Powrót do słownika (kliknij aby powrócić)

Zapoznaj się z definicjami poniżej lub wybierz inną literę. Aby szybko znaleźć pojęcie użyj komendy “ctrl + f” lub opcji “znajdź” w swojej przeglądarce. Aktualnie w tej sekcji znajduje się 38 definicji.


Wybierz inną literę (kliknij)

Pojęcia (kliknij, aby wyświetlić definicję):

Zaćmienie Słońca

Zjawisko optyczne, będące wynikiem ruchu obiegowego Ziemi wokół Słońca oraz ruchu obiegowego Księżyca wokół Ziemi. Do zjawiska dochodzi gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Ziemią i Słońcem. Księżyc całkowicie przesłania widok Słońca dla pasa o szerokości maksymalnie kilkuset kilometrów. Przesłonięty obszar jest niewielki, stąd zjawisko nie jest często obserwowalne. Niekiedy widzimy je w postaci częściowego zaćmienia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zaćmienie Księżyca

Zjawisko optyczne, będące wynikiem ruchu obiegowego Ziemi wokół Słońca oraz ruchu obiegowego Księżyca wokół Ziemi. Do zjawiska dochodzi gdy Ziemia znajdzie się pomiędzy Słońcem i Księżycem. Ziemia całkowicie lub częściowo przesłania Księżyc, ze względu na znacznie większe od niego rozmiary. Zjawisko jest częste i powszechnie obserwowane w dowolnym miejscu na Ziemi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zagłębienie wytopiskowe

Jedna z erozyjnych form fluwioglacjalnych, najczęściej koliste i niezbyt głębokie oczko wodne, utworzone przez wytapiającą się w zagłębieniu bryłę martwego lodu, która utknęła w nim wraz z wycofywaniem się lądolodu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zalew

Płytki zbiornik odcięty od morza mierzeją, podobny do zatoki ale zasilany wodami uchodzących do niego rzek. Najczęściej ma niewielkie połączenie z morzem i bardzo słabą wymianę wód. Jest zwykle płytki i słabo zasolony, często silnie zarastający.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zapadlisko krasowe

Jedna z form krasu powierzchniowego, zawalony strop jaskini krasowej mający bezpośredni kontakt z powierzchnią Ziemi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zapadlisko tektoniczne (rów tektoniczny)

Obszar rozległego obniżenia, zrzucony w czasie powstawania uskoku tektonicznego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zasolenie

Ilość soli rozpuszczonej w wodzie morskiej (oceanicznej) mierzona w promilach (‰), a więc w cząstkach na tysiąc (gdzie 1% = 10‰). Średnie zasolenie wody oceanicznej (przy powierzchni) to niecałe 35‰.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zatoka

Mniejsze akweny w obrębie mórz, przylegające do lądów. Zatoki najczęściej są otoczone lądem z 3 stron. Oddzielona od otwartego morza piaszczystym wałem np. kosą. Z reguły jest mniej zasolona i płytsza niż otwarte morze.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zatoka niskiego ciśnienia

Jeden z układów barycznych. Powstaje na peryferiach niżu – pomiędzy dwoma wyżami, izobary na mapie mają kształt litery “V”.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zatoka Fundy (Kanada)

Zatoka morska Oceanu Atlantyckiego położona u wybrzeży Kanady (45°00′N 65°45′W), gdzie występuję najwyższe notowane na Ziemi pływy morskie, których wysokość może sięgać nawet niemal 20 metrów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zbocze

Pochylona powierzchnia terenu, dotyczy zwłaszcza form wklęsłych takich jak fragment kotliny lub doliny, ale też może być używane podobnie jak stok w odniesieniu do form wypukłych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zenit

Punkt na sferze niebieskiej położony dokładnie naprzeciw nadiru, znajduje się pionowo nad przyjętym obserwatorem.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ziemia

Trzecia planeta od Słońca (średnio 149,6 mln km odległości od Słońca), nazywana “błękitną planetą” – ze względu na duży udział oceanów w powierzchni (71%). Jest jedyną planetą w Układzie, na której występuje życie biologiczne, co zawdzięcza korzystnym minerałom, wodzie w stanie ciekłym oraz sprzyjającej temperaturze (średnio ~15°C). Nie bez znaczenia jest także istnienie pola magnetycznego, chroniącego przed wiatrem słonecznym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zimny prąd morski

Jeden z dwóch rodzajów prądów morskich, charakteryzujący się temperaturą niższą od wód otaczających. Skutkiem prądu zimnego jest spadek temperatury i spadek opadów na obszarze jego oddziaływania. Prądy zimne mają swój początek w strefie okołobiegunowej skąd wypływają ku strefom umiarkowanym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zjawiska wyprzedzające trzęsienie ziemi

Różne zdarzenia świadczące o możliwości wystąpienia w bardzo bliskiej przyszłości trzęsienia ziemi. Należą do nich:

  • deformacje powierzchni ziemi
  • zmiana poziomu wody w jeziorach i studniach
  • zmiana poziomu ropy naftowej w szybach
  • wydobywanie się z litosfery radonu
  • niespokojne zachowanie zwierząt

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zlewisko

Obszar lądowy, z którego wody spływają do jednego morza lub oceanu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zlewnia

Obszar lądowy, z którego wody spływają do jednej rzeki.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zlodzenie

Zamarznięcie oceanów i mórz w obszarach okołobiegunowychktóre ma najczęściej charakter sezonowy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Znaki liniowe (mapa)

Jeden z rodzajów znaków stosowanych na mapie i opisanych w legendzie. Ma charakter podłużny i objaśnia rzeczywiste obiekty o wydłużonym kształcie takie jak drogi, rzeki czy linie energetyczne. Znaki liniowe stosuje się w odniesieniu do obiektów, których najistotniejszym parametrem jest długość.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Znaki powierzchniowe (mapa)

Jeden z rodzajów znaków stosowanych na mapie i opisanych w legendzie. Ma charakter obszarowy i objaśnia rzeczywiste obiekty zajmujące rozległe przestrzenie takie jak strefy zabudowy, lasy czy duże zbiorniki wodne. Znaki powierzchniowe stosuje się w odniesieniu do obiektów, których najistotniejszym parametrem jest powierzchnia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Znaki punktowe (mapa)

Jeden z rodzajów znaków stosowanych na mapie i opisanych w legendzie. Ma charakter punktowy i objaśnia rzeczywiste obiekty o niewielkich wymiarach i ściśle określonej lokalizacji. Znaki punktowe stosuje się w odniesieniu do obiektów, których parametry nie mają istotnego znaczenia, a kluczowy jest sam fakt ich wystąpienia w danym miejscu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zrąb tektoniczny

Obszar rozległego wyniesienia terenu, wywyższony w czasie powstawania uskoku tektonicznego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zwierciadło wód podziemnych

Granica warstwy wodonośnej, występująca na styku strefy aeracji i strefy saturacji. Zwierciadło może mieć charakter swobodny, gdy od powierzchni gruntu nie jest ograniczona przez skały nieprzepuszczalne lub napięty, gdy warstwa wodonośna jest z obu stron ograniczona skałami nieprzepuszczalnymi. Na rozmaitych rycinach i ilustracjach, zwierciadła swobodne oznacza się odwróconym trójkątem o jasnym zabarwieniu, zaś napięte – o ciemnym zabarwieniu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zwietrzelina

Zniszczony, rozdrobniony i luźny materiał skalny powstający w procesie wietrzenia, podatny na dalsze działanie procesów transportu i akumulacji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zwrotnik

Jeden ze szczególnych równoleżników o położeniu 23°26’N (zwrotnik Raka) lub 23°26’S (zwrotnik Koziorożca). Wyznacza północną i południową granicę strefy międzyzwrotnikowej, w której słońce może górować pod kątem 90°.

Zwrotnikowy i podzwrotnikowy las wilgotny

Jedna ze stref klimatyczno-roślinnych, formacja podobna do wilgotnego lasu równikowego, ale o innej genezie deszczu, który jest wynikiem nadmorskiego położenia i oddziaływania ciepłych prądów morskich z większymi wahaniami temperatury i dużą amplitudą opadów. Roślinność jest podobna, ale mniej różnorodna niż w lesie równikowym. Pewną odmianą są min. lasy bambusowe. Występuje często na granicy lasu równikowego, a także samodzielnie, na duża skalę w Azji wschodniej (południowe Chiny, południowa Japonia) oraz w południowo-wschodnim USA, zwłaszcza na Florydzie. Oprócz gleb typowych dla strefy międzyzwrotnikowej pojawiają się gleby cynamonowe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Źródło

Miejsce – najczęściej niewielki otwór w utworach skał nieprzepuszczalnych, którym wody podziemne wypływają na powierzchnię. Woda może wypływać w dół pod wpływem grawitacji (źródła zstępujące) lub być wypychana ku górze pod wpływem ciśnienia (źródła wstępujące).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Źródło artezyjskie

Nietypowy rodzaj źródła, którym woda podziemna pod wysokim ciśnieniem (uwięziona między dwiema warstwami skał nieprzepuszczalnych) wypływa z niecki artezyjskiej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Źródło dolinne

Typ źródła zasilanu wodami spływającymi grawitacyjnie przez skały przepuszczalne ku dolinie (typ zstępujący) lub w miejscu, gdzie dolina przecina utwory skał nieprzepuszczalnych (typ wstępujący).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Źródło krasowe

Typ źródła zasilany wodami gromadzącymi się w jaskiniach zbudowanych ze skał krasowych (najczęściej po opadach). W zależności od typu – tworzą wypływy krasowe (typ zstępujący) lub wywierzyska pod silnym ciśnieniem hydrostatycznym (typ wstępujący). Źródło powstaje na granicy skał krasowych i powierzchni Ziemi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Źródło osuwiskowe (rumowiskowe)

Typ źródła zasilany wodami spływającymi grawitacyjnie w utworach skał przepuszczalnych. Źródło jest przesunięte na skraj osuwiska, które odcięło miejsce przecięcia warstwy przepuszczalnej przez powierzchnię Ziemi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Źródło przelewowe

Typ źródła zasilany wodami gromadzącymi się w podziemnym nieckowatym zagłębieniu złożonym z utworów skał przepuszczalnych (o spągu przepuszczalnym lub nieprzepuszczalnym). Źródło występuje w miejscu przelania się wody przez granice powierzchni Ziemi. Mogą być zstępujące lub wstępujące.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Źródło szczelinowe

Typ źródła zasilany wodami spływającymi przez wąskie szczeliny w grupach skał nieprzepuszczalnych. Źródło występuje w miejscu przecięcia szczeliny przez powierzchnię Ziemi. Mogą być zstępujące lub wstępujące.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Źródło uskokowe

Typ źródła zasilany wodami spływającymi przez skały przepuszczalne otoczone skałami nieprzepuszczalnymi. Źródło występuje w miejscu przesunięcia (uskoku) skał względem pierwotnego położenia – na granicy z powierzchnią Ziemi. Mogą być zstępujące lub wstępujące.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Źródło warstwowe (zboczowe)

Typ źródła zasilany wodą spływającą grawitacyjnie w nachylonych utworach skał przepuszczalnych otoczonych przez skały nieprzepuszczalne. Źródło występuje na granicy skał nieprzepuszczalnych i powierzchni Ziemi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Żleb

Wklęsła forma ukształtowania terenu (o kształcie litery “V”), najczęściej występująca w górach, powstaje w procesie ruchów masowych (odpadania), stopniowo rzeźbiona przez odpadający i toczący się materiał, niekiedy wzmagany płynącą wodą.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Żłobki i żebra krasowe

Jedna z form krasu powierzchniowego, występujące naprzemiennie bruzdy skał wapiennych (żłobki) oraz rozdzielające je grzbiety (żebra). Wyrzeźbione przez wody płynące.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Żyzność

Naturalna zdolność gleby do zaspokojenia potrzeb życiowych (wody, powietrza, składników pokarmowych) porastającej ją roślinności.

Kliknij by dowiedzieć się więcej