Powrót do słownika (kliknij aby powrócić)

Zapoznaj się z definicjami poniżej lub wybierz inną literę. Aby szybko znaleźć pojęcie użyj komendy “ctrl + f” lub opcji “znajdź” w swojej przeglądarce. Aktualnie w tej sekcji znajduje się 33 definicji.


Wybierz inną literę (kliknij)

Pojęcia (kliknij, aby wyświetlić definicję):

Samum

Lokalna nazwa na wiatr typu Fen, używana w północnej Afryce i na Półwyspie Arabskim.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Saturn

Szósta planeta od Słońca (1 426,2 mln km odległości od Słońca), druga pod względem wielkości, choć ma najmniejszą gęstość materii ze wszystkich planet. Najbardziej charakterystyczną cechą planety jest jej pierścień (a dokładniej 9 pierścieni) – utworzony z brył lodu i skał o rozmiarach do 100 metrów średnicy. Choć pierścienie mają wszystkie planety typu gazowy gigant, to tylko pierścienie Saturna są tak duże i doskonale widoczne z Ziemi, co czyni go najbardziej niezwykłym obiektem Układu Słonecznego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Sfera niebieska (sklepienie niebieskie)

To złudzenie optyczne, widziane z powierzchni Ziemi, polegające na postrzeganiu widocznego fragmentu nieba jako kopuły, na której umieszczone są obiekty (gwiazdy). Cechą sfery niebieskiej jest postrzeganie gwiazd jako znajdujących się (wbrew rzeczywistości) w jednakowej odległości od obserwatora (dostrzegamy jedynie różnicę kątową względem naszego położenia).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Siła (efekt) Coriolisa

Zwana też Efektem Coriolisa – jedno z następstw ruchu obrotowego Ziemi, powoduje odchylenie ruchu ciał poruszających się po Ziemi – na półkuli północnej – w prawo, na półkuli południowej – w lewo. Mówiąc precyzyjniej – siła Coriolisa powoduje odchylenie w kierunku zachodnim toru ciała poruszającego się po powierzchni Ziemi ku równikowi, a w kierunku wschodnim, gdy ciało porusza się w stronę któregoś z biegunów, czyli ku osi obrotu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Siodło baryczne

Jeden z układów barycznych, powstaje w miejscu zetknięcia dwóch wyżów i dwóch niżów ulokowanych na przeciw siebie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Skala (mapy)

Jeden z elementów mapy, ma charakter obowiązkowy. Informuje nas jak bardzo obraz przedstawiony na mapie został pomniejszony w stosunku do rzeczywistości. W rozumieniu matematycznym skala jest ułamkiem zwykłym. W geografii stosujemy 3 rodzaje skali:

  • Skala liczbowa
  • Skala mianowana
  • Podziałka liniowa

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Skala Fujity

Skala prędkości Tornad (trąb powietrznych) używana w USA. Zawiera przedziały od EF0 do EF5, gdzie kolejne stopnie oznaczają wzrost prędkości wiatru przy jednoczesnym spadku częstotliwości występowania. Tornada w skali EF3 do EF5 niosą za sobą nieprawdopodobne zniszczenia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Skala liczbowa

Jeden z rodzajów skali stosowanych na mapie. Ma zapis liczbowy z dwukropkiem. Po lewej stronie dwukropka znajduje się zawsze 1 cm (odległość na mapie), a po prawej inna liczba również w centymetrach (odległość w rzeczywistości). Najbardziej popularna skala.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Skala mianowana

Jeden z rodzajów skali stosowanych na mapie. Ma zapis liczbowy z myślnikiem. Po lewej stronie myślnika znajduje się zawsze 1 cm (odległość na mapie), a po prawej inna liczba również w najbardziej uproszczonej formie matematycznej (odległość w rzeczywistości). Mimo swojej niewielkiej popularności, skala jest najbardziej czytelna i najłatwiejsza do zrozumienia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Skala polowa

Jeden z rodzajów skali, wykorzystywany wyłącznie w określaniu powierzchni obszarów przedstawionych na mapie. To stosunek powierzchni na mapie do odpowiadającej jej powierzchni w terenie. Stosuje się zapis w postaci skali mianowanej. Powstaje w wyniku podniesienia skali liczbowej lub mianowanej do potęgi drugiej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Skala Saffira-Simspona

Skala prędkości Huraganów (Cyklonów Tropikalnych) używana w USA. Zawiera przedziały 5 kategorii, gdzie kolejne kategorie oznaczają wzrost prędkości wiatru, wysokości fali spiętrzenia wody oraz coraz bardziej katastrofalne zniszczenia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Słońce

