Chmura to skroplona para wodna zgromadzona i unosząca się w wyniku pionowych ruchów powietrza w atmosferze, która powstaje się na jądrach kondensacji (pyły, sól morska) w warunkach dużej wilgotności. Istnieje wiele rodzajów chmur, a ich podział obejmuje wygląd i wysokość na jakiej występują oraz ze względu na dawanie opadów lub też nie oraz genezę ich powstania.

Chmury

Ten artykuł nie jest kompletny. Chcesz go rozbudować? Kliknij tutaj.


Chmury widziane z kosmosu

Źródło: unsplasch.com; https://www.pexels.com/photo/space-earth-satelite-clouds-24978/

Podział chmur

Istnieje kilka kryteriów podziału chmur:

  • Ze względu na wysokość nad ziemią na piętra: niskiego (0 – 2 km), średniego (2 – 7 km) i wysokiego (7 – 13 km) oraz chmury o budowie pionowej występujące w więcej niż jednym piętrze.
  • Ze względu na budowę na: pierzaste (z łac. cirrus – „lok włosów”), warstwowe (z łac. stratus – „warstwa”) i kłębiaste (z łac. cumulus – „stos”). Dodatkowo wydziela się także, jako podtyp – chmury opadowe (z łac. nimbus – „ulewa”). Ponadto wydziela się chmury mające cechy budowy dwóch rodzajów chmur.
  • Ze względu na dawanie opadu na opadowe (z których może wystąpić opad deszczu, śniegu, gradu lub opad typu „virga” – wyparowujący przed dotarciem do ziemi) i niedające opadu.
  • Ze względu na sposób powstawania (genezę) na: frontalne (powstające na styku ciepłego i zimnego frontu atmosferycznego), orograficzne/falowe (tworzące się w wyniku wymuszonego ruchu powietrza w górach) i konwekcyjne (efekt pionowego ruchu powietrza wywołanego gwałtownym parowaniem).

Podział chmur ze względu na piętra

  • Piętro niskie (0 – 2 km nad ziemią) – chmury: kłębiaste (Cumulus – Cu), warstwowe (Stratus – St) i warstwowo-kłębiaste (Stratocumulus – Sc).
  • Piętro średnie (2 – 7 km nad ziemią) – chmury: kłębiaste piętra średniego (Altocumulus – Ac) i warstwowe piętra średniego (Altostratus – As).
  • Piętro wysokie (7 – 13 km nad ziemią) – chmury: pierzaste (Cirrus – Ci), pierzasto-kłębiaste (Cirrocumulus – Cc) i pierzasto-warstwowe (Cirrostratus – Cs).
  • Chmury o budowie pionowej (występują w więcej niż jednym piętrze) – chmury: kłębiasto-deszczowe (Cumulonimbus – Cb – najczęściej występuje we wszystkich piętrach jednocześnie) i warstwowo-deszczowe (Nimbostratus – Ns – najczęściej występuje w piętrze niskim lub niskim i średnim).

Schemat podziału chmur ze względu na piętra z łacińskimi nazwami i skrótami nazw:

Źródło: Valentin de Bruyn; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Cloud_types_en.svg/2000px-Cloud_types_en.svg.png

Podział chmur ze względu na budowę

  • Chmury kłębiaste (Cumulus – Cu): Najczęściej występują pojedynczo w postaci dużych białych lub biało-szarych kłębów/baranków, zwykle podczas pięknej pogody. Zbudowane z kropel wody. Tylko te mocno rozbudowane pionowo mogą dawać opady (z reguły nie dają opadów).

Chmura kłębiasta (Cumulus – Cu):

Źródło: Fred Morledge, PhotoFM.com; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Cumulus_humilis_clouds_redrock.jpg/800px-Cumulus_humilis_clouds_redrock.jpg

Źródło: Eloneo; https://pixabay.com/pl/chmury-niebo-cumulus-chmura-1464836/
  • Chmury warstwowe (Stratus – St): Jednolita biała lub szara (w skrajnych przypadkach nawet czarno-szara) zasłona pokrywająca całe niebo. Zbudowane z kropel wody. Może dawać opad w postaci mżawki lub przelotnego deszczu lub śniegu.

