Powrót do słownika (kliknij aby powrócić)

Zapoznaj się z definicjami poniżej lub wybierz inną literę. Aby szybko znaleźć pojęcie użyj komendy “ctrl + f” lub opcji “znajdź” w swojej przeglądarce. Aktualnie w tej sekcji znajduje się 51 definicji.


Wybierz inną literę (kliknij)

Pojęcia (kliknij, aby wyświetlić definicję):

Bagno

Obszar o trwałym uwilgotnieniu (obszar podmokły), porośnięty roślinnością. Obejmują relatywnie duże obszary, bo aż 6% powierzchni lądów. W Polsce pod pojęciem bagna rozumie się wszystkie obszary podmokłe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Baguio

Lokalna nazwa na Cyklon Tropikalny, używana Oceanie Spokojnym, na terenie Filipin.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Banan

Roślina alimentacyjna (bananowiec) należąca do owoców. Na tle innych wyróżnia się dużymi wartościami odżywczymi. Ma duże wymagania klimatyczne – wysoka temperatura i duża ilość wody, mniejsze glebowe. Należy do roślin plantacyjnych, wieloletnich. Światowa produkcja wyniosła 114 mln ton w 2017 r.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bank Światowy (WB)

Światowa organizacja finansowa, zrzeszająca 189 państw. Celem organizacji jest udzielanie długoterminowych kredytów dla słabiej rozwiniętych i znajdujących się w kryzysie państw oraz przeciwdziałanie ubóstwu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bankowość

Dziedzina usług finansowych, do których podstawowych czynności należy udzielanie kredytów oraz gromadzenie depozytów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Barchan

Jeden z rodzajów wydm tworzonych przez wiatr, najczęstszy typ wydmy na pustyni piaszczystej, ma kształt łuku (sierpa). Powstaje w miejscach, gdzie występuje luźny materiał skalny. Ponieważ ramiona wydmy są lżejsze od jej centrum – są one przesuwane zgodnie z kierunkiem wiatru szybciej niż środek wydmy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bariera lodowa

Krawędź lodowca szelfowego mająca charakter lodowego klifu. Odrywają się od niej góry lodowe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Barwa minerałów

Jedna z cech fizycznych minerałów. Informuje, czy minerał posiada kolor lub też czy jest bezbarwny.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Basen oceaniczny

Jedna z form terenu dna oceanicznego. Właściwa część dna oceanicznego, obejmuje przedział głębokości od 3000 do 6000 m.p.p.m., zawiera w sobie także równiny abisalne, podwodne góry wulkaniczne, grzbiety śródoceaniczne i doliny ryftowe. Z basenów oceanicznych mogą także wyrastać wyspy wulkaniczne.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Batat (słodki ziemniak)

Roślina alimentacyjna należąca do bulwiastych i korzeniowych. Słodka odmiana ziemniaka, ma dość duże wymagania termiczno-wodne, dlatego uprawia się ją wyłącznie w strefie międzyzwrotnikowej, na obszarach o dużych opadach. Światowa produkcja w 2018 r. wynosiła 113 mln ton.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Batolit

Intruzja magmowa typu niezgodnego o dużej miąższości, jej górna część odkształca skały leżące nad nią, z kolei dolna zalega na głębokościach trudnych do zbadania. Jest skutkiem połączenia wielu innych intruzji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Batymetria

Dział hydrologii zajmujący się badaniem głębokości zbiorników wodnych. Efektem jest najczęściej mapa batymetryczna (plan batymetryczny) czyli mapa głębokościowa obiektu.

Bawełna

Roślina przemysłowa należąca do włóknodajnych. Należy do wymagających roślin, potrzebuje odpowiednio wysokiej temperatury oraz dużej wilgoci w okresie kwitnięcia i suszy w okresie późniejszym. Wymaga intensywnej pracy ręcznej. W 2019 r. światowa produkcja wyniosła około 25 mln ton.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Baza energetyczna

Jeden z pozaprzyrodniczych czynników lokalizacji przemysłu. Obejmuje elektrownie i instalacje zapewniające dostawy prądu elektrycznego. Stanowi podstawę dla lokalizacji energochłonnych obiektów, takich jak huty czy niektóre zakłady chemiczne.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Baza erozyjna

Teoretycznej głębokość, do której rzeka mogłaby wyerodować dno, jest ona najczęściej równa poziomowi morza, choć lokalnie wysokość ta może być inna (np. z powodu występowania dopływu).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Baza gastronomiczna (turystyki)

Jeden z elementów infrastruktury turystycznej, stanowiący zaplecze dla obsługi turystów zapewniając im wyżywienie. Należą do niej wszelkiego rodzaju restauracje i bary.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Baza noclegowa (turystyki)

Jeden z elementów infrastruktury turystycznej, stanowiący zaplecze dla obsługi turystów zapewniając im nocleg i zakwaterowanie. Należą do niej wszelkiego rodzaju hotele, motele, pensjonaty, schroniska, kwatery, kempingi, pola biwakowe itp.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Baza surowcowa