Centrum Układu Słonecznego i jedyna jego gwiazda  o 333 tysiące razy większej masie od Ziemi . Stanowi 99,87% masy całego Układu. Średnica wynosi prawie 1,4 mln km (109 razy większa od Ziemi).  Zbudowane z plazmy. Głównymi budującymi pierwiastkami są wodór i hel. Ma prawie idealnie kulisty kształt. Posiada jądro. Aktywność Słońca mierzona jest 11-letnich cyklach, na przemian wzrostu i spadku aktywności słonecznej. Cechą gwiazdy jest emisja własnego światła i ciepła (jako skutek reakcji termojądrowych we wnętrzu gwiazdy – przemianie wodoru w hel). Temperatura powierzchni Słońca to nawet 5500°C, a jego wnętrza – 15 000 000°C

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Tytuł spojlera

Miejsce dokonywania pomiarów meteorologicznych wyposażone w ogródek meteorologiczny, gdzie pomiary wykonuje się co 3 godziny: 3, 6, 9, 12, 15, 18, 21 i 24. Możliwe są także częstsze pomiary np. co godzinę.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Stratopauza

Jeden z elementów pionowej budowy atmosfery, cienka warstwa przejściowa między Stratosferą i Mezosferą na wysokości około 50/55 km nad poziomem morza. Charakteryzuje się stałą temperaturą około 0°C.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Stratosfera

Jedna z warstw atmosfery (druga od powierzchni Ziemi), występująca na wysokości od 12 do około 50-55 km nad poziomem morza. Na wysokości 20-30 km zawiera w sobie podwarstwę – Ozonosferę. Temperatura w tej warstawie rośnie od -60°C na granicy Tropopauzy do około 0°C na granicy Stratopauzy, jednak ciśnienie atmosferyczne spada z 200 hPa na granicy Tropopauzy do około 1 hPa na granicy Stratopauzy. W dolnej części warstwy (a właściwie na granicy troposfery i stratosfery) występują silne prądy strumieniowe (ang. jet stream) tj. wiatry o prędkości dochodzącej nawet do nawet 400 km/h., które przenoszą masy powietrza z zachody na wschód. Stratosfera zawiera około 20% masy całej atmosfery.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Stratocumulus

Jedna z chmur należących do piętra niskiego (Sc). Połączenie chmur kłębiastej i warstwowej, spłaszczone grube szare lub białe kłębki połączone ze sobą, ale zachowujące cechy wyraźnie oddzielonych płatów i tworzące gęstą zasłonę. Zbudowane z kropel wody. Mogą dawać opad w postaci mżawki, przelotnego deszczu, śniegu lub opad typu “virga”.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Stratus

Jedna z chmur należących do piętra niskiego (St). Ma charakter warstwowy. Jednolita biała lub szara (w skrajnych przypadkach nawet czarno-szara) zasłona pokrywająca całe niebo. Zbudowane z kropel wody. Może dawać opad w postaci mżawki lub przelotnego deszczu lub śniegu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Strefa klimatyczna

Obszar o podobnych cechach klimatycznych, wydzielony na podstawie rocznej sumy opadów, średniej rocznej temperatury powietrza oraz amplitudy temperatury, występujący na danych szerokościach geograficznych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Strefa międzyzwrotnikowa

Jedna z trzech głównych stref oświetlenia Ziemi, ograniczona Zwrotnikiem Raka – 23°26’N od północy i Zwrotnikiem Koziorożca – 23°26’S od południa. W tej strefie Słońce nad każdym punktem (za wyjątkiem samych zwrotników) góruje dwukrotnie pod kątem 90° i nigdy nie góruje pod kątem niższym niż 43°08′. Długość dnia waha się między 13,5 a 10,5 godziny. W tej sferze Słońce dostarcza największe ilości ciepła. Jedyną obserwowaną porą roku jest lato.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Strefa podbiegunowa

Jedna z trzech głównych stref oświetlenia Ziemi. Obejmuje dwa obszary – północny (od bieguna północnego do granicy północnego koła podbiegunowego na południu – 66°34’N) oraz południowy (od bieguna południowego do granicy południowego koła podbiegunowego na północy – 66°34’S). Słońce nigdy nie góruje wyżej niż pod kątem 23°26′, za to często w ogóle nie góruje (górowanie ujemne czyli równe 0°). Długość dnia może wynosić 0 godzin, ale też 24 godziny przez dłuższy okres czasu. Jest to strefa najmniejszej dostawy energii słonecznej, gdzie w zasadzie jedyną obserwowaną porą roku jest zima. W tej strefie obserwujemy zjawisko dnia i nocy polarnej – na biegunach trwają one naprzemiennie pół roku bez przerwy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Strefa umiarkowana

