillier

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Lake_Hillier_2_Middle_Island_Recherche_Archipelago_NR_IV-2011.JPG/1280px-Lake_Hillier_2_Middle_Island_Recherche_Archipelago_NR_IV-2011.JPG

Ubóstwu wód powierzchniowych rekompensowane jest przed bogate zasoby wód podziemnych. W Australii znajdują się liczne baseny artezyjskie, z których woda pod ciśnieniem wydobywa się na powierzchnię. Największym z nich jest Wielki Basen Artezyjski, który zajmuje nawet 1,6 mln km².

Rozmieszczenie basenów artezyjskich w Australii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Zagadnienia_wodne_Australii_i_Oceanii.svg/940px-Zagadnienia_wodne_Australii_i_Oceanii.svg.png

Wydostanie się wody ze studni artezyjskiej jest możliwe dzięki oddziaływaniu ciśnienia i powolnemu żłobieniu warstwy skał nieprzepuszczalnych.

Schemat studni artezyjskiej

Źródło: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res-minimized/RUtYVkHwnH5zx/15/960/1b0A4fEV6KvGMtrScKbSNEdvlFFcuA0U.png

12. Gleby Australii i Oceanii

Na całym kontynencie gleby są raczej słabe. Na wschodnim wybrzeżu dominują czerwono i żółtoziemy, w wyżej położonych okolicach górskich przechodząc w leśne gleby brunatne. W strefie równikowej i części strefy podrównikowej pojawiają się czerwonożółte gleby ferralitowe. W pasie wyżyn na wschodzie kraju można jeszcze doświadczyć czerwonobrunatnych gleb sawann. W dolinach dużych rzek występują mady. W centrum i na zachodzie kraju występują słabe gleby pustynne, często zasolone.

II Ludność i gospodarka Australii

Australia (7,7 mln km²) jest także krajem o największej liczbie ludności w regionie Oceanii (ponad 25 milionów mieszkańców), jednak cechuje się relatywnie niską gęstością zaludnienia (zaledwie 3,2 os./km²). Choć powierzchnia Australii jest blisko 24-krotnie większa od Polski, to jest to w istocie kontynent prawie niezamieszkały. Wpływ mają na to przede wszystkim trudne warunki geograficzne wnętrza kontynentu oraz jego duża odległość od innych lądów.

1. Rys historyczny Australii

Już w starożytności uważano, że na południowej półkuli Ziemi musi istnieć kontynent – jak wtedy sądzono – równoważący masę lądów na półkuli północnej. Kontynent ten nazwano Terra Australis Incognita (z łaciny – Nieznany Ląd Południowy). Pogląd taki rozpowszechnił zwłaszcza Klaudiusz Ptolemeusz, opierający się na wcześniejszych przemyśleniach Arystotelesa. Australię przedstawiano na mapach, już na kilkaset lat przed jej odkryciem, sądząc, że kontynent ten jest rozległym lądem wokół bieguna południowego (a więc w istocie mylono go z Antarktydą).

Hipotetyczna Terra Australis Incognita na mapach Mercatora z XVI wieku

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Mercator_World_Map.jpg/1280px-Mercator_World_Map.jpg

Choć prawdopodobnie Australia została odkryta już w XVII wieku, to dopiero po dokładnej eksploracji dokonanej przez Jamesa Cooka, który ostatecznie udowodnił że nowy kontynent nie może być poszukiwaną Terra Australis, ponieważ jest znacznie mniejszy niż powszechnie podejrzewano i nie rozciąga się tak daleko na południe. Pod koniec XVIII wieku zaczęto poważnie rozważać kolonizację kontynentu, który wydawał się jednak niezwykle niesprzyjający dla zaludnienia. Ostatecznie dopiero w 1814 r. upowszechniło się nazywanie nowego lądu Australią (w miejsce pierwszej nazwy – Nowa Holandia).

2. Pierwsi ludzie w Australii

Nie jest do końca jasne, w jaki sposób pierwszym ludziom udało się zasiedlić kontynent. W czasie ostatniego zlodowacenia, poziom morza w okolicach Australii mógł być niższy nawet o 135 metrów. Kontynent był najpewniej połączony z wyspą Nowa Gwinea, jednak nadal oddalony o przynajmniej 200 kilometrów od stałego lądu Eurazji. Mimo tych przeszkód, szacuje się, że pierwsi ludzie dotarli do Australii (wtedy znanego jako prehistoryczny kontynent Sahul) już około 50 000 r. p.n.e. lub wcześniej (do nawet 65 000 r.p.n.e., a według niektórych źródeł jeszcze wcześniej). Rdzenną ludność Australii nazywa się Aborygenami.

Prawdopodobny wygląd prehistorycznego kontynentu Sahul i jego otoczenia w momencie najbardziej obniżonego poziomu morza około 22 000 lat p.n.e.

