Świat kurczy się – nie dosłownie, lecz ze względu na rozwój technologiczny – w przenośni. Odległości przestały być barierą, która skutecznie hamowała kontakty między cywilizacjami. Dzisiejszy świat staje się nam znacznie bliższy niż w niedawnej przeszłości.

Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów)


Gospodarka światowa

II Globalizacja

1. Pojęcie globalizacji

Globalizacja to zjawisko umiędzynarodowienia wszelkich procesów społecznych, gospodarczych i politycznych. Polega na wzajemnym przenikaniu się systemów różnych państw oraz ujednolicaniu zachowań ludzi oraz wytworzeniu się kultury globalnej (w dużej mierze zdominowanej przez kulturę amerykańską).

Globalizacja przebiega na trzech głównych płaszczyznach:

  • Gospodarczej
  • Społecznej (w tym także kulturowej)
  • Politycznej

2. Globalizacja gospodarcza

Na skutek procesu globalizacji gospodarczej dochodzi do wytworzenia się ogólnoświatowego systemu ekonomicznego. System ten oparty jest o zespół naczyń połączonych – wzajemnych powiązań przedsiębiorstw i budżetów państw. Powoduje to, że zachowania gospodarcze jednych państw i zachodzące w nich zjawiska silnie oddziałują na inne kraje, nawet zupełnie odległe. Wpływ jednych państw na inne jest tym większy, im większa jest ich gospodarka (PKB).

Przejawami globalizacji gospodarczej są:

  • Tworzenie się globalnych, międzynarodowych korporacji w tym zwłaszcza w obszarze handlu.

Korporacjonizm jest podstawowym wyznacznikiem globalizacji

Źródło: https://static01.nyt.com/images/2017/01/10/world/10db-mcdonalds-1/10db-mcdonalds-1-superJumbo.jpg
  • Powszechna dostępność podobnych lub jednolitych wyrobów przemysłowych i usług na całym świecie.
  • Powstawanie globalnego rynku towarów i usług o systemie wzajemnych powiązań, w tym także związanych z międzynarodowymi organizacjami gospodarczymi np. World Trade Organization.
  • Standaryzacja jakości świadczonych usług i produkowanych towarów oraz sposobów ich dystrybucji.
  • Swobodny przepływ informacji na skutek globalnej sieci informacji opartej o internet i nowoczesne media.
  • Wzajemne uzależnienie gospodarek narodowych od sytuacji gospodarczej innych państw.
  • Rozwój transportów: lotniczego (w ruchu pasażerskim) i morskiego (w ruchu towarowym).

Globalizacja spowodowała eksplozję na rynku kontenerowców

Źródło: https://pliki.wnp.pl/d/31/40/99/314099_r0_940.jpg
  • Wzrost znaczenia innowacji w gospodarce i dynamiczny postęp technologiczny prowadzący do rozwoju rynku High-Tech.
  • Obniżenie globalnego poziomu cen przy jednoczesnej poprawie dostępności i jakości towarów i usług na skutek swobody handlu i rozwoju przedsiębiorczości.

3. Globalizacja społeczna

Podobnie jak w przypadku procesów gospodarczych dochodzi tutaj do powstawania wzajemnych relacji między społeczeństwami nawet z bardzo oddalonych miejsc. Na skutek złożonych procesów dochodzi do intensywnego mieszania się kultur różnych cywilizacji.

Przejawami globalizacji gospodarczej są:

  • Wytworzenie się “kultury globalnej” (zwłaszcza w kulturze masowej: muzyce, literaturze i filmie oraz grach komputerowych) opartej na dorobku całej cywilizacji ludzkości, jednak w praktyce z silną dominacją wpływu USA i tym samym z powszechnym przyjmowaniem wzorców z tego kraju pod postacią “amerykanizacji życia“.

Amerykańska kultura masowa wypiera kulturę lokalną

Źródło: https://www.kclimo.com/wp-content/uploads/2018/06/shutterstock_612941954.jpg
  • Upowszechnienie znajomości dorobku kulturowego innych cywilizacji.
  • Wykształcenie się kosmopolitycznej świadomości społecznej.
  • Powstanie wąskiej grupy języków o randze międzynarodowej.
  • Ułatwienia lub zupełna swoboda w ruchu międzynarodowym oraz znacznie zwiększona mobilność społeczeństwa na skutek rozwoju technologicznego i znaczny rozwój motoryzacji.

