Powrót do słownika (kliknij aby powrócić)

Zapoznaj się z definicjami poniżej lub wybierz inną literę. Aby szybko znaleźć pojęcie użyj komendy “ctrl + f” lub opcji “znajdź” w swojej przeglądarce. Aktualnie w tej sekcji znajduje się 50 definicji.


Wybierz inną literę (kliknij)

Pojęcia (kliknij, aby wyświetlić definicję):

Ubezpieczenia

Dziedzina usług finansowych, obejmuje szereg różnego rodzaju czynności, związanych z zapewnieniem klientom zabezpieczenia finansowego, na wypadek określonych zdarzeń. Towarzystwa ubezpieczeniowe finansują odszkodowania wypłacane klientom z płaconych przez nie składek.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uchodźstwo

Ruch ludności podobny do migracji (zwłaszcza ekonomicznej), ale nie mający całkowicie dobrowolnego charakteru. Najczęściej wymuszony jest sytuacją życiową – klęską żywiołową, wojną lub prześladowaniem. Polega na udaniu się do innego kraju w celu uzyskania tam schronienia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uchwała krajobrazowa

Akt prawa miejscowego, do którego uchwalenia kompetencja posiada rada gminy. Dokument pozwala władzom miast i gmin na regulowanie wyglądu (parametrów) obiektów takich jak: “mała architektura” (np. ławki i kosze na śmieci), ogrodzenia posesji, tablice reklamowe i urządzenia reklamowe oraz czynić ustalenia szczegółowe dla wybranych obszarów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ued

Inaczej wadi. Sucha dolina rzeczna, które wypełnia się wodą tylko w porze deszczowej (w przypadku rzek okresowych) lub po gwałtownych opadach (w przypadku rzek epizodycznych)

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ugór

Część pola pozostawiona odłogiem w celu regeneracji biologicznej wartości gleby. Znajduje zastosowanie w dwupolówce i trójpolówce.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ujście

Miejsce, gdzie rzeka kończy swój bieg uchodząc (wpadając) do morza lub jeziora, albo do innej rzeki (stając się wtedy jej dopływem).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Układ baryczny

Rozkład ciśnienia atmosferycznego nad ziemią odbiegający od średniej wartości. Należą do nich ośrodki wysokiego ciśnienia (wyże), ośrodki niskiego ciśnienia (niże) oraz bardziej złożone układy: zatoka niskiego ciśnienia, klin wysokiego ciśnienia, siodło baryczne.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Układ krystalograficzny minerałów

Jedna z cech fizycznych minerałów. Obejmuje kształt i wielkość kryształów oraz sposób ułożenia kryształów budujących minerał – według różnych klas symetrii.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Układ planetarny

System, w którym planety i inne ciała niebieskie krążą wokół gwiazdy. Szczególnym układem planetarnym jest Układ Słoneczny.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Układ Słoneczny

To system planetarny obejmujący Słońce, 8 planet (w tym Ziemię) oraz planety karłowate, księżyce, planetoidy i inne ciała niebieskie, poruszające się po orbitach wokół gwiazdy – Słońca. Układ Słoneczny porusza się wokół centrum galaktyki Drogi Mlecznej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Układ współrzędnych horyzontalnych

Układ współrzędnych, w którym oś główną stanowi lokalny kierunek pionu, a płaszczyzną jest płaszczyzna horyzontu. Biegunami układu są zenit i nadir. Ich położenie na sferze niebieskiej zależy od współrzędnych geograficznych obserwatora oraz momentu obserwacji, więc współrzędne horyzontalne opisują chwilowe położenie ciała niebieskiego.

Ulicówka

Typ wsi podobny do łańcuchówki, w której domy zbudowane są wzdłuż jednej głównej drogi z przyporządkowanymi do nich polami, ale bez fragmentów lasów oraz z gęstszą niż w przypadku łańcuchówki zabudową.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Unia Afrykańska (UA)

Międzynarodowa organizacja polityczna (w dalszej kolejności także militarna i gospodarcza), zrzeszająca wszystkie kraje Afryki. Organizacja ma szereg zadań min. promocję demokracji, wspieranie rozwoju gospodarczego i walki z biedą, ale też dążenia do integracji politycznej na wzór Unii Europejskiej – z utworzeniem wspólnego parlamentu i przyjęciem wspólnej waluty.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Unia Europejska (UE)

Wielonarodowa wspólnota polityczna i gospodarcza, organizacja międzynarodowa budowana stopniowo po II Wojnie Światowej w celu zagwarantowania pokoju i przyspieszenia rozwoju gospodarczego przez państwa Europejskie, obecnie zrzeszająca 27 członków. Posiada wspólnotowe ciała decyzyjne i rynek wewnętrzny oparty na 4 filarach swobodnego przepływu: osób, towarów, usług i kapitału.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uprawy trwałe

Część ziemi na określonym terytorium przeznaczona pod wieloletnie sady i plantacje.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Upwelling