Jedna z trzech głównych stref oświetlenia Ziemi. Obejmuje dwa obszary – północny (ograniczony od południa Zwrotnikiem Raka – 23°26’N i granicą koła podbiegunowego północnego – 66°34’N od północy) oraz południowy (ograniczony od północy Zwrotnikiem Koziorożca – 23°26’S i granicą koła podbiegunowego południowego – 66°34’S od południa. Wysokość górowania Słońca maleje wraz z oddalaniem się w kierunku biegunów – od maksymalnie 90° do minimum – 0°. Długość dnia podlega największym wahaniom od 0 do nawet 24 godzin. Są to strefy o średniej wartości dostawy energii słonecznej, ponadto silnie zróżnicowanej w ciągu roku. Obserwujemy tutaj zjawisko typowych pór roku – lata, jesieni, wiosny i zimy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Strefa zbieżności Pasatów

Miejsce, w którym zbiegają się pasaty wiejące od obu zwrotników w kierunku równików. Strefa cały czas się przesuwa, delikatnie na północ lub południe od równika, tam gdzie aktualnie Słońce góruje pod wyższym kątem (lato). Konsekwencją przemieszczania się tej strefy jest także występowanie klimatu podrównikowego, cechującego się porą suchą i deszczową.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Susza

Jest zjawiskiem hydrologicznym, ale wywołują ją procesy meteorologiczne. Oznacza długotrwały brak opadów lub bardzo znaczące zmniejszenie ich ilości w miejscu i czasie, gdzie i kiedy powinny one występować (nie mamy więc suszy na pustyniach, gdzie opady naturalnie nie występują). W przypadku długotrwałej suszy, obniżone zostają także poziomy wód gruntowych. Susze powoduje bezdeszczowa, wyżowa pogoda. Wysokie, a nawet ekstremalne temperatury sprzyjają suszy i potęgują jej skutki, ale nie są bezwzględnym wymogiem jej wystąpienia. Skutki suszy to przede wszystkim trudności w rolnictwie, ale też energetyce i gospodarce komunalnej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Synoptyka

Dział meteorologii zajmujący się prognozowaniem pogody.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Szadź

Osad atmosferyczny w postaci lodowych szczotek na przedmiotach, zwłaszcza na drzewach. Powstaje w czasie silnych mrozów, podczas mgły (napływ wilgotnego powietrza). Mgła w ujemnej temperaturze osadza się na drzewach, liniach energetycznych itp.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Szerokość geograficzna

Jeden z dwóch parametrów określających położenie dowolnego punktu na Ziemi. To kąt dwuścienny między półpłaszczyzną południka 0°, a półpłaszczyzną południka przechodzącego przez dany punkt na Ziemi. W bardziej potocznym rozumieniu, jest to odległość kątowa punktu od południka 0° po łuku. Długość geograficzną określają południki i wynosi ona między 0° a 180° W (zachód) lub 180°E (wschód).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Szkwał

To krótkotrwałe zjawiska odnoszące się do wiatru, polegające na radykalnym wzroście jego prędkości. Występuje najczęściej nad zbiornikami wodnymi, gdzie odczuwalne mogą być jego skutki. Powstaje na styku mas powietrza o różnej temperaturze, najczęściej przy udziale chmury Cumulonimbus. Ze szkwałem najczęściej współwystępują opady deszczu lub śniegu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Szron

Osad atmosferyczny w postaci kryształków lodu na przedmiotach np. gałęziach drzew. Mechanizm powstawania jest identyczny jak w przypadku rosy, ale ujemna temperatura powoduje powstawanie kryształków lodu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Śnieg

Stały opad atmosferyczny, powstający w warunkach ujemnej temperatury.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Średni spadek terenu

Matematyczny, uśredniony opis pochyłości wzniesienia, obliczany jako różnica wysokości między dwoma punktami badanego odcinka, podzielona przez odległość rzeczywistą między tymi punktami i pomnożona przez 100 lub 1000 (w zależności od potrzeby podania wyniku w % lub ‰). Uzyskany wynik informuje nas, o jaką część całości obniża się teren w miarę przemieszczania się z punktu położonego wyżej do punktu położonego niżej na każde 100 lub 1000 metrów (w zależności od przyjętego wzoru).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Środowisko antropogeniczne

Środowisko przyrodnicze, które uległo istotnym przekształceniom w wyniku działalności człowieka (antropopresji).

Środowisko geograficzne

Przedmiot badań geografii, obejmuje środowisko przyrodnicze i środowisko antropogeniczne.

Środowisko przyrodnicze

Obejmuje wszelkie ożywione i nieożywione elementy przyrody, wzajemnie powiązane i zachowane w stanie (względnie) naturalnym.