Chmura warstwowa (Stratus – St):

Źródło: PiccoloNamek; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Stratus-Opacus-Uniformis.jpg/800px-Stratus-Opacus-Uniformis.jpg

Źródło: The Great Cloudwatcher; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Stratus_cloud.jpg/800px-Stratus_cloud.jpg
  • Chmury kłębiasto-warstwowe (Stratocumulus – Sc): Połączenie chmur kłębiastej i warstwowej, spłaszczone grube szare lub białe kłębki połączone ze sobą, ale zachowujące cechy wyraźnie oddzielonych płatów i tworzące gęstą zasłonę. Zbudowane z kropel wody. Mogą dawać opad w postaci mżawki, przelotnego deszczu lub opad typu „virga”.

Chmura kłębiasto-warstwowa (Stratocumulus – Sc):

Źródło: Simon Eugster; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Large_Stratocumulus.JPG/800px-Large_Stratocumulus.JPG

Źródło: Berrucomons; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Stratocumulus_lacunosus.jpg/800px-Stratocumulus_lacunosus.jpg
  • Chmury kłębiaste piętra średniego (Altocumulus – Ac): To chmury podobne do kłębiastych, ale zbudowane ze zdecydowanie mniejszych, choć również białych lub szarych kłębków, które mają tendencję do łączą się ze sobą tworząc zwarte grupy. Zbudowane z kropel wody. Nie dają opadów.

Chmura kłębiasta piętra średniego (Altocumulus – Ac): 

Źródło: Kr-val; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3b/Altocumulus_se_2.jpg

Źródło: Alana Sise; https://www.flickr.com/photos/alanasise/7889380746
  • Chmury warstwowe piętra średniego (Altostratus – As): Podobnie jak chmura  warstwowa jest grubą szarą lub czarno-szarą zasłoną, najczęściej widać jednak przez nią charakterystycznie prześwitujące słońce. Zbudowana z kropel wody lub kryształków lodu, może dawać opad drobnego deszczu lub śniegu.

Chmura warstwowa piętra średniego (Altostratus – As): 

Źródło: The Great Cloudwatcher; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Altostratus_translucidus.jpg/800px-Altostratus_translucidus.jpg

Źródło: Janne Naukkarinen; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Altostratus_cumulus_1.JPG/800px-Altostratus_cumulus_1.JPG
  • Chmury pierzaste (Cirrus – Ci): Drobne białe lub biało-szare paski, włókna lub piórka silnie rozproszone na niebie. Zbudowana z kryształków lodu. Nie daje opadu.

Chmura pierzasta (Cirrus – Ci):

Źródło: Brocken Inaglory; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Cirrus_Clouds_over_Golden_Gate_Bridge.JPG/800px-Cirrus_Clouds_over_Golden_Gate_Bridge.JPG

Źródło: Rkit; https://pixabay.com/pl/chmury-cirrus-intortus-cirrus-1541330/
  • Chmury pierzasto-kłębiaste (Cirrocumulus – Cc): Podobna do chmury warstwowej piętra średniego, ale o jeszcze drobniejszych białych kłębkach, bardziej rozmytych, również białych lub biało-szarych, często tworzących zlane ławice chmur. Zbudowane z kryształków lodu, nie dają opadu.

Chmura pierzasto-kłębiasta (Cirrocumulus – Cc):

Źródło: Typhoonchaser; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Cirrocumulus_in_Hong_Kong.jpg/800px-Cirrocumulus_in_Hong_Kong.jpg

Źródło: Max Pixel; http://maxpixel.freegreatpicture.com/static/photo/1x/Sky-Clouds-Outdoors-Scenic-Cirrocumulus-Cirrus-234427.jpg
  • Chmury pierzasto-warstwowe (Cirrostratus – Cs): Bardzo cienka, czasami prawie niewidoczna biała lub szara zasłona, prawie nie zasłaniająca słońca (lub księżyca). Dająca za to charakterystyczne zjawisko „halo” – białą lub kolorową soczewkę/pierścień wokół słońca lub księżyca. Zbudowane z kryształków lodu, nie dają opadów.

Chmura pierzasto-warstwowa (Cirrostratus – Cs):

Źródło: LivingShadow; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Clouds_CH7.jpg/800px-Clouds_CH7.jpg

Źródło: Simon Eugster; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Close_Cirrostratus_stratiformis.JPG/800px-Close_Cirrostratus_stratiformis.JPG
  • Chmury kłębiasto-deszczowe (Cumulonimbus – Cu): To mocno rozbudowana pionowo (nawet na kilka kilometrów) chmura kłębiasta, najczęściej o kształcie kowadła, grzyba lub wieży o płaskiej szarej lub czarnej podstawie i poszarpanym, kłębiastym białym szczycie. Zbudowana w dolnej części z kropli wody, a w górnej z kryształków lodu. Daje krótkotrwałe, ale bardzo gwałtowne i intensywne opady deszczu, śniegu lub gradu, często w postaci burzy z piorunami.

Chmura kłębiasto-deszczowa (Cumulonimbus – Cu):

Źródło: Jason Chenoweth; https://www.flickr.com/photos/jaychen98/8436957282

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Famartin; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/2015-04-23_14_04_58_Developing_cumulonimbus_clouds_over_the_Ruby_Mountains_and_Pinon_Range_viewed_from_Bullion_Road_%28Elko_County_Route_720%29_about_5.5_miles_north_of_Bullion%2C_Nevada.jpg/800px-thumbnail.jpg
  • Chmura warstwowo-deszczowa (Nimbostratus – Ns): ciemnoszara lub czarna gruba zasłona, pokrywająca całe niebo. Zbudowana z kropel wody i kryształków lodu. Daje długi, ulewny opad deszczu lub śniegu, ale bez burzy z piorunami (chyba że występuje wspólnie z Cumulonimbusem).

Chmura warstwowo-deszczowa (Nimbostratus – Ns):

Źródło: Brownpau; https://www.flickr.com/photos/brownpau/5662252301

Źródło: Jacek Halicki; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/2014_Nimbostratus.jpg/800px-2014_Nimbostratus.jpg

Podział chmur ze względu na opad

  • Chmury zwiastujące niemal pewne opady: Cumulonimbus (Cu) – gwałtowne, intensywne ale krótkotrwałe opady deszczu, śniegu lub grady z możliwymi burzami. Nimbostratus (Ns) – długotrwałe, ulewne opady deszczu lub śniegu bez burzy, czasami opad typu „virga”.

Opad typu „virga” (opad wyparowujący „w locie” – przed dotarciem do powierzchni Ziemi) z chmury Nimbostratus:

Źródło: Simon Eugster; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Nimbostratus_virga.JPG/800px-Nimbostratus_virga.JPG
  • Chmury mogące czasami dawać opady: Stratus (St) – dosyć często mżawka, przelotny deszcz lub śnieg. Stratocumulus (Sc) – czasami niewielki deszcz lub opad typu „virga”. Cumulus (Cu) (tylko te o cechach budowy pionowej) – rzadko drobny deszcz. Altostratus (As) – czasami drobne opady deszczu lub śniegu.
  • Chmury niedające opadów: Altocumulus (Ac), Cirrus (Ci), Cirrostratus (Cs), Cirrocumulus (Cc).

Podział chmur ze względu na sposób powstawania (genezę): 

  • Chmury frontalne – powstające na styku ciepłego i zimnego frontu atmosferycznego (kondensacja pary wodnej w wyniku gwałtownej zmiany temperatury): Altocumulus (Ac), Altostratus (As), Cirrus (Ci), Cirrocumulus (Cc), Cirrostratus (Cs), Nimbostratus (Ns), Stratus (St), Cumulonimbus (Cb) [ta informacja wymaga weryfikacji].
  • Chmury orograficzne/falowe – powstające w wyniku wymuszonego wznoszenia się i opadania powietrza na obszarach górskich (a następnie jego ochładzania i kondensacji zawartej w nim pary wodnej): Stratus (St), Stratocumulus (Sc), Altostratus (As), Altocumulus (Ac), Cumulus (Cu) [ta informacja wymaga weryfikacji].
  • Chmury konwekcyjne – powstają w wyniku intensywnego parowania w gorące dni – pionowo wznoszące się powietrze ochładza się i dochodzi do kondensacji zawartej w nim pary wodnej: Cumlus (Cu) i Cumulonimbus (Cb).

Niektóre chmury mogą powstawać na kilka sposobów stąd ich jednoznaczne zaklasyfikowanie sprawia trudności.

Ciekawostką jest, że przy prognozowaniu pogody zachmurzenie (które nie jest mierzalne parametrami matematycznymi) ocenia się subiektywnie, najczęściej w skali oktantowej (od 0-8, gdzie 0 to niebo całkowicie bezchmurne i 8 to niebo całkowicie zachmurzone). W przeszłości często stosowano skalę dziesiętną (0 do 10), niektórzy badacze stosują natomiast skalę procentową.


Autor: Aleksandra Kozik, Bartłomiej Kulas

Sprawdzono pod względem merytorycznym: mgr Bartłomiej Kulas