Jedna z form ruchu wody morskiej, przeciwieństwo downwellingu. oznacza wynurzanie się wód głębinowych w wyniku zmiany położenia powierzchniowej warstwy wody morskiej – która może być następstwem wiatru (zwłaszcza pasatów) – takie zjawisko nazywamy upwellingiem przybrzeżnym lub rozbieżnego (dywergentnego) ruchu prądów morskich w strefie równikowej – takie zjawisko nazywamy upwellingiem równikowym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Upwelling przybrzeżny

Jeden z dwóch rodzajów upwellingu, jest skutkiem przemieszczania powierzchniowej warstwy wód morskich przez wiatry (zwłaszcza przez pasaty) wiejące wzdłuż brzegu, w kierunku przeciwnym do brzegu, ze względu na oddziaływanie siły Coriolisa. Odsuwana od brzegu warstwa powierzchniowa umożliwia wynurzenie się zalegających głębiej warstw wody.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Upwelling równikowy

Jeden z dwóch rodzajów upwellingu, jest spowodowany rozbieżnym (dywergentnym) ruchem dwóch prądów morskich w strefie międzyzwrotnikowej – Prądu Północnorównikowego i Prądu Południoworównikowego. Przemieszczające się w przeciwnych kierunkach prądy powodują odpływ wód w okolicy równika, co umożliwia wynurzenie się głębokich warstw wód oceanicznych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uran (planeta)

Siódma planeta od Słońca (2871 mln km odległości od Słońca). Był pierwszą planeta odkrytą przy użyciu teleskopu (wszystkie bliższe słońcu odkryto gołym okiem). Na tle innych planet wyróżnia się osią obrotu, która jest silnie nachylona. To powoduje, że bieguny planety leżą tam, gdzie równik na pozostałych planetach. Ostatnie badania dowodzą, że wiatry na Uranie mogą sięgać nawet 900 km/h. Charakterystyczny kolor zawdzięcza dużej ilości metanu w atmosferze.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uran (surowiec energetyczny)

Jeden z wykorzystywanych surowców energetycznych na świecie. To pierwiastek promieniotwórczy wykorzystywany do produkcji energii w elektrowniach jądrowych. Jest paliwem o najwyższej kaloryczności na świecie równej według różnych źródeł między 12,5-20 miliardów kcal (odpowiednik 2 500 000 kg węgla lub prawie 2 000 000 kg produktów naftowych). Światowe wydobycie w 2019 r. wynosiło 53 500 ton.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja

Proces rozwoju miast, zachodzący na kilku płaszczyznach i w różnych fazach. Potocznie nazywany także “umiastowieniem”. Zasadniczo polega na przekształcaniu wsi w miasta oraz rozroście miast istniejących.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja demograficzna

Jedna z czterech płaszczyzn urbanizacji, polega na wzroście liczby ludności miast i tym samym odsetka ludności miejskiej. Jej przyczynami mogą być: duży przyrost naturalny w miastach, migracje ze wsi do miast lub przekształcanie wsi w miasta.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja ekonomiczna

Jedna z czterech płaszczyzn urbanizacji, polega na podejmowaniu się przez ludność wiejską pracy w zawodach i branżach typowo miejskich, przede wszystkim w przemyśle i usługach (w branży pozarolniczej).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja przestrzenna

Jedna z czterech płaszczyzn urbanizacji, polega na fizycznych powiększaniu się przestrzeni miast (np. poprzez przyłączanie do miasta okolicznych terenów wiejskich) oraz przekształcaniu krajobrazu wiejskiego w miejski. Obejmuje także tworzenie nowych miast.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja społeczna

Jedna z czterech płaszczyzn urbanizacji, polega na przyjmowaniu przez ludność wiejską “miejskiego stylu życia” i porzucaniu zachowań typowych dla wsi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja turystyczna

Proces przekształcania krajobrazów miast i wsi poprzez pojawianie się znacznej liczby obiektów wykorzystywanych turystycznie m.in. bazy noclegowej, bazy gastronomicznej oraz infrastruktury turystycznej, a także towarzyszącej jej infrastruktury transportu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urbanizacja wstępna

Jedna z czterech głównych faz urbanizacji, pierwsza z nich. Zachodzi najczęściej na skutek intensywnej industrializacji i związanego z tym rozwoju znacznej liczby miejsc pracy w mieście. Faza ta charakteryzuje się gwałtownym wzrostem zaludnienia całego miasta, a zwłaszcza centrum.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Urodzajność

Wartość produkcyjna gleby przy jej wykorzystaniu rolniczym, która może być zwiększana za pomocą zabiegów agrotechnicznych (nawożenia, melioracji, środków ochrony) mierzona poziomem plonów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uskok tektoniczny

Struktura, o charakterze deformacji nieciągłej, powstała w wyniku rozerwania warstw skalnych i ich przesunięcia wzdłuż powstałej powierzchni.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uskok transformujący

