Ludność to drugi dział drugiej klasy liceum 4-letniego.  Zawiera informacje o demografii, zróżnicowaniu ludności świata i jej rozmieszczeniu, kręgach kulturowych oraz strukturze osadnictwa i procesach urbanizacji.

Spis tematów (kliknij na temat, aby przejść do strony)

 

Ludność

I Liczba ludności świata

Co znajdę w tym temacie?
  • Zmiany zaludnienia Ziemi
  • Liczba ludności świata i wybranych państw
  • Przyrost naturalny, saldo migracji, przyrost rzeczywisty
  • Dzietność kobiet

II Procesy demograficzne

Co znajdę w tym temacie?
  • Pięcio-fazowy model przejścia demograficznego
  • Pojęcia eksplozji i implozji demograficznej
  • Społeczno-kulturowe postrzeganie modelu rodziny
  • Typy demograficzne społeczeństw
  • Starzenie się społeczeństwa i silver economy
  • Długość życia społeczeństw różnych krajów
  • Struktura płci społeczeństw

III Rozmieszczenie ludności świata

Co znajdę w tym temacie?
  • Czynniki rozmieszczenia ludności
  • Bariery w osadnictwie
  • Rozmieszczenie ludności świata
  • Obszary o największym i najmniejszym zaludnieniu

IV Migracje

Co znajdę w tym temacie?
  • Rodzaje migracji
  • Główne światowe kierunki migracji
  • Przyczyny i skutki migracji zagranicznych
  • Uchodźstwo
  • Problemy uchodźców

V Narodowości i struktura etniczna

Co znajdę w tym temacie?
  • Odmiany człowieka
  • Rasizm
  • Narody i grupy etniczne
  • Zróżnicowanie narodowościowe państw świata
  • Problemy państw o zróżnicowanej strukturze socjoetnicznej

VI Języki świata i wykształcenie ludności

Co znajdę w tym temacie?
  • Języki i rodziny językowe
  • Rodzina indoeuropejska
  • Języki urzędowe i inne
  • Przyczyny i skutki upowszechniania się wybranych języków
  • Wykształcenie ludności świata
  • Wykształcenie a poziom rozwoju społeczno-gospodarczego

VII Religie na świecie

Co znajdę w tym temacie?
  • Pojęcie religii
  • Główne religie świata
  • Założenia najważniejszych religii
  • Wpływ religii na gospodarkę i społeczeństwo
  • Religia w Polsce i w wybranych krajach świata
  • Sekty

VIII Kręgi kulturowe na świecie

Co znajdę w tym temacie?
  • Pojęcie kultury
  • Zróżnicowanie kulturowe ludności świata
  • Główne kręgi kulturowe i ich wkład w dziedzictwo kulturowe ludzkości
  • Kultura globalna

IX Postrzeganie przestrzeni przez człowieka

Co znajdę w tym temacie?
  • Pojęcie przestrzeni
  • Przestrzeń w różnych kulturach
  • Różnice w postrzeganiu przestrzeni

X Rozwój osadnictwa na świecie

Co znajdę w tym temacie?
  • Rodzaje jednostek osadniczych
  • Czynniki rozwoju jednostek osadniczych
  • Zróżnicowanie sieci osadniczej na świecie

XI Urbanizacja

Co znajdę w tym temacie?
  • Płaszczyzny (aspekty) urbanizacji
  • Fazy urbanizacji
  • Przyczyny i skutki urbanizacji
  • Urbanizacja na świecie i w Polsce
  • Procesy metropolizacji

XII Miasta świata

Co znajdę w tym temacie?
  • Funkcje miast
  • Megamiasta
  • Typy aglomeracji
  • Typy fizjonomiczne miast

XIII Obszary wiejskie

Co znajdę w tym temacie?
  • Wieś dawniej i dziśCzynniki rozwoju wsi
  • Depopulacja wsi


Słownik

Przejdź do słownika (kliknij)

Aparat pojęciowy w tym dziale (kliknij aby rozwinąć definicję):

Aglomeracja

Skupisko miejskie dużej wielkości, najczęściej rozumiane pod postacią miasta (lub kilku miast) dominującego (dominujących) i ośrodków satelickiego w strefie jego (ich) oddziaływania. Wyróżniamy aglomeracje: monocentryczne i policentryczne (w obrębie aglomeracji policentrycznych także typy szczególne, takie jak aglomeracje bicentryczne czy megalopolis).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Aglomeracja bicentryczna

Rzadki typ aglomeracji z dokładnie dwoma ośrodkami podobnej rangi, wśród których żaden nie jest wyraźnie dominujący, a powiązania funkcjonalne między nimi i ośrodkami satelickimi są złożone. Aglomeracja pełni funkcje metropolii jako całość. Takim typem aglomeracji jest relacja Gdańsk-Gdynia (Trójmiasto).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Aglomeracja monocentryczna

Typ aglomeracji z jednym dużym ośrodkiem centralnym oraz szeregiem mniejszych, powiązanych z nim funkcjonalnie ośrodków satelickich. Miasto centralne pełni funkcje metropolii.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Aglomeracja policentryczna (konurbacja)

Typ aglomeracji z wieloma ośrodkami różnej rangi, wśród których żaden nie jest dominujący, a powiązania funkcjonalne między nimi są złożone. Aglomeracja pełni funkcje metropolii jako całość.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Agroturystyka

Typ turystyki odbywającej się na wsi i związanej z walorami przyrodniczymi i kulturowymi obszarów wiejskich.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Amerykanizacja życia

Przyjęcie przez kraje świata dorobku kultury amerykańskiej jako elementu własnej kultury. Podstawową przyczyną są: potęga gospodarcza USA oraz powszechna na świecie znajomość języka angielskiego, ułatwiająca adaptację tejże kultury.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Anekumena

Jeden z trzech typów obszarów Ziemi w klasyfikacji zaludnienia. Obszar trwale niezamieszkały i niezagospodarowany przez człowieka.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Apartheid

Jeden z ostatnich przejawów rasizmu w Afryce, polegający na dyskryminacji 80% czarnoskórej większości mieszkańców Republiki Południowej Afryki przez 20% białej ludności, dominującej we władzach publicznych. Zakończony w latach 90-tych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Agnostycyzm