Wzrost mobilności oraz rozwój ruchu międzynarodowego to jeden z przejawów globalizacji

Źródło: https://i.iplsc.com/-/0007YZ3FCBIOUAVL-C122-F4.jpg
  • Ujednolicenie sposobów i norm komunikacji społecznej oraz zwyczajów w komunikacji interpersonalnej.
  • Rozwój wiedzy na temat świata i innych państw.

4. Globalizacja polityczna

Także na niwie polityki dochodzi do przenikania się państw i społeczeństw. Decyzje podejmowane przez rządy jednych państw mają kolosalny wpływ na inne kraje.

Przejawami globalizacji politycznej są:

  • Powstawanie organizacji międzynarodowych zrzeszających wszystkie, większość lub wybrane państwa świata.

Stale wzrasta rola i znaczenie organizacji międzynarodowych

Źródło: https://www.radiomaryja.pl/wp-content/uploads/2018/03/rb-onz.jpg
  • Integracja polityczna, gospodarcza i militarna państw, tworzących wspólne ponadnarodowe bloki polityczne (np. Unia Europejska).
  • Układy i traktaty międzynarodowe w różnych kwestiach.
  • Powstanie prawa międzynarodowego oraz instytucji jego egzekucji – policji międzynarodowej (Interpol) oraz Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.

Na skutek globalizacji powstają wspólne instytucje prawne

Źródło: https://static.prsa.pl/images/248c005e-e780-49de-b822-f8274008da41.jpg
  • Współpraca państw świata w celu wspólnej odpowiedzi na napotykane problemy społeczno-gospodarcze np. walka z dziurą ozonową czy globalnym ociepleniem.

5. Skutki globalizacji na przykładzie Polski

Globalizacja niesie za sobą szereg tak pozytywnych, jak i negatywnych skutków. Warto odnotować, że różne państwa mogą osiągać różne korzyści jak i ponosić straty z tytuły globalizacji. Także to, co dla jednych krajów jest negatywne dla innych może być korzystne. Poniżej omówiono wpływ globalizacji na nasz kraj.

Pozytywne skutki globalizacji dla Polski:

  • Otwarcie rynków międzynarodowych na polskie wyroby rolne i przemysłowe.
  • Swoboda podróżowania po świecie.
  • Możliwość emigracji zarobkowej.
  • Łatwy dostęp do informacji o świecie, poprawa świadomości społecznej.
  • Import innowacji technologicznych z państw lepiej rozwiniętych.

Rozwój cywilizacyjny Polski następuje m. in. dzięki importowi zagranicznych technologii

Źródło: https://bi.im-g.pl/im/45/6a/17/z24552517V,Hulajnoga-elektryczna-na-katowickiej-ulicy.jpg
  • Inwestycje gospodarcze wielkich koncernów i korporacji w Polsce i tworzenie przez nie nowych miejsc pracy.
  • Wzrost znaczenia Polski na arenie międzynarodowej.
  • Zwiększenie zagranicznego ruchu turystycznego w Polsce.
  • Promocja polskiej kultury na arenie międzynarodowej.

Polska może promować swoją kulturę zagranicą, np. na Eurowizji

Źródło: https://i.iplsc.com/-/0007QXNHD5NS436M-C324-F4.jpg
  • Większa świadomość kultury i dorobku cywilizacyjnego innych narodów.
  • Członkostwo Polski w organizacjach międzynarodowych przyspieszających rozwój i poprawiających bezpieczeństwo kraju.

Negatywne skutki globalizacji dla Polski:

  • Monopolizacja rynku niektórych towarów przez międzynarodowe koncerny i korporacje.
  • Zagrożenie zmowami cenowymi na rynku niektórych towarów.
  • Wypieranie lokalnych producentów przez międzynarodowe marki.

Lokalne marki nie mają szans w konkurencji ze znanymi zagranicznymi producentami

Źródło: https://otomi.pl/images/1920×1024/0/217.jpg
  • Import przestarzałej technologii z innych państw, np. sprzętu wojskowego o niskiej wartości.
  • Wrażliwość gospodarki na wstrząsy występujące w innych krajach.
  • Ucieczka podatków z Polski do właścicieli przedsiębiorstw – państw zagranicznych.
  • Masowa eksploatacja surowców i zasobów naturalnych kierując się zyskiem – bez względu na koszty społeczne i środowiskowe.