Powierzchnia spękań i przesunięć warstw skalnych, na granicy przesuwczej (transformującej) dwóch płyt tektonicznych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi

Trzeci sektor gospodarczy, obejmuje działalność prowadzącą do powstawania indywidualnych, niepowtarzalnych dóbr przeznaczonych dla konkretnego odbiorcy, których konsumpcja ma charakter natychmiastowy, a magazynowanie jest bezcelowe lub niemożliwe. Obejmuje zarówno towary jak i dobra niematerialne.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi dla przedsiębiorstw

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium usługobiorcy; gdy odbiorcą usługi jest zorganizowana działalność gospodarcza.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi dla konsumentów

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium usługobiorcy; gdy odbiorcą usługi jest osoba prywatna.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi konsumpcyjne

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium PKWiU; wszelkie czynności związane bezpośrednio lub pośrednio z zaspokojeniem potrzeb ludności.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi materialne

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium charakteru; prowadzące wprost do wytworzenia nowego fizycznego wyrobu lub udoskonalające, albo zmieniające dobro istniejące.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi niematerialne

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium charakteru; w wyniku których nie powstaje fizycznie istniejący produkt, a ich zmaterializowanie nie jest możliwe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi ogólnospołeczne

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium PKWiU; czynności zaspokajające potrzeby porządkowo-organizacyjne gospodarki narodowej i społeczeństwa jako całości.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi podstawowe (niższego rzędu)

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium stopnia rozwoju społeczno-gospodarczego; zaspokajające elementarne, najbardziej niezbędne potrzeby człowieka. Należą do nich m.in. usługi handlu i napraw, podstawowa edukacja i ochrona zdrowia, transport, podstawowe usługi publiczne.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi produkcyjne

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium PKWiU; czynności będące współdziałaniem w procesie produkcji, ale nietworzące bezpośrednio nowych dóbr, wykonywane przez jedną jednostkę gospodarczą na zlecenie innej jednostki gospodarczej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi prywatne

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium usługodawcy; świadczone przez osoby fizyczne i przedsiębiorstwa.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi publiczne

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium usługodawcy; świadczone przez władze centralne lub samorządowe i utworzone przez nie podmioty.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Usługi wyspecjalizowane (wyższego rzędu)

Jeden z podtypów usług dzielonych według kryterium stopnia rozwoju społeczno-gospodarczego; zaspokajają potrzeby bardziej wysublimowane, nie mające charakteru niezbędnego dla życia. Należą do nich m.in. usługi wyższej edukacji i nauki, kultury, rozrywki, finansów i usługi związane z informacją.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ustrój (reżim) rzeki

Typowy dla danej rzeki rytm wahań poziomu wody w rzece, mierzonej na podstawie wielkości przepływu lub stanu wody. Okresy zwiększenia ilości wody w rzece nazywamy wezbraniami (które mogą także prowadzić do powodzi), z kolei okresy obniżenia poziomu wody to niżówki.

Nazwy ustrojów odnoszą się do sposobu zasilania rzek. Ustroje dzielą się na proste (deszczowe, śnieżne, lodowcowe) i złożone (np. deszczowo-śnieżne, śnieżno-deszczowe i inne).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Utlenianie (oksydacja)

Jeden z rodzajów wietrzenia chemicznego, proces reakcji niektórych minerałów z tlenem, zwłaszcza związków żelaza. W wyniku procesu powstają nowe minerały albo w istotny sposób zmieniają się ich właściwości np. barwa, która najczęściej zmienia się na czerwoną.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uwał

Jedna z form krasu powierzchniowego, większe zagłębienie terenu powstałe na skutek połączenia się kilku lejków krasowych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uwęglanowienie (karbonatyzacja)

Jeden z rodzajów wietrzenia chemicznego, obejmuje skały wapienne, które w wyniku rozpuszczania dwutlenku węgla w wodzie (kwas węglanowy) są niszczone. Szczególnie istotnym przykładem tego rodzaju wietrzenia jest krasowienie czyli rozpuszczanie skał wapiennych prowadzące do powstawania specyficznych form terenu (omówione w osobnym temacie).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uwodnienie (hydratacja)

Jeden z rodzajów wietrzenia chemicznego, proces łączenia się minerałów z wodą, prowadzący do ich przeobrażenia (z bezwodnego minerału w uwodniony). Przykładami jest przejście anhydrytu w gips czy hematytu w żółty limonit.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Uznanie międzynarodowe

Poparcie innych państw dla decyzji o niepodległości określonego podmiotu, wyrażone najczęściej w formie jednostronnej deklaracji państwa udzielającego uznania.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Użytki zielone

Część ziemi na określonym terytorium przeznaczona pod chów zwierząt jako łąki i pastwiska.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Używki

Grupa roślin, które podlegają bezpośredniej konsumpcji, ale nie niosą za sobą żadnych wartości odżywczych, a ich spożywanie odbywa się w celu poprawy nastroju lub pobudzenia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej