Powrót do słownika (kliknij aby powrócić)

Zapoznaj się z definicjami poniżej lub wybierz inną literę. Aby szybko znaleźć pojęcie użyj komendy “ctrl + f” lub opcji “znajdź” w swojej przeglądarce. Aktualnie w tej sekcji znajduje się 42 definicji.


Wybierz inną literę (kliknij)

Pojęcia (kliknij, aby wyświetlić definicję):

Oaza

Zbiornik wody powierzchniowej i otaczającej go roślinności na pustyni, powstały na skutek przecięcia poziomu wód gruntowych w procesie mocno nasilonej deflacji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Obieg wody w przyrodzie

Inaczej cykl hydrologiczny. Proces ruchu (krążenia) wody na Ziemi, opisany w obrębie dwóch małych i jednego dużego obiegu (cyklu) wody w przyrodzie. Obejmuje przemieszczanie wody z hydrosfery (oraz litosfery i biosfery) do atmosfery, jej transport w atmosferze i ponowny powrót do hydrosfery (oraz litosfery i biosfery).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Obrywanie

Jeden z klasycznych rodzajów ruchów masowych, powoduje nagłe oberwanie się pojedynczego dużego bloku skalnego lub całej ściany skalnej i zgromadzeniu zniszczonego materiału u podnóża wzniesienia w postaci blokowiska skalnego. Przyczyną procesu jest  podobnie jak w przypadku odpadania, rozluźnienie materiału przez zachodzące procesy wietrzenia i erozji, ale zamiast pojedynczych ziaren przesunięciu ulegają znacznie większe ilości materiału.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Obszar bezodpływowy

To taki teren, z którego wody nie uchodzą (drogą powierzchniową) do mórz i oceanów. Dzieje się tak najczęściej w górach, gdzie naturalne wyniosłości terenu uniemożliwiają części wody deszczowej zasilanie rzek uchodzących do morza. W zlewni obszaru bezodpływowego mogą powstawać rzeki i jeziora, ale są one odcięte od innych systemów. W obszarze bezodpływowym dochodzi jednakże do wsiąkania i parowania, o intensywności zależnej od czynników lokalnych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Obszary asejsmiczne

Część powierzchni ziemi, strefa całkowicie bezpieczna, wolna od jakichkolwiek trzęsień ziemi. Znajdują się najczęściej w głębi lądów lub oceanów, z dala od granic płyt tektonicznych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Obszary pensejsmiczne

Część powierzchni ziemi, strefa o niewielkim zagrożeniu, gdzie występują czasami wstrząsy, zwykle o niewielkiej lub średniej sile. Są to obszary położone w pewnej odległości od granic płyt tektonicznych. Na skraju tej strefy leży większość obszaru Polski.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Obszary sejsmiczne

Część powierzchni ziemi, strefa ciągłego zagrożenia, gdzie często występują trzęsienia ziemi i są one z reguły bardzo niszczycielskie. Są to głównie obszary na granicach płyt tektonicznych, w tym zwłaszcza w obrębie Pacyficznego Pierścienia Ognia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ocean

Wielkie akweny słonej wody stojącej, który oblewa kontynenty. Składa się z mniejszych akwenów – mórz, a sam współtworzy Wszechocean – składający się z 5 wydzielonych oceanów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Oceanizm (klimatu)

Pojęcie przeciwne do kontynentalizmu klimatu, oznacza duży wpływ pobliskich zbiorników wodnych na klimat. Wraz z przybliżaniem się do mórz i oceanów maleje amplituda temperatury w ujęciu miesięcznym i rocznym, zimy stają się łagodne, a lata mniej upalne. Rośnie też średnia suma opadów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Oceanografia

Subdyscyplina hydrologii na pograniczu z biologią, zajmująca się badaniem przestrzennego zróżnicowania mórz i oceanów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Oczko wytopiskowe

Niewielkie jezioro, podtyp jeziora polodowcowego, będące efektem wytopienia bryły martwego lodu w zagłębieniu wytopiskowym. Małe i koliste (lub zbliżone do kolistego) o zróżnicowanej głębokości, ale przeważnie płytkie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Odpadanie

Jeden z klasycznych rodzajów ruchów masowych, zachodzi na skutek rozluźnienia pojedynczych ziaren, okruchów lub bloków skalnych (najczęściej w procesie wietrzenia), dotyczy głównie obszarów górskich i skał o dużej twardości. Odłączony materiał toczy się powoli w dół wzniesienia, rzeźbiąc (okresowo także z udziałem spływającej wody) żleby czyli podłużne rynny na stokach. U podnóża stoku materiał gromadzi się w stożek usypiskowy zwany także piargiem (w Tatrach).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Odpływ

Występujące dwukrotnie w ciągu doby zjawisko obniżania się poziomu wody morskiej, będące efektem grawitacyjnego oddziaływania Księżyca i Słońca oraz sił odśrodkowej wynikającej z ruchu obrotowego Ziemi. Przeciwieństwem jest przypływ.

Odwzorowanie kartograficzne

Sposób przedstawienia trójwymiarowego obrazu Ziemi na dwuwymiarowej płaszczyźnie mapy. Odwzorowania dzielą się ze względu na rodzaj zniekształceń i sposób wykonania. Powstaje poprzez przypisanie każdemu z punktów na kuli ziemskiej określonego punktu na płaszczyźnie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Oglejenie

Jeden z zaawansowanych procesów glebotwórczych, prowadzi do odtlenienia związków mineralnych w glebie  (żelaza i manganu) w warunkach silnego uwilgotnienia gleby. Na skutek procesu powstaje poziom o zabarwieniu niebieskawym lub zielonkawym. Oglejeniu sprzyja wysoki poziom wód gruntowych i wilgotny klimat.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ognisko magmowe (komora magmowa)

Jeden z elementów budowy wulkanu, podziemny zbiornik magmy zasilający wulkan.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ogródek meteorologiczny

Miejsce dokonywania pomiarów w procesie prognozowania pogody, podstawowy element stacji meteorologicznej. Najczęściej odkryty teren wyposażony w niezbędne przyrządy meteorologiczne, z wykorzystaniem których dokonuje się pomiarów o ściśle określonych porach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Okno hydrologiczne

Najczęściej niewielki częściowo-przepuszczalny utwór w nieprzepuszczalnej warstwie skał, który umożliwia dalszą (ku głębszym utworom skalnym) infiltrację części wód gruntowych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Okluzja chłodna

Jeden z dwóch rodzajów okluzji, powstaje gdy powietrze za frontem chłodnym jest chłodniejsze niż powietrze przed frontem ciepłym. Powietrze najchłodniejsze wdziera się pod powietrze ciepłe i zderza się z powietrzem chłodnym. Ciepłe powietrze jest wypychane ku górze.Od strony frontu najchłodniejszego pojawia się Cumulonimbus i gwałtowne opady a od strony frontu ciepłego i chłodnego powietrza – Nimbostratus i długotrwałe opady. Później może dojść do całkowitego wymieszania opadów na styku frontów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Okluzja ciepła

Jeden z dwóch rodzajów okluzji, powstaje gdy powietrze za frontem chłodnym jest cieplejsze niż powietrze przed frontem ciepłym. Chłodne powietrze nachodzi na ciepłe powietrze i częściowo się na nie wślizguje – to z kolei wślizguje się nad najchłodniejsze powietrze przed nim zalegające. Od strony frontu chłodnego pojawia się Cumulonimbus i gwałtowne opady a od strony frontu ciepłego i najchłodniejszego powietrza – Nimbostratus i długotrwałe opady.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Okres

Jednostka niższego rzędu w geochronologii – składowa Er, dzieli się na Epoki. Trwa kilka-kilkadziesiąt milionów lat.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Opad atmosferyczny

Zjawisko przemieszczania wody w postaci ciekłej (krople wody) lub stałej (śnieg, krupa, grad) z chmur w kierunku Ziemi pod wpływem siły grawitacji, po osiągnięciu przez krople/płatki/sople odpowiedniej wielkości i masy, zdolnej do pokonania siły prądu wstępującego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Opad frontalny