Globalizacja przyczyniła się do wzrostu zanieczyszczenia środowiska na niespotykaną skalę

Źródło: https://i.brecorder.com/wp-content/uploads/2017/10/pollutio.jpg
  • Zjawisko drenaży mózgów.
  • Upadek niektórych branż przemysłowych na skutek przenoszenia produkcji do krajów o niższych kosztach pracy.
  • Utrata lokalnej i krajowej tożsamości kulturowej, wynarodowienie społeczeństw.
  • Oddanie części kompetencji rządu na rzecz instytucji i organizacji międzynarodowych.

6. Indeks globalizacji

Od wielu lat próbuje się matematycznie zmierzyć globalizację. W tym celu utworzono indeks globalizacji, czyli wskaźnik uwzględniający stopień gospodarczego, społecznego i politycznego zintegrowania danego kraju ze światem. Na podstawie wielu składowych oblicza się indeks, który przyjmuje wartości od 0 (brak integracji) do 100 (pełne zintegrowanie).

Indeks globalizacji w 2017 r.

Źródło: https://i.pinimg.com/originals/aa/b9/ac/aab9ac7866cfecb2b395846360341bf3.jpg

W 2017 roku do grupy najbardziej zglobalizowanych państw należały: Belgia, Holandia, Szwajcaria i Austria. Polska zajmowała 29 miejsce z wynikiem 81,3 (przy najwyższym w rankingu wyniku nieznacznie powyżej 90). Na przeciwnym biegunie znajdują się niewielkie państwa słabo rozwinięte w Afryce i Azji.

Składowe wskaźnika globalizacji Polski i wskaźnik globalizacji Świata

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych: The KOF Globalisation Index – Revisited (https://kof.ethz.ch/en/forecasts-and-indicators/indicators/kof-globalisation-index.html)

7. Wpływ globalizacji i nowych technologii na strukturę zatrudnienia i przemiany wewnątrzsektorowe

Globalizacja w istotny sposób wpływa na strukturę zatrudnienia. Gdy wielkie korporacje otwierają zakłady produkcyjne w słabiej rozwiniętych państwach – znacząco wzrasta w nich zatrudnienie w przemyśle, spada z kolei bezrobocie. Jednocześnie, gdy produkcja obejmuje sektor wysokich technologii, w strukturze produkcji przemysłowej i w eksporcie – rośnie ich udział. Jednak przenoszenie się wielkich korporacji do innych obszarów np. na skutek spadku atrakcyjności produkcji w danym miejscu (wzrost kosztów pracy), proces ten ulega odwróceniu.

Upowszechnienie rozwiązań technologicznych na świecie wpływa także na sytuację rynku pracy i sposób prowadzenia działalności w państwach rozwiniętych. Za sprawą automatyzacji, ludzie wypierani są przez maszyny, które są tańsze w utrzymaniu. Ludzie zmuszeni są szukać pracy w usługach, co zmienia strukturę zatrudnienia. W krajach słabiej rozwiniętych, gdzie nie ma takiego zapotrzebowania na usługi, może to skutkować masowym bezrobociem.


8. Antyglobaliści i alterglobaliści

Ruch alterglobalistyczny to różnorodny ideowo i niejednorodny organizacyjnie ruch społeczny przeciwników negatywnych skutków globalizacji. Aktywiści zwracają uwagę na fakty takie jak:

  • Postępująca degradacja środowiska naturalnego.
  • Wynarodowienie społeczeństw i upadek kultur lokalnych.
  • Wyzysk pracowników przez wielkie korporacje.
  • Nierozwiązane problemy państw “Trzeciego Świata”.
  • Wzrost dysproporcji między biednymi i bogatymi.

Alterglobaliści nie są przeciwnikami globalizacji, ale jej charakteru.

Antyglobaliści to z kolei ruch osób całkowicie przeciwnych globalizacji. Wskazują oni, że zamiast na budowaniu jednego świata, powinniśmy powrócić do tradycji państw narodowych, rodzinnych i lokalnych.

Protestujący anty i alter globaliści

Źródło: https://lh4.googleusercontent.com/proxy/JPlEig61F4mnfbFV0lL6lq8ycjgI-RtsVrlaGBDUbIGpzn-Jy6KiAZlkoNsYuP6vvNu5dlBGWdp76VZBYxpYh46GjULcVcAK1DNh=w1200-h630-p-k-no-nu