Pogląd filozoficzno-moralny twierdzący, że nie można zaprzeczyć lub dowieść istnienia Boga, jednocześnie Agnostyk (wyznawca poglądów agnostycyzmu) jest osobą niewierzącą, ale najczęściej neutralnie nastawioną do religii.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ateizm

Pogląd filozoficzno-moralny (noszący niekiedy znamiona religii) odrzucający istnienie Boga i wrogo nastawiony do religii. Osoba wyznająca ten pogląd to Ateista.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Buddyzm

Religia nieteistyczna, należąca do 5 głównych religii świata. Wywodzi się z Hinduizmu, ma raczej charakter nurtu filozoficzno-moralnego niż klasycznej religii. Wyznawcy dążą do osiągnięcia nirwany. Dominuje w zachodnich i wschodnich Chinach oraz w Indochinach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Chrześcijaństwo

Największa religia na świecie (monoteistyczna), wywodząca się z Judaizmu i składająca się z trzech odłamów: Katolicyzmu, Prawosławia i licznej grupy kościołów protestanckich. Zakłada wiarę w życie wieczne poprzez zbawienie przez Boga. Jest silnie zinstytucjonalizowana, ale postrzegana jako względnie liberalna (w porównaniu z innymi).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Demografia

Dział geografii ludności zajmujący się ruchem naturalnym ludności (przyrost naturalny, migracje) i strukturą społeczną, ich rozmieszczeniem przestrzennym i zachodzącymi między nimi prawidłowościami.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Depopulacja

Radykalne zmniejszenie się liczby ludności kraju np. na skutek skrajnie ujemnego przyrostu naturalnego, masowych migracji lub w wyniku masowej zagłady. Prowadzi w dłuższej perspektywie do całkowitej lub prawie całkowitej zagłady danej społeczności.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Dewocjonalia

Drobne przedmioty kultu religijnego będące w obiegu handlowym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Dezurbanizacja

Jedna z czterech głównych faz urbanizacji. Faza ta nazywana bywa także kryzysem miasta. Ze względu na mało atrakcyjne warunki życia (np. ze względu na kryzys finansowy i zmniejszenie liczby miejsc pracy) w mieście oraz coraz bardziej rozbudowane osiedla podmiejskie (i dalszy proces rozlewania się miasta) ludność migruje z centrum do coraz odleglejszych ośrodków, a nawet do innych miast. Spada nie tylko zaludnienie centrum, ale także miasta (a nawet całej aglomeracji) jako całości. W mieście zaczyna przybywać pustostanów, pojawiają się trudności z jego utrzymaniem, szerzy się wandalizm i przestępczość. Miastu może nawet grozić bankructwo.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Dzietność kobiet

Liczba dzieci na danym obszarze przypadających statystycznie na jedną kobietę w wieku rozrodczym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Eksplozja demograficzna

Okres w II i III fazie modelu przejścia demograficznego, charakteryzujący się wysokim współczynnikiem urodzeń przy gwałtownie spadającym współczynniku zgonów i tym samym – radykalnym i gwałtownym wzrostem liczby ludności.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ekumena

Jeden z trzech typów obszarów Ziemi w klasyfikacji zaludnienia. Obszar trwale zamieszkały i zagospodarowany przez człowieka.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Emigracja

Jeden z dwóch głównych rodzajów migracji polegający na odpływie ludności na dany obszar.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Europejski banan (blue banana)

Obszar dużej koncentracji ludności Europy. Obejmuje pas terenu w zachodniej Europie od północnych Włoch, przez wschodnią Francję i zachodnie Niemcy, po kraje Beneluksu i Wielką Brytanię. Jest najgęściej zaludnionym obszarem Europy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Esperanto

Jeden z języków sztucznych, utworzony jako propozycja języka do komunikacji międzynarodowej. Bazuje na języku hiszpańskim. Nie zyskał uznania (podobnie jak inne podobne języki) i jest używany jedynie przez niewielką liczbę osób.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Fizjonomia miasta

Charakterystyka przestrzenno-architektoniczna zabudowy miasta, obejmująca układ pojedynczych budynków jak i całych dzielnic, rozkład ulic i rozmieszczenie ludności. Wyróżnia się szereg typów miast wg. fizjonomii: zachodnioeuropejskie, śródziemnomorskie, wschodnioeuropejskie, północnoamerykańskie, latynoamerykańskie, afrykańskie, arabskie, wschodnioazjatyckie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Frakcjonalizacja etniczna państwa

Stopień zróżnicowania etnicznego i narodowościowego wybranego państwa. Im wyższy tym bardziej sfrakcjonalizowane państwo. Miara stosowana w geografii amerykańskiej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja administracyjna

Jedna z funkcji miast, pełniona przez ośrodki różnej rangi (miasta gminne, powiatowe, wojewódzkie, stołeczne). Związana jest z umiejscowieniem w mieście siedziby ważnych urzędów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja akademicka

Jedna z funkcji miast, podtyp funkcji edukacyjnej – pełniona przez  ośrodki, w których zlokalizowano liczące się szkoły wyższe (uniwersytety) i przez to stały się one centrami życia studenckiego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja edukacyjna

Jedna z funkcji miast, pełniona przez  ośrodki, w których zlokalizowano ważne obiekty edukacyjne, przede wszystkim szkoły różnej rangi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja handlowa

Jedna z funkcji miast, pełniona przez  ośrodki, w których zlokalizowano sklepy wielkopowierzchniowe, hurtownie, targowiska, giełdy towarów oraz w takich miastach, gdzie odbywają się cykliczne wydarzenia handlowe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja metropolitalna

Jedna z funkcji miast, wykształciła się w XX i XXI wieku (jedna z najmłodszych), pełniona jest przez duże ośrodki, które za sprawą zlokalizowanych w nich instytucji lub za sprawą rangi jaką posiadają w różnych dziedzinach (np. w nauce) stanowią centra rozwojowe państw lub regionów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja obronna

Jedna z dawnych funkcji miast, pełniona przez ośrodki, w których zlokalizowano warownie, mury obronne lub inne fortyfikacje.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja polityczna

Jedna z funkcji miast, pełniona przez miasta różnej rangi, związana z umiejscowieniem ośrodków decyzyjnych, np. siedziby samorządu terytorialnego, rządu lub organów organizacji międzynarodowych

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja przemysłowa

Jedna z funkcji miast, pełniona przez ośrodki, w których znajdują się istotne zakłady wydobywcze lub produkcyjne – kopalnie i fabryki.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja religijna

Jedna z funkcji miast, pełniona przez ośrodki, w których znajdują się miejsca kultu – świątynie, miejsca objawień, sakralne zabudowania, także siedziby organów władzy kościelnej np. biskupstwa.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja stołeczna

Jedna z funkcji miast, podtyp funkcji administracyjnej – pełniona przez jedno lub maksymalnie kilka miast w kraju – stolice państwa. Związana jest z umiejscowieniem w mieście siedziby ważnych urzędów centralnych oraz siedziby rządu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja transportowa

Jedna z funkcji miast, pełniona przez ośrodki, w których zlokalizowano istotne węzły komunikacyjne (kolejowe, drogowe), duże porty morskie (lub śródlądowe), albo lotniska.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja turystyczna

Jedna z funkcji miast, pełniona przez  ośrodki, w których znajdują się obiekty przyrodnicze lub pozaprzyrodnicze o dużych walorach turystycznych i które są licznie odwiedzane przez turystów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Funkcja usługowa

Jedna z funkcji miast, pełniona zwłaszcza przez takie ośrodki, gdzie można spotkać różnego rodzaju usługi wyższego rzędu zwłaszcza z zakresu transportu, handlu, medycyny i edukacji. Dzieli się na wiele podtypów

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Gęstość zaludnienia

Miara statystyczna stosowana w geografii ludności dla określenia liczby ludności danego obszaru (w porównaniu z innymi), obliczana jako iloraz liczby ludności badanego obszaru przez jego powierzchnię i podawana w osobach na kilometr kwadratowy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Grupa etniczna

Grupa mieszkańców określonego terytorium, w pewnym stopniu różna od innych mieszkańców tego terytorium (nierzadko wykazująca zachowania separatystyczne), posiadająca zwłaszcza własną kulturę, niekiedy religię i historię, rzadko język (częściej gwarę) i nieuznawana powszechnie za naród.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Grupa etnograficzna

Grupa mieszkańców określonego terytorium (zwłaszcza mieszkańcy wsi), nieznacznie różniąca się pod pewnymi względami od innych mieszkańców tego terytorium, w szczególności przez wytworzenie własnej lokalnej kultury (często gwary), nie wykazująca dążeń separatystycznych i stanowiąca integralną część określonego narodu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Gwiazda Dawida

Jeden z głównych symboli Judaizmu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Hinduizm

Trzecia największa religia świata i największa religia politeistyczna. Jedna z najstarszych, dużych światowych religii. Jest wyznawana prawie wyłącznie w Indiach i obszarach sąsiadujących. Wyznawcy dążą do reinkarnacji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Hiperurbanizacja (urbanizacja pozorna)

Jedna z faz urbanizacji – alternatywny przebieg procesu suburbanizacji. W tym ujęciu do miasta napływa na masową skalę wiejska biedota, która poszukuje poprawy warunków życia wobec przeludnienia wsi. Ponieważ centrum jest już silnie zaludnione, zaczyna ona tworzyć osiedla nędzy (slumsy, fawele) na przedmieściach. Miasto  “rozlewa się”, powstają osiedla domów zbudowanych ze śmieci i przypadkowych materiałów, w których zamieszkuje  najgorszy element społeczny.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Imigracja

Jeden z dwóch głównych rodzajów migracji polegający na napływie ludności na dany obszar.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Implozja demograficzna

Przeciwieństwo eksplozji demograficznej, okres u schyłku IV i w V fazie przejścia demograficznego, charakteryzujący się stałym spadkiem współczynnika urodzeń przy utrzymującym się współczynniku zgonów i tym samym – ujemnym przyrostem naturalnym. Prowadzi w naturalny sposób do zmniejszenia liczby ludności obszaru objętego zjawiskiem.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Indeks edukacji

Złożona miara informująca o poziomie wykształcenia ludności, powstająca na bazie części raportu dotyczącego HDI – poświęconej oczekiwanej i otrzymanej liczby lat edukacji. Zawiera się w przedziale od 0 do 1.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Indoeuropejska rodzina językowa

Największa rodzina językowa na świecie (pod względem liczby osób posługujących się językami z tej rodziny), dominuje w Europie, zachodniej Azji, Amerykach i Australii, obejmuje szereg rodzin językowych niższego rzędu: germańską, romańską, słowiańską, indoirańską, celtycką, bałtycką, ormiańską, grecką i albańską.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Islam

Druga największa religia świata (monoteistyczna), dzieląca się przede wszystkim na Sunnizm oraz Szyizm, a także na kilka innych, mniejszych ruchów. Zakłada życie wieczne i wiarę w Allaha. Postrzegana jest jako ścisła i fundamentalna. Wyznawca Islamu to Muzułmanin.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Język

Wykształcony, złożony system komunikacji międzyludzkiej. Może mieć formę mówioną i pisaną.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Język urzędowy

Oficjalnie ustanowiony język państwowy danego kraju, służący do komunikacji w instytucjach publicznych np. w urzędach czy szkołach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Język międzynarodowy (globalny)

Język aspirujący do roli języka używanego w komunikacji międzynarodowej i jako język ogólnoświatowy. W przeszłości rolę taką odgrywała łacina i język francuski, obecnie za taki język uważany jest angielski.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Język sztuczny

Język, który nie przeszedł naturalnego etapu powstania i ewolucji, ale został utworzony współcześnie, jako propozycja do wykorzystania w określonych sytuacjach lub jako propozycja języka globalnego. Przykładem jest język esperanto.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Języki baltyckie

Rodzina językowa należąca do języków indoeuropejskich. Należą do niej między innymi: litewski, łotewski.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Języki celtyckie