Jeden z rodzajów opadów atmosferycznych, najczęstszy typ opadu w strefie umiarkowanej, związany ze spotkaniem frontów atmosferycznych: ciepłego i zimnego (tym samym temperatura spada i osiąga temperaturę punkt rosy). Jeżeli do opadu dochodzi na froncie ciepłym – opad jest łagodny, ale długotrwały (Nimbostratus). Jeżeli na froncie chłodnym – gwałtowny i krótkotrwały (Cumulonimbus). Jeżeli mamy do czynienia z frontem zokludowanym – opad może mieć obie cechy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Opad konwekcyjny

Jeden z rodzajów opadów atmosferycznych, najczęściej występuje w gorące dni w strefie umiarkowanej, jest też typowym (nawet codziennym) opadem dla strefy międzyzwrotnikowej. Przez cały dzień trwa intensywne parowanie. Gorące powietrze wznosi się i ochładza. Najczęściej w wyniku popołudniowego obniżenia temperatury zostanie osiągnięta temperatura punktu rosy, dochodzi do kondensacji i powstania gwałtownego, krótkotrwałego opadu (najczęściej powstaje chmura Cumulonimbus).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Opad orograficzny

Jeden z rodzajów opadów atmosferycznych,ma charakter, lokalny występuje wyłącznie w górach. Powietrze napotykające przeszkodę wznosi się i ochładza, osiągając tym samym temperaturę punktu rosy. Następuje opad. Ze zjawiskiem związane jest powstawanie wiatru typu fen.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Orbita

Tor po jakim jedno ciało niebieskie obiega inne ciało niebieskie pod wpływem grawitacji. Gwiazdy krążą po orbitach wokół centrów galaktyk, planety wokół gwiazd, a księżyce wokół planet.

Ordowik

Drugi okres Paleozoiku, po Kambrze a przed Sylurem. Obejmuje okres od 485 mln lat do 444 mln lat BP (41 mln lat). Ważniejsze wydarzenia:

  • Trwa orogeneza Kaledońska
  • Trwa wielka transgresja mórz – poziom morza mógł być najwyższy w historii
  • Powstaje superkontynent Gondwana (Ameryka Południowa, Australia, Afryka, część Azji w tym Indie, Antarktyda)
  • Zlodowacenie części południowej Gondwany i obniżenie poziomu morza
  • Wielkie Wymieranie Ordowickie – pierwsze znane masowe wymieranie gatunków w historii Ziemi – śmierć 85% gatunków (kilka możliwych przyczyn w tym wybuch supernowej i zniszczenie warstwy ozonowej lub masowe zlodowacenia)

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Orientowanie mapy

Czynność stosowana podczas terenowego posługiwania się mapą, mająca na celu prawidłowe ustawienie mapy w celu umożliwienia jej wykorzystania. Polega na przyłożeniu do mapy kompasu i ustalenia kierunku północy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Orogeneza

Proces powstawania gór wskutek ruchów górotwórczych, trwający przez długi czas. Do trzech głównych orogenez należą:

  • Orogeneza kaledońska
  • Orogeneza hercyńska (waryscyjska)
  • Orogeneza alpejska

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Orogeneza alpejska

Jedna z trzech głównych orogenez – najmłodsza. Rozpoczęła się w Triasie (pierwszy okres Mezozoiku) i trwa do dziś. Powstały wówczas góry nazywane również alpidy:

– Pireneje
– Góry Betyckie
– Apeniny
– Alpy
– Karpaty
– Bałkan
– Góry Dynarskie
– Hellenidy (m.in. Pindos)
– Góry Krymskie
– Kaukaz
– Góry Pontyjskie
– Elburs
– Kopet-dag
– Taurus
– Zagros
– Mekran
– Kunlun
– Hindukusz
– Karakorum
– Pamir
– Himalaje
– Góry Arakańskie
– Góry Środkowe
– Góry Koriackie
– Góry Południowochińskie
– Atlas
– Andy
– Kordyliery
– część Gór Skalistych

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Orogeneza hercyńska (waryscyjska)

Jedna z trzech głównych orogenez – środkowa. Objęła okres późnego Paleozoiku (od Syluru do Permu). Powstały wówczas góry nazywane również hercynidy:

– Wogezy
– Rudawy
– Schwarzwald
– Harz
– Masyw Centralny
– Pozostała część Sudetów
– Góry Kantabryjskie
– Góry Iberyjskie
– Rodopy
– Ural
– Tienszan (ponownie)
– Pozostała część Appalachów
– Góry Czerskiego
– Góry Smocze
– Góry Przylądkowe
– Wielkie Góry Wododziałowe
– Góry Macdonnella

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Orogeneza kaledońska

Jedna z trzech głównych orogenez – najstarsza, objęła okres wczesnego Paleozoiku (od Kambru do Dewonu). Powstały wówczas góry nazywane również kaledonidy:

– góry Kaledońskie
– góry Skandynawskie
– Grampiany
– Tienszan (po raz pierwszy)
– Sajany
– Ałtaj
– Góry Jabłonowe
– Góry Świętokrzyskie
– Góry Flinders
– Zachodnia część Sudetów
– Ardeny
– Część Appalachów

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ortofotomapa

Mapa, która powstała w wyniku nałożenia na zdjęcia lotnicze lub satelitarne układu współrzędnych zastosowanego odwzorowania kartograficznego oraz skali. Uzyskany obraz ma charakter pseudotrójwymiarowy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Osad atmosferyczny

Powstaje, gdy produkty kondensacji pary wodnej osadzają się na wychłodzonych powierzchniach np. ziemi, roślinach czy przedmiotach. Należą do nich min. rosa, szron, szadź i gołoledź.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ostaniec deflacyjny

Jedna z form terenu powstała na skutek procesu deflacji. Stromy pagórek o większej od sąsiadującego obszaru wytrzymałości na erozję (ze względu na budowę lub porastająca je roślinność), powstaje na skutek wywiania materiału otaczającego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ostaniec krasowy

Jedna z form krasu powierzchniowego, wzniesienie skał wapiennych o zwykle stromych lub zaokrąglonych (mogot) zboczach. Powstaje albo jako skutek zniszczenia skał otaczających o mniejszej wytrzymałości, albo jako efekt obniżenia lub zapadnięcia otaczającego terenu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Osuwanie

Jeden z klasycznych rodzajów ruchów masowych, obejmuje szerokie spektrum szybkiego przesunięcia całych mas ziemi w dół w sposób przypominający siadanie. Może dotyczyć zarówno luźnej zwietrzeliny, skał, albo ziemi. W efekcie tworzy się osuwisko z niszą osuwiskową (w części osuwiska, która zachowała spoistość, ale uległa przesunięciu) oraz jęzor osuwiskowy (w części zmieszanego chaotycznie materiału na przedpolu osuwiska).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Osuwisko

Forma terenu ukształtowana w procesie ruchów masowych (osuwanie), zbiór ziemi, skał i zwietrzeliny w całości gwałtownie przemieszczonej. Składają się z niszy osuwiskowej oraz jęzora osuwiskowego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Oś fałdu tektonicznego

Linia biegnąca przez środek fałdu, łączy skrzydła.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Otoczak

Skała powstająca w biegu górnym rzeki w wyniku stopniowego ocierania, rozdrabniania i obtaczania rumowiska niesionego przez rzekę.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Oz

Jedna z akumulacyjnych form fluwioglacjalnych, wydłużony (nawet na kilkaset kilometrów), niezbyt wysoki pagórek utworzony z piasku i żwiru przez wody biegnące pod lądolodem w jego szczelinach lub tunelach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ozonosfera

Zwana także warstwą ozonową, jedna z podwarstw atmosfery, zlokalizowana w dolnej części Stratosfery, na wysokości 20-30 km (różne źródła podają zakres 10-50 km lub 20-40 km, ale największa koncentracja ozonu występuje właśnie na wysokości 20-30 km). W Ozonosferze mamy do czynienia z największą koncentracją ozonu (03) w atmosferze, co  jest istotne, ponieważ pochłania on szkodliwe promieniowanie UV.

Kliknij by dowiedzieć się więcej