Źródło: http://sahultime.monash.edu.au/explore.html

Równie trudny do jednoznacznego wyjaśnienia jest proces zasiedlania wysp Oceanii, z których jako ostatnią zasiedlono prawdopodobnie Nową Zelandię. Musiało to odbyć z udziałem mniej lub bardziej prymitywnych łodzi.

Choć sam sposób pojawienia się człowieka w Australii zastanawia, jeszcze bardziej intrygujący jest fakt, że przez ponad 50 000 lat rdzennym mieszkańcom Australii de facto nie udało się stworzyć żadnej poważnej cywilizacji. Aborygeni nie zorganizowali w Australii żadnej państwowości, prowadzili koczowniczy tryb życia, a ich kulturę czy wierzenia można by uznać – nie próbując ich obrazić – za prymitywne. W momencie rozpoczęcia europejskiej kolonizacji Australii, rdzenna ludność kontynentu była całkowicie bezbronna i bezradna.

Co w tym zaskakującego? Ludzie pojawili się w Australii na długo przed stałym zaludnieniem środkowej Europy, wschodniej Azji czy kontynentów Amerykańskich. Kilkadziesiąt tysięcy lat później zasiedlone Ameryki, również całkowicie odcięte od innych kontynentów, stworzyły co najmniej kilka ambitnych cywilizacji o poważnej państwowości, rozwiniętym rolnictwie, mitologii a nawet edukacji. W momencie gdy hiszpańscy konkwistadorzy przybyli podbijać Majów, Azteków czy Inków, napotkali ludzi tylko nieznacznie gorzej uzbrojonych i zorganizowanych. Na tym tle biegający z dzidami Aborygeni, „odkryci” prawie 300 lat później, wypadają zupełnie blado.  Jeżeli cywilizacje Ameryk były opóźnione w stosunku do Europejskich o nie więcej niż kilkaset lat (a powstały tysiące lat później), to rozwój Aborygenów był późniejszy o tysiące lat, choć obszar ten zaludniono jako jeden z pierwszych.

Nie ma prostej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Aborygeni nie dokonali istotnego postępu cywilizacyjnego. Być może decydujące okazały się bardzo trudne warunki geograficzne kontynentu, zwłaszcza klimat i skutkujący tym brak wody oraz niska jakość gleb, które utrudniały rozwój rolnictwa i osiadłego trybu życia – niezbędnego dla dokonania dalszego postępu.

David Gulpilil – rdzenny Aborygen (australijski aktor)

Źródło: https://historiamniejznanaizapomniana.wordpress.com/2016/06/15/badania-dna-aborygeni-pierwszym-rdzennymi-mieszkancami-australii/, za: Pinterest

Gdy James Cook po raz pierwszy spotkał Aborygenów – w 1770 r., ich populacja mogła sięgać według różnych szacunków od 300 tysięcy do 1 miliona osób, zorganizowanych w około 600 plemion władających 500 językami. To bardzo mało, zważywszy że w tym samym czasie w niewiele większej Europie żyło prawie 200 milionów ludzi. Wraz z kolonizacją Australii przez Europejczyków, liczba Aborygenów zaczęła maleć (ze względu na wymuszoną migrację na mniej żyzne terytoria, przymusową asymilację, pojawienie się nowych chorób czy upowszechnienie przywiezionych z Europy używek takich jak alkohol). W latach 30-tych XX wieku ich liczbę oceniano na mniejszą niż 70 tysięcy (a więc około 10% stanu z przed 150 lat), a całemu ludowi groziło wymarcie. W latach 60-tych przerwano politykę przymusowej asymilacji i przyznano Aborygenom pełne prawa polityczne i obywatelskie. Od tego czasu ich populacja dynamicznie wzrasta, obecnie jest ich około 760 tysięcy (3% populacji kraju).

Aborygeni zaliczani są do australijskiej (niekiedy także australijsko-melanezyjskiej) odmiany człowieka, będącej podgrupą w obrębie odmiany czarnej, wykazującej pewne fizyczne różnice w wyglądzie w stosunku do odmiany czarnej zamieszkującej Afrykę (różnice dotyczą zwłaszcza owłosienia głowy i kształtu czaszki).

3. Charakterystyka ludności Australii

Ludność Australii ma w zdecydowanej większości charakter napływowy. Kraj tworzą migranci, przede wszystkim z Wielkiej Brytanii, której kraj jest byłą kolonią. Rząd Wielkiej Brytanii, znał bardzo trudne warunki geograficzne kontynentu, które nie sprzyjały dobrowolnemu zasiedlaniu Australii. Ponadto duża odległość od innych lądów, czyniła ten ląd praktycznie niedostępnym. Postanowiono to wykorzystać i w latach 1776–1868 Australia była Brytyjską kolonią karną. 80% ludności Australii ma pochodzenie lub korzenie Brytyjskie, ale liczne są także inne mniejszości, w tym Polonia której liczebność szacuje się na 200 tys. osób.