Jeden z najważniejszych przyrodniczych czynników lokalizacji przemysłu. Istnienie wielu zakładów jest bezpośrednio (kopalnie) lub pośrednio (elektrownie, huty) związane z obecnością wybranych surowców mineralnych, albo półproduktów z innych działów gospodarki. Ze względu na zależność przemysłu od bazy surowcowej dokonano podziału lokalizacji na: przymusową, związaną i swobodną.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bazalt

Skała magmowa wylewna (wulkaniczna), skrytokrystaliczna, o jednolitej ciemnej budowie. Wykorzystywany przede wszystkim w budownictwie drogowym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bezpieczeństwo energetyczne

Stopień, w jakim państwo jest samodzielne i stabilne pod względem produkcji energii. Opiera się głównie o zróżnicowanie miksu energetycznego oraz dywersyfikację dostawców surowców energetycznych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bezrobocie strukturalne

Jeden z rodzajów bezrobocia. Ten typ jest skutkiem zmiany struktury gospodarczej polegającej np. na dezindustrializacji i przekształceniu gospodarki w usługową, na skutek czego dawni pracownicy likwidowanych zakładów zostają pozbawieni pracy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bieg dolny rzeki

Trzeci i ostatni z etapów ruchu wody w rzece od źródła do ujścia. Obejmuje odcinek ujściowy. W tej fazie woda w rzece znacząco zmniejsza prędkość i zdolność erozyjna maleje prawie do zera, gwałtownie wzrasta natomiast akumulacja. Występują procesy i formy terenu takie jak:

  • Aluwia
  • Mielizny
  • Delta
  • Estuarium

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bieg górny rzeki

Pierwszy z trzech etapów ruchu wody w rzece od źródła do ujścia. Obejmuje odcinek źródłowy. W tej fazie woda w rzece płynie szybko i ma największą siłę, dlatego erozja przeważa nad akumulacją. Występują procesy i formy terenu takie jak:

  • Erozja wgłębna (denna)
  • Erozja wsteczna
  • Kaptaż
  • Dolina V-kształtna
  • Wodospady
  • Katarakty i szypoty (żebra skalne)
  • Kaskady
  • Kocioła (nisza) eworsyjna
  • Otoczaki

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bieg środkowy rzeki

Drugi z trzech etapów ruchu wody w rzece od źródła do ujścia. Obejmuje odcinek między źródłem i ujściem. W tej fazie woda w rzece zwalnia i jej siła nośna spada, dlatego erozja zmniejsza się, a akumulacja wzrasta. Oba oddziaływania mają podobną wielkość. Występują procesy i formy terenu takie jak:

  • Erozja boczna
  • Ławice
  • Bystrza
  • Plosa
  • Meandry
  • Starorzecza

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bieg rzeki

Ruch rzeki w trakcie jej przemieszczania od źródła do ujścia. Dzieli się na trzy etapy, w których dominują różne procesy rzeźbotwórcze:

  • Bieg górny
  • Bieg środkowy
  • Bieg dolny

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Biegun (geograficzny)

Punkt na Ziemi o tylko jednej współrzędnej – szerokości geograficznej 90°N (biegun północny) lub 90°S (biegun południowy). Jest równoleżnikiem o długości 0 i jednocześnie najbardziej oddalonym punktem od równika. Jest miejscem, w którym zbiegają się wszystkie południki.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Biegun niebieski

Termin stosowany w astronomii dla określenia punktu przebicia sfery niebieskiej przez oś obrotu Ziemi. Występuje biegun niebieski północny – w okolicach Gwiazdy Polarnej oraz południowy – w okolicach gwiazdy σ Octantis.

Bielicowanie

Jeden z zaawansowanych procesów glebotwórczych, polega na wymywaniu w głąb profilu glebowego związków mineralnych (żelaza i glinokrzemianów). Skutkiem jest powstanie w profilu gleby dwóch poziomów: jasnego i ubogiego w substancje odżywcze poziomu wymywania oraz zalegającego pod nim bogatego w związki mineralne poziomu wmywania o ciemnym, zwykle brunatnym kolorze. Procesowi sprzyja roślinność iglasta w klimacie umiarkowanym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bilans handlowy (saldo handlu zagranicznego)

Różnica wartości eksportu i importu obliczana ze wzoru S=E-I.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bilans energetyczny Ziemi

Równanie promieniowania docierajacego do Ziemi i uciekającego z niej w przestrzeń kosmiczną, obejmujące złożone procesy pochłaniania, rozpraszania i odbicia, przez różne elementy Ziemi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Biogeografia

Dział nauki z pogranicza geografii i biologii, zaliczany do geografii fizycznej, zajmujący się badaniem biosfery. Obszar badaniem obejmuje przestrzenne rozmieszczenie roślin i zwierząt oraz charakterystyką biomów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Biosfera

Jedna ze sfer Ziemi, powłoka organizmów żywych (roślin i zwierząt). Przenika się z atmosferą, hydrosferą i litosferą – w obrębie występowania w nich organizmów żywych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Biotyt

Ciemny (niekiedy czarny) minerał z gromady krzemianów zaliczany do mik (łyszczyków), najbardziej pospolity minerał w tej grupie. Ma duże znaczenie skałotwórcze.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Blokowisko skalne