Rodzina językowa należąca do języków indoeuropejskich. Należą do niej między innymi:  irlandzki, szkocki, walijski, bretoński.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Języki germańskie

Rodzina językowa należąca do języków indoeuropejskich. Należą do niej między innymi: niemiecki, angielski, szwedzki, duński, fryzyjski, flamandzki, islandzki, norweski.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Języki indoirańskie

Rodzina językowa należąca do języków indoeuropejskich. Należą do niej między innymi: rkurdyjski, perski, tadżycki, paszto, urdu, bengalski, hindi, romski.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Języki romańskie

Rodzina językowa należąca do języków indoeuropejskich. Należą do niej między innymi: francuski, hiszpański, włoski, portugalski, rumuński, kataloński.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Języki słowiańskie

Rodzina językowa należąca do języków indoeuropejskich. Należą do niej między innymi: rosyjski, polski, czeski, ukraiński, słowacki, bułgarski, macedoński, białoruski, serbski, chorwacki, słoweński.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Judaizm

Najmniejsza z 5 najważniejszych światowych religii, ale zarazem najstarsza religia monoteistyczna. Jest religią narodową Izraela i Żydów. Oparta na dość surowych zasadach, zakłada wiarę w Boga Jahwe i oczekiwanie na przyjście Mesjasza, sąd ostateczny, zbawienie i życie wieczne w niebie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Katolicyzm

Największy z odłamów Chrześcijaństwa, dominujący min. w Europie zachodniej, centralnej i południowej, w zachodniej Afryce i w Ameryce Łacińskiej. Wyróżnia się scentralizowaną strukturą kościelną i zwierzchnictwem Papieża.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Koło Drahmy

Kontinuum miejsko-wiejskie

Pośrednia jednostka osadnicza między miastem i wsią, w rzeczywistości ma charakter wsi zurbanizowanej, znacznie przekształconej w stosunku do wsi rolniczej, ze znacznym napływem ludności miejskiej. Znajduje się najczęściej w bliskim sąsiedztwie dużego miasta.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy

Wyróżniany ze względu na kulturowe podobieństwo obszar (region świata), w którym normy zachowań i dorobek cywilizacji oraz ich fundamenty są do siebie zbliżone. Głównymi elementami tworzącymi krąg są język i religia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy Afrykański

Jeden z dziewięciu głównych kręgów kulturowych świata, obejmuje obszar środkowej i południowej Afryki. Oparty o fundamenty struktury plemiennej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy Buddyjski

Jeden z dziewięciu głównych kręgów kulturowych świata, obejmuje obszar Mongolii oraz wielu państw Indochin. Oparty o fundament religii Buddyzmu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy Chiński

Jeden z dziewięciu głównych kręgów kulturowych świata, obejmuje obszar Chin, Korei i Wietnamu. Opart o fundament Konfucjanizmu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy Hinduski

Jeden z dziewięciu głównych kręgów kulturowych świata, obejmuje obszar Indii i Nepalu. Oparty o fundament Hinduizmu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy Islamski

Jeden z dziewięciu głównych kręgów kulturowych świata, obejmuje obszar północnej Afryki, oraz południowo-zachodniej i środkowej Azji. Oparty o fundament Islamu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy Japoński

Jeden z dziewięciu głównych kręgów kulturowych świata, obejmuje obszar Japonii. Oparty o fundament społecznego postrzegania honoru.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy Latynoamerykański

Jeden z dziewięciu głównych kręgów kulturowych świata, obejmuje obszar Ameryki Łacińskiej za wyjątkiem Gujany Francuskiej. Oparty o fundament mieszany chrześcijański i rdzenny amerykański.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy Prawosławny

Jeden z dziewięciu głównych kręgów kulturowych świata, obejmuje obszar Europy  południowo-wschodniej i wschodniej oraz azjatyckiej części Rosji. Oparty o fundament Prawosławia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krąg kulturowy Zachodu

Jeden z dziewięciu głównych kręgów kulturowych świata, obejmuje obszar Europy środkowej i zachodniej oraz Kanady, USA, Australii, Nowej Zelandii i Filipin. Oparty o fundament Chrześcijaństwa, zwłaszcza Katolicyzmu i religii protestanckich.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Kultura

Pojęcie o wielu znaczeniach. W szerszym rozumieniu wszelki dorobek materialny i niematerialny człowieka, czyli wszystko to, co nie powstało naturalnie. W węższym rozumieniu to zbiór norm zachowań w określonych okolicznościach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Kultura globalna

Ujednolicona kultura światowa, mająca charakter powszechny dla wszystkich ludzi. NA skutek procesów globalizacji taką kulturą staje się kultura amerykańska.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Krzyż

Symbol Chrześcijaństwa.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Matriarchat

Model rodziny, w którym główną rolę decyzyjną odgrywa kobieta, a wykonywanie obowiązków leży po stronie mężczyzny.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Megalopolis

Szczególny typ aglomeracji policentrycznej o wielkich rozmiarach i olbrzymim zaludnieniu, w której na skutek rozrostu miast i ich przedmieść doszło do zatarcia granicy między ośrodkami. Wykształciło się w ten sposób jedno policentryczne wielkie miasto, stanowiące aglomerację jako całość.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Megalopolis Bos-Wash (wschodnioamerykańskie)

Najstarsze megalopolis na świecie, zlokalizowane na wschodnim wybrzeżu USA między miastami Boston i Waszyngton. Rozciąga się na ponad 1000 km i liczy ponad 45 mln mieszkańców.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Megalopolis Chi-Pitts (Wielkich Jezior)

Megalopolis w USA, położone nad Wielkimi Jeziorami między miastami Chicago i Pittsburgh. Liczy około 35 mln mieszkańców.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Megalopolis Nippon (Tokaido, Pas Taiheiyo)

Megalopolis w Japonii, położone wzdłuż wybrzeża Pacyfiku. Jest największym tego typu obiektem na świecie – między miastami Kanto i Kiusiu. Liczy ponad 80 mln mieszkańców w pasie o długości 1200 km.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Megalopolis San-San (zachodnioamerykańskie)

