Czym jest geografia i czym się zajmuje? Odpowiedź na to pozornie łatwe pytanie nie jest do w rzeczywistości taka prosta.  Samo słowo „geografia” pochodzi od  greckich:, „geos”’ co oznacza „ziemia” oraz „grapho” czyli „piszę”. W wolnym tłumaczeniu „geografia” oznacza więc po prostu „opis Ziemi”.

Czym jest geografia?

Chcesz rozbudować ten artykuł? Kliknij tutaj.

1. Powstanie pojęcia.


Źródło: Loveless; https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Eratosthene.01.png

Za ojca geografii i twórce pojęcia „geografia” uważa się greckiego uczonego Eratostenesa z Cyreny, który jako pierwszy obliczył szacunkowy obwód Ziemi. Geografia jako nauka, od początku zajmowała się więc kształtem i wymiarami naszej planety. Obecnie zakres jej badań znacząco się poszerzył i trudno jednoznacznie określić jedną dziedzinę nauki, do której należałoby zaliczyć geografię, ponieważ obejmuje ona prawie wszystkie aspekty naszego życia.

Geografię bardzo trafnie określił Stanisław Pawłowski, (polski geograf, rektor Uniwersytetu Poznańskiego żyjący w XVIII wieku) pisząc:

„Tedy na pytanie, co to jest geografia, odpowiedzieć możemy: geografia jest to geografia.”

Co dowodzi złożoności problemu rozumienia geografii.

2. Współczesne definicje geografii.

Współcześnie definicje geografii są bardzo różne, ale zawierają pewne elementy wspólne. Przykładowe rozumienie pojęcia:

„Nauka przyrodnicza i społeczna zajmująca się badaniem powłoki ziemskiej (przestrzeni geograficznej), jej zróżnicowaniem przestrzennym pod względem przyrodniczym i społeczno-gospodarczym, a także powiązaniami pomiędzy środowiskiem przyrodniczym a działalnością społeczeństw ludzkich.” (Wikipedia)

„Geografia jest nauką o przestrzennym zróżnicowaniu struktur fizycznogeograficznych i społeczno-ekonomiczno-geograficznych i ich wzajemnym powiązaniu” (Stanisław Leszczycki – jeden z najwybitniejszych polskich geografów)

„Geografia to nauka zajmująca się badaniem wszelkich zjawisk w przestrzeni” (Bartłomiej Kulas).

3. Zakres badań i podział geografii na działy

Większość autorów jest zgodna, że geografia zalicza się do nauk przyrodniczych. Współczesne kierunki badań z zakresu tak zwanej „geografii człowieka” (nacisk na badania ludności i gospodarki) przesuwają ją mocno w stronę nauk humanistycznych. Ponadto geografia zawiera elementy innych nauk np. matematyki, fizyki, chemii, a więc pierwiastki nauk ścisłych.

Kluczowym elementem odróżniającym geografię od innych nauk jest jej syntetyzujący charakter, a więc całościowe badanie problemu i łączenie elementów różnych nauk w jednolity opis.

Podstawowym elementem geografii jest badanie zależności przestrzennych. Istotą tej nauki jest fakt, że wszystko dzieje się „gdzieś” – w konkretnym miejscu, które można wskazać na mapie, odwiedzić, zobaczyć. Stąd głównym narzędziem stosowanym w geografii jest mapa.

Źródło: Mojpe; https://cdn.pixabay.com/photo/2015/09/07/15/09/learning-928638_960_720.jpg

Wyróżniamy dwa główne podejścia badawcze w geografii. Pierwszych z nich jest podejście opisowe czyli charakterystyka różnych miejsc oraz ludzi, a drugim analityczne, które mówi nam dlaczego dane zjawiska występują na określonym obszarze.

Występują różne podziały geografii na subdyscypliny, jednak najczęściej geografię dzieli się na trzy główne działy:

  • geografia fizyczna – badanie środowiska przyrodniczego – poszczególnych powłok kuli ziemskiej (atmosfera, hydrosfera, litosfera, pedosfera i biosfera).
  • geografia społeczno-ekonomiczna – zajmuje się wszelkimi aspektami działalności człowieka (demografia, rolnictwo, przemysł, usługi, geografia polityczna i inne)
  • regionalną – łączy elementy geografii fizycznej i społeczno-ekonomicznej w odniesieniu do konkretnego obszaru np. kontynentu, regionu, kraju i całościowo opisuje dane miejsce.

Do dobrego podsumowania tego wyjaśnienia, nadają się słowa Terry’ego Pratchetta (brytyjskiego pisarza fantasy):

,, Każde miejsce leży tam, gdzie jest, od czasu kiedy pierwszy raz tam trafiło. To się nazywa geografia.’’


Autor: Paweł Suszczak

Sprawdzono pod względem merytorycznym: mgr Bartłomiej Kulas