Rodzaj rumowiska skalnego powstającego w procesie ruchów masowych (obrywanie), tworzące duży zbiór większych i mniejszych fragmentów zniszczonych skał.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bomby wulkaniczne

Jeden z produktów skalnych erupcji wulkanicznej. Duże bloki skalne, lawa zastygła w powietrzu. Ich wielkość może przekraczać metr sześcienny.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bora

Zimny, suchy i porywisty wiatr na obszarach, gdzie tereny wysoko położone sąsiadują bezpośrednio z dużym zbiornikiem wodnym, najczęściej morzem lub oceanem, rzadziej jeziorem.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bruk deflacyjny

Jedna z form terenu powstała na skutek procesu deflacji. Pokrywa skalna większego materiału (głazy, żwir), która nie uległa deflacji ze względu na swój ciężar, podczas gdy materiał lżejszy został usunięty.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Brunatnienie

Jeden z zaawansowanych procesów glebotwórczych, zachodzi w wyniku wietrzenia glinokrzemianów prowadzącego do ich uwolnienia (w postaci glinu i żelaza), a następnie otoczenia przez nie cząstek gleby co prowadzi do nadania jej charakterystycznej brązowej barwy. Procesowi sprzyja roślinność liściasta w klimacie umiarkowanym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bruzda korazyjna

Jedna z form terenu powstała na skutek procesu korazji. Wąskie, wyżłobione przez wiatr zagłębienie o wydłużonym kształcie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bryza

Wiatr okresowo-zmienny w rytmie dobowym, występujący w strefie ściśle przylegającej do morskiego wybrzeża. Dzieli się na bryzę nocną (wiejącą od lądu w kierunku morza) i bryzę dzienną (wiejąca od morza w kierunku lądu).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bryza dzienna

Jeden z rodzajów bryzy, występuje w ciągu dnia. Powstaje w wyniku silnego nagrzewania lądu w słoneczny dzień – nad którym lekkie i ciepłe powietrze unosi się tworząc niż. Tymczasem zalegające nad morzem chłodniejsze powietrze tworzy wyż. Wiatr wieje z nad morza w kierunku lądu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bryza nocna

Jeden z rodzajów bryzy, występuje w ciągu nocy. Powstaje w wyniku silnego wychłodzenia lądu w nocy – nad którym zalega chłodne i ciężkie powietrze tworząc wyż. Tymczasem  nad morzem unosi się lżejsze i cieplejsze powietrze – powstaje niż. Wiatr wieje z nad lądu w kierunku morza.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Buddyzm

Religia nieteistyczna, należąca do 5 głównych religii świata. Wywodzi się z Hinduizmu, ma raczej charakter nurtu filozoficzno-moralnego niż klasycznej religii. Wyznawcy dążą do osiągnięcia nirwany. Dominuje w zachodnich i wschodnich Chinach oraz w Indochinach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Budownictwo

Działalność zaliczania do II sektora gospodarczego (przemysłu), polegająca na budowie rozmaitych konstrukcji, w tym domów mieszkalnych, zakładów, obiektów inżynieryjnych i infrastruktury.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Budownictwo lądowe

Typ działalności w obrębie budownictwa, która obejmuje konstruowanie obiektów na lądzie takich jak: budynki i budowle, obiekty inżynieryjne (mosty, wiadukty, tunele), infrastruktura i inne obiekty.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Budownictwo wodne

Typ działalności w obrębie budownictwa, która obejmuje konstruowanie obiektów na styku lądu i obszarów morskich oraz wód śródlądowych np. ujęć wodnych, śluz, kanałów, zapór, obiektów portowych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Burak cukrowy

Roślina przemysłowa należąca do cukrodajnych. Ma niewielkie wymagania klimatyczne (choć wymaga odpowiedniej ilości wody), ale relatywnie duże wymagania glebowe. Dobrze radzi sobie w klimacie umiarkowanym. Światowa produkcja w 2018 r. wyniosła 275 mln ton.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Burza

Jedno z ekstremalnych zjawisk pogodowych zachodzących w atmosferze. Pod pojęciem burzy rozumie się takie opady, które mają charakter gwałtowny i współwystępują z nimi wyładowania elektryczne nazywane piorunami. Burze najczęściej są skutkiem upałów i towarzyszą chmurze Cumulonimbus.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Busz

Lokalna nazwa na suchą odmianę roślinności śródziemnomorskiej używana w Afryce, zwłaszcza w południowej części tego kontynentu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bydło

Jedno z głównych zwierząt (krowa, byk) gospodarskich wykorzystywanych w rolnictwie. Produkcja nastawiona jest na mięso i mleko. Chów wymaga dużej ilości czasu i przestrzeni przeznaczonej na łąki i pastwiska (za wyjątkiem warunków sztucznych). Światowe pogłowie bydła wynosiło w 2018 r. 1 mld 489 mln sztuk. Tendencja jest wzrostowa.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Bystrze

Jedna z form terenu w biegu środkowym. To przewężenia i wypłycania tworzące się między ławicami, którymi woda płynie ze zwiększoną prędkością.

Kliknij by dowiedzieć się więcej