Megalopolis w USA, położone na zachodnim wybrzeżu USA między miastami San Diego i San Francisco. Liczy około 25 mln mieszkańców. Współcześnie często dzielone na dwa mniejsze megalopolis – północnokalifornijskie i południowokalifornijskie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Megamiasto

Miasto dużej wielkości, za wartość graniczną przyjmuje się 10 milionów mieszkańców. Stały się tak wielkie (samodzielnie lub jako aglomeracja), że siła ich oddziaływania na otoczenie jest olbrzymia, a same mogłyby stać się oddzielnymi państwami. Według ONZ w 2018 r. było 33 takich miast na świecie – największym z nich było Tokio.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metropolia

Miasto (aglomeracja) liczące powyżej 1 miliona mieszkańców o dużym znaczeniu lokalnym, kontynentalnym lub globalnym, ze względu na pełnienie funkcji centrum rozwoju społeczno-gospodarczego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metys

Jedna z mieszanych odmian człowieka, powstała na skutek połączenia odmiany białej i żółtej. Szczególnie licznie występuje w Ameryce Łacińskiej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Miasto

Jedna z dwóch podstawowych jednostek osadniczych, cechuje się wysokim zaludnieniem i dużą gęstością zaludnienia, obecnością gęstej zabudowy wielorodzinnej, często wysokiej i (rzadziej) jednorodzinnej oraz dominującym udziałem funkcji przemysłowych i usługowych. Zwykle ma dobrze rozwiniętą sieć infrastruktury.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Miasto poligenetyczne (wielofunkcyjne)

Miasto, które pełni szereg różnych funkcji. Co do zasady dotyczy to większości miast, jednak uwzględniając odpowiedni poziom rozwoju wybranych funkcji, wielofunkcyjne są przede wszystkim duże miasta (metropolie).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Migracja

Ruch ludności polegający na (stałej lub czasowej) zmianie miejsca zamieszkania.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Migracja ekonomiczna

Jeden z rodzajów migracji, motywem przewodnim jest chęć poprawy własnych warunków socjalno-bytowych np. poprzez znalezienie pracy lub lepiej płatnej pracy, albo chęć otrzymania świadczeń socjalnych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Migracje wewnętrzne

Jeden z rodzajów migracji, polega na migracji w obrębie jednej jednostki polityczno-terytorialnej np. jednego kraju, czy jednego województwa, powiatu, gminy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Migracje zagraniczne

Jeden z rodzajów migracji, polega na migracji poza granicę państwa (z jednego do innego kraju).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mniejszość etniczna

Grupa etniczna, stanowiąca mocno odrębną mniejszość mieszkańców danego terytorium, nieposiadająca własnego, odrębnego państwa, ale mimo tego często dążąca do uzyskania określonych praw (np. autonomii) lub niepodległości.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mniejszość narodowa

Grupa ludności, obywateli danego państwa, która historycznie i etnicznie czuje się związana z innym narodem i uważa się za członków innego narodu – posiada własne państwo (ojczyznę) lub posiadała je w przeszłości.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Model przejścia demograficznego

Pięcio-fazowy model zmian w współczynnika przyrostu naturalnego w skali rozwoju cywilizacyjnego społeczeństw. Podstawowa wykładnia teorii rozwoju demograficznego w geografii ludności.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mulat

Jedna z mieszanych odmian człowieka, powstała na skutek połączenia odmiany białej i czarnej. Szczególnie licznie występuje w Ameryce Północnej i w mniejszym stopniu – południowej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Muzułmanin

Naród

Grupa mieszkańców określonego terytorium,, uznawana za naród przez opinię międzynarodową ze względu na łączące ją cechy oddzielające od innych narodów, min. wspólną kulturę, religię, historię, powiązania społeczno-gospodarcze oraz przede wszystkim własny język.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Nowoczesny model rodziny

Model rodziny oparty na nowych wzorcach kulturowych w zachodnim kręgu cywilizacyjny. Nie ma sprecyzowanych kryteriów wzorcowych. Zakładają istnienie rodziny w dowolnej postaci – jako małżeństwa lub związku partnerskiego osób różnej lub tej samej płci. Dzieci nie są obowiązkowym aspektem (często zastępują je zwierzęta domowe). Powszechnie występują także rodziny patchworkowe i samotne wychowanie dzieci.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Odmiana biała (europeidalna)

Odmiana gatunku homo sapiens cechująca się białym kolorem skóry, dominuje w Europie, zachodniej i południowo-zachodniej Azji, częściowo w Australii i Amerykach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Odmiana czarna (negroidalna)

Odmiana gatunku homo sapiens cechująca się czarnym kolorem skóry, dominuje w Afryce (podtyp afrykański) oraz częściowo w Australii i Oceanii (podtyp australijski), występuje ponadto w Amerykach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Odmiana człowieka

Wyróżniana ze względu na kolor skóry i inne cechy fizyczne odmiana gatunku ludzkiego. Zastąpiła określenie rasy. Wyróżnia się białą (europeidalną), czarną (negroidalną) – w podtypie afrykańskim i australijskim oraz żółtą (mongoloidalną) – w podtypie azjatyckim i amerykańskim, odmianę człowieka oraz 4 zasadnicze mieszanki odmian: mulatów, metysów, zambosów i pardo.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Odmiana żółta (mongoloidalna)

Odmiana gatunku homo sapiens cechująca się żółtym kolorem skóry, dominuje w centralnej i wschodniej Azji (podtyp azjatycki) oraz jako rdzenna – współcześnie bardzo mało liczna, w Amerykach (podtyp amerykański).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Obszar wiejski

Wieś i jej otoczenie funkcjonalne oraz wszystkie tereny znajdujące się poza obszarem administracyjnym miast.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Państwo jednolite narodowościowo (homogeniczne)

Kraj, w którym wszyscy lub prawie wszyscy mieszkańcy są jednej i tej samej narodowości, a mniejszości jest niewiele i nie odgrywają one istotnej roli.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Państwo wielonarodowe

Kraj, w którym żadna grupa etniczna lub narodowa nie ma wyraźnej dominacji nad inną, a w całym kraju zamieszkuje wiele wyraźnie odrębnych różnych grup etnicznych lub narodowych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Pardo

Jedna z mieszanych odmian człowieka, powstała na skutek połączenia wszystkich głównych odmian: białej, żółtej i czarnej. Szczególnie licznie występuje w Brazylii i krajach sąsiadujących.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Partnerski model rodziny

Model rodziny, w którym mężczyzna i kobieta są tak samo ważni i wspólnie dzielą się decyzjami oraz obowiązkami.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Patriarchat

Model rodziny, w którym główną rolę decyzyjną odgrywa mężczyzna, a wykonywanie obowiązków leży po stronie kobiety.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Piramida płci i wieku

Wykres graficzny stosowany w demografii. Ukazuje liczbę kobiet i mężczyzn w danej społeczności w 5-letnich przedziałach wiekowych oraz dodatkowo zjawiska takie jak nadwyżka liczby kobiet lub liczby mężczyzn w określonych grupach wiekowych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Poliandria

Związek jednej kobiety z wieloma mężczyznami. Jest sposobem funkcjonowania rodziny w niektórych krajach Azji i Pacyfiku. Kobieta ma dzieci z kilkoma swoimi mężami.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Poligynia

Związek jednego mężczyzny z wieloma kobietami. Jest naturalnym sposobem funkcjonowania rodziny w niektórych państwach z kręgu muzułmańskiego. Mężczyzna posiada dzieci z wieloma swoimi żonami.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Półksiężyc

Prawosławie

Najmniejszy z odłamów Chrześcijaństwa, dominujący we wschodniej Europie. Wyróżnia się bogatym wystrojem wnętrz i długą liturgią.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Protestantyzm

Drugi największy odłam Chrześcijaństwa, silnie rozproszony między ponad 100 różnych kościołów. Dominuje w północnej Europie, USA, Kanadzie, Australii i południowej Afryce. Wyróżnia się największą skromnością wystroju i najbardziej postępowymi założeniami.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Przestrzeń

Pojęcie wieloznaczne o różnej interpretacji w różnych dziedzinach nauki. W geografii pojmowana obszarowo, jako wycinek powierzchni Ziemi, w innych dyscyplinach, w tym zwłaszcza w filozofii – obszar o zróżnicowanym znaczeniu w zależności od przyjętego kontekstu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Przyrost naturalny

Miara zmiany liczby ludności obliczana jako różnica między wielkością urodzeń i zgonów w wybranym okresie czasu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Przyrost rzeczywisty

Miara całkowitej zmiany liczby ludności obliczana jako różnica między wielkością przyrostu naturalnego i wielkością salda migracji w wybranym okresie czasu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Rasizm

Ideologia wskazująca, że nie wszystkie odmiany człowieka są równe i odmiana biała powinna panować nad pozostałymi. Uznany przez ONZ za zbrodnię przeciwko ludzkości. Współcześnie pogląd dyskryminujący przedstawicieli innych odmian człowieka ze względu na ich wygląd.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Reemigracja

Jeden z rodzajów migracji, polegający na powrocie do miejsca pierwotnego zamieszkania po uprzednim wyemigrowaniu z niego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Religia

Przyjęty kodeks moralno-etyczny oparty o system wierzeń i powiązanych z nimi obrzędów, tradycji i zwyczajów, kształtujący w istotny sposób postawę i zachowanie wyznawcy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Religia monoteistyczna

Religia, w której jest jeden kluczowy Bóg (wiara w jednego Boga), ale oprócz niego mogą występować inne istotne osoby. Przykładami są: Judaizm, Chrześcijaństwo i Islam.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Religia nieteistyczna

Religia, w której kluczową nie wyznaje się istnienia Boga ani bogów. Przykładem jest Buddyzm.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Religia politeistyczna

Religia, w której jest wielu różnych bogów (wiara w wielu bogów), czasami o różnej hierarchii. Przykładem jest Hinduizm.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Religia teistyczna

Religia, w której kluczową postacią jest Bóg lub bogowie, czyli siła wyższa, opatrzność, stwórca itp. Obejmuje najważniejsze religie świata (Chrześcijaństwo, Islam, Judaizm, Hinduizm) z wyjątkiem Buddyzmu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Religia uniwersalna

Religia, która nie jest przywiązana do określonej grupy etnicznej lub narodowej i może być bez niezbędnej adaptacji wyznawana przez każdego człowieka.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Repatriacja

Jeden z rodzajów migracji, powrót na ojczyste terytorium, po uprzednim przesiedleniu lub zmianie kraju zamieszkania na skutek przesunięcia granic państw.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Reurbanizacja

Jedna z czterech głównych faz urbanizacji. Faza ta inicjowana jest przez władze miasta przeżywającego kryzys. Wyludnione centrum zostaje poddane gruntownej przebudowie, często także rewitalizacji i zmianie przeznaczenia funkcjonalnego. Miejsca dawnych fabryk zaczynają zajmować galerie handlowe i centra finansowe, co daje miastu nowy impuls rozwojowy. Stare blokowiska są wyburzane i zastępują je nowoczesne apartamentowce, co ponownie zachęca do osiedlania się w centrum – którego liczba ludności dość wyraźnie wzrasta. Podnosi to także zaludnienie miasta jako całości.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Rewolucja neolityczna

Istotna zmiana w zakresie sposobu życia człowieka, rozpoczęta około 10 000 lat p.n.e., polegająca na przejściu od koczowniczego trybu życia do trybu osiadłego. Cechowała się rozwojem rolnictwa w zakresie upowszechnienia uprawy roślin i hodowli zwierząt oraz powstaniem pierwszych cywilizacji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Rewolucja przemysłowa

Okres intensywnego rozwoju produkcji opartej o podział pracy i wykorzystanie maszyn zapoczątkowany w XVIII wieku, ze szczytowym okresem rozwoju w XIX wieku. Doprowadził do znacznego wzrostu liczby miejsc pracy i przyspieszenia urbanizacji oraz znacznej poprawy warunków życia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Rodzina językowa

Grupa podobnych języków, które łączy sposób powstania (źródło narodzin języka) oraz rozmaite cechy etymologiczne, w zakresie mowy i pisma.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ruch naturalny (ludności)

Termin z geografii ludności obejmujący zjawisko urodzeń i zgonów ludności, na podstawie których możliwe jest obliczanie zmian w zaludnieniu obszarów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Saldo migracji

Miara ruchu ludności w obrębie określonych granic, obliczane jako różnica liczby imigrantów i emigrantów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Sekta

Ruch pseudoreligijny w formie zamknięte kręgu o złożonym procesie inicjacji. Członkowie sekty są zobowiązani do posłuszeństwa oraz wspierania swojej organizacji finansowo lub poprzez pracę na rzecz jej założycieli/przywódców co często nosi znamiona wyzysku.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Społeczeństwo młode

Jeden z trzech typów demograficznych społeczeństwa, o dużym udziale osób w wieku przedprodukcyjnym i niewielkiej liczbie osób w wieku poprodukcyjnym. Wykres płci i wieku ma kształt najbardziej zbliżony do rzeczywistej piramidy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Społeczeństwo stare

Jeden z trzech typów demograficznych społeczeństwa, w którym liczba osób w wieku poprodukcyjnym stale wzrasta, dużo jest osób w wieku produkcyjnym natomiast relatywnie mało jest osób w wieku przedprodukcyjnym. Wykres ma charakter coraz mocniej odwróconej piramidy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Społeczeństwo zastojowe (starzejące się)

Jeden z trzech typów demograficznych społeczeństwa, w którym udział osób w wieku przedprodukcyjnym i poprodukcyjnym jest podobny, natomiast dominują zdecydowanie osoby w wieku produkcyjnym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Starzenie się społeczeństwa

Zjawisko występujące zwłaszcza w krajach wysokorozwiniętych oraz postsowieckich, w których udział osób w wieku poprodukcyjnym znacząco wzrasta, przekraczając barierę 20%.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Subekumena

Jeden z trzech typów obszarów Ziemi w klasyfikacji zaludnienia. Obszar okresowo zamieszkały i zagospodarowany przez człowieka.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Suburbanizacja

Jedna z czterech głównych faz urbanizacji. W ujęciu klasycznym zachodzi z powodu znacznego poprawienia się sytuacji materialnej ludności w centrum, odpływa ona na przedmieścia w poszukiwaniu ciszy i spokoju oraz własnej przestrzeni – do domków jednorodzinnych. Powstają w ten sposób suburbia czyli rozległe osiedla peryferyjne na granicy miasta i otaczających go wsi. Dochodzi do “rozlewania się” miasta (ang. urban sprawl). Zaludnienia miasta jako całości wzrasta, natomiast zmienia się układ rozmieszczenia – znacznie rośnie gęstość zaludnienia przedmieść, natomiast w centrum dochodzi do rozluźnienia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Suburbia

Rozległe dzielnice domków jednorodzinnych na przedmieściach dużych miast, powstające na skutek procesów suburbanizacji (niekiedy także dezurbanizacji) w wyniku tak zwanego rozlewania się miasta.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Sunnizm

Największy odłam Islamu i jednostkowo największy odłam religijny świata (wyprzedzający Katolicyzm). Dominuje w północnej Afryce, południowo-zachodniej i środkowej Azji. Wyróżnia się silnym powiązaniem państwo-kościół.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Szyizm

Drugi, znacznie mniej liczny odłam Islamu. Dominuje w Iranie oraz częściowo w Afganistanie i Iraku (w mniejszym stopniu ma wyznawców także w innych krajach). Wyróżnia się niechętnym stosunkiem do związków państwa (z pewnymi wyjątkami).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Średnia oczekiwana długość życia

Teoretyczny średni wiek życia kobiety lub mężczyzny, prognozowany dla niej w momencie urodzenia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Teoria rozwoju demograficznego

Teoria w geografii ludności (demografii) zakładająca, że społeczeństwa ludzkie w sposób wzorcowy przechodzą określone, kolejne fazy rozwoju demograficznego. Opisana szczegółowo jako model przejścia demograficznego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Tradycyjny model rodziny

Model rodziny oparty na wartościach chrześcijańskich w kręgu cywilizacji zachodniej, zakładający istnienie rodziny w postaci małżeństwa mężczyzny i kobiety i ich dzieci, z reguły w liczbie 3 i więcej. Rodzina tradycyjna odrzuca stosowanie antykoncepcji, a małżeństwo jest w niej trwałe i nierozerwalne.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uchodźstwo

Ruch ludności podobny do migracji (zwłaszcza ekonomicznej), ale nie mający całkowicie dobrowolnego charakteru. Najczęściej wymuszony jest sytuacją życiową – klęską żywiołową, wojną lub prześladowaniem. Polega na udaniu się do innego kraju w celu uzyskania tam schronienia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja

Proces rozwoju miast, zachodzący na kilku płaszczyznach i w różnych fazach. Potocznie nazywany także “umiastowieniem”. Zasadniczo polega na przekształcaniu wsi w miasta oraz rozroście miast istniejących.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja demograficzna

Jedna z czterech płaszczyzn urbanizacji, polega na wzroście liczby ludności miast i tym samym odsetka ludności miejskiej. Jej przyczynami mogą być: duży przyrost naturalny w miastach, migracje ze wsi do miast lub przekształcanie wsi w miasta.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja ekonomiczna

Jedna z czterech płaszczyzn urbanizacji, polega na podejmowaniu się przez ludność wiejską pracy w zawodach i branżach typowo miejskich, przede wszystkim w przemyśle i usługach (w branży pozarolniczej).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja przestrzenna

Jedna z czterech płaszczyzn urbanizacji, polega na fizycznych powiększaniu się przestrzeni miast (np. poprzez przyłączanie do miasta okolicznych terenów wiejskich) oraz przekształcaniu krajobrazu wiejskiego w miejski. Obejmuje także tworzenie nowych miast.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja społeczna

Jedna z czterech płaszczyzn urbanizacji, polega na przyjmowaniu przez ludność wiejską “miejskiego stylu życia” i porzucaniu zachowań typowych dla wsi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja wstępna