Liczba ludności Australii jest niewielka – kontynent jest najsłabiej zaludniony ze wszystkich. Jednak w ostatnich latach daje się zauważyć dynamiczny wzrost liczby ludności Australii. W momencie odkrycia kontynent liczył mniej niż milion mieszkańców – rdzennej ludności. W 1900 r. było to już ponad 3,7 mln. W tym okresie w Australii panowała tak zwana „gorączka złota”, zachęcająca do osiedlania się ludzi poszukujących przygody i bogactwa. Liczba ludności zaczęła jednak najszybciej wzrastać po II Wojnie Światowej, gdy kraj uzyskiwał wysoki wzrost gospodarczy. W 1945 w Australii mieszkało niecałe 7,5 mln osób, a w 1990 r. było to już ponad 17 milionów. Na koniec 2018 r. liczba ludności przekroczyła 25 milionów.

Zmiana liczby ludności Australii w czasie

Źródło: https://countrydigest.org/wp-content/uploads/2016/05/Population-of-Australia.gif

Stały wzrost zaludnienia kontynentu jest możliwy dzięki stabilnej sytuacji demograficznej, ale przede wszystkim – znaczącym migracjom. Co roku nawet kilkaset tysięcy osób przyjeżdża by osiedlić się w Australii. Pod tym względem, Australia znajduje się wśród 20 państw o najwyższym wskaźniku imigracji na świecie. Migranci pochodzą między innymi z Chin i Indii oraz innych krajów Południowo-Wschodniej Azji, jednak także liczni mieszkańcy RPA, USA, Kanady, Włoch, Niemiec, Polski i przede wszystkim Wielkiej Brytanii osiedlają się w Australii. Szacuje się, że niemal 30% obecnych mieszkańców kraju, urodziło się poza jego granicami. Do osiedlania się w Australii zachęca przede wszystkim bardzo wysoki poziom rozwoju gospodarczego. W rankingu HDI Australia zajmuje 3 miejsce, z kolei pod względem PKB Per Capita jest na 19 pozycji.

Jak wcześniej wspomniano, gęstość zaludnienia w Australii jest bardzo niska (około 3,2 os/km²). Znaczna część kontynentu (tzw. interior) w zasadzie nie nadaje się do zamieszkania i ludność koncentruje się na wybrzeżach, zwłaszcza na południowym-wschodzie, gdzie powstały też największe miasta – Sydney (5,2 mln mieszkańców) i Melbourne (5 milionów mieszkańców). Dla porównania – stolica kraju – Canberra, jest relatywnie słabo zaludniona (około 410 tys. mieszkańców). Australia jest kontynentem silnie zurbanizowanym – w miastach żyje aż 86% mieszkańców.

Rozmieszczenie ludności Australii

Źródło: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res-minimized/R1W3KtViE9dQL/4/960/1B9fMDwnxIXfe9mvbcCJdSviNpnhn32R.png

Australijczycy, mimo silnej imigracji z Azji, pozostają kontynentem zdominowanym przez ludzi z białej odmiany. Dominują religie chrześcijańskie (ponad połowa ludności), najwięcej wyznawców ma katolicyzm (około 22% populacji), wielu wyznawców mają też liczne kościoły protestanckie w tym zwłaszcza anglikanizm. Jednak około 40% mieszkańców nie deklaruje żadnej religii lub uznaje się za ateistów. Inne religie (np. Islam, Buddyzm czy Hinduizm) mają niewielkie znaczenie (do 3% każda z wymienionych). Mimo licznej zagranicznej migracji około 72% Australijczyków mówi wyłącznie po angielsku. Inne często używane w domu języki (np. Chiński, Wietnamski, Arabski czy Włoski) dotyczącą zaledwie ułamka obywateli. Co ciekawe, Australia nie ma oficjalnie ustanowionego języka państwowego, choć z oczywistych powodów funkcję tą pełni język angielski.

Mieszkańcy Australii, mimo gorącego klimatu i niebezpiecznej fauny i flory – należą do długowiecznych. Pod względem średniej oczekiwanej długości życia, kraj zajmuje 4 miejsce na świecie z wynikiem 81,2 lat.

4. Gospodarka Australii

Australia należy do najlepiej rozwiniętych gospodarczo państw świata. PKB wynoszące ponad 1,5 biliona dolarów, lokuje ten kraj na 12 pozycji na świecie, choć mieszka w nim bardzo mało osób. Australia znajduje się na 3 miejscu w rankingu HDI, nieznacznie ustępując tylko Norwegii i Szwajcarii. Kraj ma bardzo dobre wskaźniki w obszarach takich jak wolność prasy, poziom korupcji czy wolności ekonomicznej (3 miejsce). Australia zajmuje 1 miejsce na świecie pod względem wolności politycznej.