Jedna z czterech głównych faz urbanizacji, pierwsza z nich. Zachodzi najczęściej na skutek intensywnej industrializacji i związanego z tym rozwoju znacznej liczby miejsc pracy w mieście. Faza ta charakteryzuje się gwałtownym wzrostem zaludnienia całego miasta, a zwłaszcza centrum.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wiek produkcyjny

Przedział wiekowy 15 – 64 lat, kiedy podejmuje się aktywność zawodową. Następuje po wieku przedprodukcyjnym i przed wiekiem poprodukcyjnym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wiek poprodukcyjny

Przedział wiekowy 65 i więcej lat, kiedy aktywność zawodowa dobiega końca i przechodzi się na emeryturę. Następuje po wieku produkcyjnym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wiek przedprodukcyjny

Przedział wiekowy 0 – 14 lat, kiedy pobiera się naukę i nie podejmuje aktywności zawodowej. Poprzedza wiek produkcyjny.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wieś

Jedna z dwóch podstawowych jednostek osadniczych, cechuje się niskim zaludnieniem i małą gęstością zaludnienia, obecnością zabudowy zagrodowej oraz rozproszonej zabudowy jednorodzinnej i dominującym udziałem funkcji rolniczych. Zwykle ma słabo rozwiniętą sieć infrastruktury.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wieś rolnicza

Typ wsi, która mimo zachodzących procesów urbanizacji zachowała swój tradycyjny rolniczy charakter, charakteryzuje się raczej rozproszoną zabudową otoczoną polami uprawnymi. Większość mieszkańców takiej wsi znajduje zatrudnienie w rolnictwie, kultywowane są także tradycje regionalne i wiejskie obyczaje.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wieś zurbanizowana

Typ wsi, najczęściej w bardzo bliskim sąsiedztwie dużego miasta, która za sprawą napływowej ludności z tego ośrodka, zatraciła swój naturalny charakter i została poddana procesom przekształceń społecznych, ekonomicznych i przestrzennych typowych dla miasta, ale administracyjnie pozostaje wsią.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wskaźnik alfabetyzacji

Odsetek osób umiejących pisać i czytać ze zrozumieniem prosty tekst dotyczący życia codziennego. Mierzony jako procent populacji danego kraju.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wskaźnik analfabetyzmu

Przeciwieństwo wskaźnika alfabetyzacji, określa procentowy odsetek osób w danej populacji (np. w kraju), który nie potrafi pisać i czytać prostego tekstu ze zrozumieniem.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wskaźnik feminizacji

Liczba kobiet przypadająca na 100 mężczyzn w danej populacji. Obliczana jako iloraz liczby kobiet przez liczbę mężczyzn pomnożony razy 100.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wskaźnik maskulinizacji

Liczba mężczyzn przypadająca na 100 kobiet w danej populacji. Obliczana jako iloraz liczby mężczyzn przez liczbę kobiet pomnożony razy 100.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wskaźnik urbanizacji

Odsetek ludności miejskiej w populacji wybranego obszaru (kraju), obliczany jako iloraz liczby ludności miejskiej przez całkowitą liczbę ludności i podawany w procentach (razy 100%).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Współczynnik emigracji

Przeliczana na 1000 mieszkańców statystyczna liczba emigracji w populacji w wybranym okresie czasu, obliczany jako iloraz całkowitej liczby emigracji przez liczbę ludności badanego obszaru i pomnożona razy 1000. Podawany w promilach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Współczynnik imigracji

Przeliczana na 1000 mieszkańców statystyczna liczba imigracji w populacji w wybranym okresie czasu, obliczany jako iloraz całkowitej liczby imigracji przez liczbę ludności badanego obszaru i pomnożona razy 1000. Podawany w promilach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Współczynnik przyrostu naturalnego

Miara zmiany liczby ludności (przyrost naturalny) przeliczana na 1000 mieszkańców, stosowana w celach porównawczych. Obliczany jako różnica współczynnika urodzeń i współczynnika zgonów. Podawany w promilach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Współczynnik przyrostu rzeczywistego

Miara zmiany liczby ludności (przyrost naturalny) i ruchu ludności (salda migracji) przeliczana na 1000 mieszkańców, stosowana w celach porównawczych. Obliczany jako różnica współczynnika przyrostu naturalnego i współczynnika salda migracji. Podawany w promilach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Współczynnik salda migracji

Miara ruchu ludności (saldo migracji) przeliczana na 1000 mieszkańców, stosowana w celach porównawczych. Obliczany jako różnica współczynnika imigracji i współczynnika emigracji. Podawany w promilach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wskaźnik skolaryzacji

Odsetek dzieci i młodzieży, którzy uczęszczają do szkoły (w grupie wiekowej, która powinna).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Współczynnik urodzeń

Przeliczana na 1000 mieszkańców statystyczna liczba urodzeń w populacji w wybranym okresie czasu, obliczany jako iloraz całkowitej liczby urodzeń przez liczbę ludności badanego obszaru i pomnożona razy 1000. Podawany w promilach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Współczynnik zgonów

Przeliczana na 1000 mieszkańców statystyczna liczba zgonów w populacji w wybranym okresie czasu, obliczany jako iloraz całkowitej liczby zgonów przez liczbę ludności badanego obszaru i pomnożona razy 1000. Podawany w promilach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zambo (zambos)

Jedna z mieszanych odmian człowieka, powstała na skutek połączenia odmiany żółtej i czarnej. Szczególnie licznie występuje w Ameryce Południowej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zastępowalność pokoleń

Przyrost naturalny na poziomie zapewniającym zastąpienie pokoleń wymierających następnymi. Przyjmuje się, że zastępowalność pokoleń jest uzyskana, jeżeli dzietność kobiet sięga co najmniej 2,1-2,15. Poniżej tej wartości społeczeństwa wymierają, a powyżej – rozwijają się.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zwartość socjoetniczna

Stopień jednolitości etniczno-narodowej danego kraju wyrażany najczęściej w procentach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Żyd

Obywatel państwa Izrael albo wyznawca Judaizmu zamieszkujący poza Izraelem.

Kliknij by dowiedzieć się więcej