Struktura zatrudnienia ludności Australii

Źródło: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res-minimized/R14PeqP1paoCl/3/960/xPTQkExv5oOGLDSFsIWYxOsPAf9ej91r.png

Dominującym sektorem gospodarki Australii są usługi, w których pracuje ponad 3/4 ludności kraju. Jednak także przemysł, oraz mające relatywnie niskie zatrudnienie – rolnictwo, odgrywają istotną rolę w gospodarce państwa.

Australijskie rolnictwo ma bardzo utrudnione warunki rozwoju, ze względu (w przeważającej większości) na suchy i gorący klimat oraz związane z nim słabej jakości gleby. Z tego powoduje aż 31% powierzchni kraju to nieużytki, zwłaszcza w środkowo-zachodniej części. Dużą część terenów o przeciętnych warunkach geograficznych, przeznacza się obszary łąk i pastwisk (prawie 47% powierzchni kraju). Sprzyja to rozwojowi hodowli zwierząt, w tym bydła, ale przede wszystkim owiec – których jest w Australii ponad 3-krotnie więcej niż ludzi (prawi 80 mln sztuk). Owce hoduje się przede wszystkim na wełnę.

Rozmieszczenie produkcji rolnej w Australii

Źródło: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res-minimized/R1a7L6wxrfnNo/3/960/16LVz1Fn0Tv7g8ObAOMMt2WK5nEctRuo.png

Tereny przeznaczone pod uprawę rolną to zaledwie około 6% powierzchni państwa. Dominującą uprawą jest pszenica. Do innych istotnych roślin należą: trzcina cukrowa (czołowy światowy producent) oraz liczne owoce tropikalne. Dzięki sztucznemu nawadnianiu oraz modyfikacji genetycznej, na duża skalę uprawia się także bawełnę. Australia jest ponadto światowym liderem rolnictwa ekologicznego – aż 40% powierzchni światowej gospodarstw ekologicznych znajduje się w Australii. W ostatnich latach masowo rośnie produkcja wina, a kraj znalazł się na 5 pozycji na świecie pod względem wielkości eksportu tego trunku.

Przemysł Australii oparty jest w dużej mierze na znacznym zasobach surowców mineralnych. Z tego powodu silnie rozwinął się przemysł wydobywczy kraju.

Kopalnia złota Super Pit – jedna z największych kopalni odkrywkowych w Australii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8d/Kalgoorlie_The_Big_Pit_DSC04498.JPG

Australia posiada wielkie bogactwa naturalne. Jest między innymi największym na świecie producentem rud żelaza, a także czołowym producentem innych metali – niklu, boksytów, aluminium, cynku i miedzi. Jest drugim największym światowym producentem złota (ale ma największe światowe zasoby tego surowca) oraz liczącym się dostawcą srebra i diamentów. Kraj ma też znaczne zasoby surowców energetycznych – jest trzecim światowym producentem uranu i czwartym największym producentem węgla kamiennego. Nieco mniejsze, ale nadal duże są krajowe zasoby ropy naftowej i gazu ziemnego. Dwoma najważniejszymi obszarami wydobywczymi są – wschodnie wybrzeże (zasobne zwłaszcza w węgiel) oraz zachód (zasobny w złoto i srebro).

Miejsca wydobycia głównych surowców w Australii

Źródło: https://www.ga.gov.au/__data/assets/image/0012/60060/amf-image1by700.jpg

Duże zasoby metali i surowców energetycznych pozwoliły także na rozwój przemysłu przetwórczego, w tym zwłaszcza hutnictwa. Ponadto Australia jest jednym z państw o dynamicznie rozwijającym się przemyśle high-technology.


Choć Australia jest bogata w owce i surowce naturalne, to usługi odpowiadają za wytworzenie aż 70% PKB kraju. Produkcja rolna i przemysłowa pozwalają na silny rozwój handlu zagranicznego. Ciepły klimat i nadmorskie położenie oraz obecność rzadkich gatunków roślin i zwierząt sprzyjają z kolei coraz dynamiczniej rozwijającej się turystyce. Do innych liczących się usług należą – ochrona zdrowia, budownictwo, badania naukowe i edukacja oraz sektor finansów i bankowości. Bezrobocie w Australii pozostaje na bardzo niskim, kilkuprocentowym poziomie.

Sydney – największe miasto Australii i metropolia o globalnym znaczeniu gospodarczym

Źródło: https://www.australia.com/content/australia/en/places/sydney-and-surrounds/guide-to-sydney-harbour/jcr:content/image.adapt.1200.HIGH.jpg