Ameryki – to w zasadzie dwa kontynenty – Ameryka Północna i Ameryka Południowa. Kontynenty amerykańskie bardzo różnią się między sobą, wykazują też pewne podobieństwa.

Spis tematów (kliknij, aby przejść do tematu)

I Podział i położenie Ameryk

II Warunki naturalne Ameryk

III Ludność i kultury pierwotne Ameryk

IV Warunki geograficzne a gospodarka Kanady

V Tornada i cyklony tropikalne w Ameryce Północnej

VI Wykorzystanie gospodarcze, a znaczenie ekologiczne Amazonii

VII Procesy urbanizacji w Amerykach

VIII Stany Zjednoczone – mocarstwo globalne. Technopolie i gospodarka oparta na wiedzy


Ameryki

I Podział i położenie Ameryk

Ameryka uznawana jest za jeden region geograficzny i de facto dwa oddzielne kontynenty – Amerykę Północną oraz Amerykę Południową. Podział tego połączonego obszaru wynika z olbrzymiego zróżnicowania kulturowego oraz pewnego zróżnicowania geograficznego obu obszarów.

Obszar Ameryk

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Americas_%28orthographic_projection%29.svg/1024px-Americas_%28orthographic_projection%29.svg.png

1. Ameryka Północna

Formalnie między Amerykami nie ma granicy morskiej, a jedynie sztucznie wykopany Kanał Panamski. Za granicę między kontynentami przyjmuje się jednak najwęższe miejsce Przesmyku Panasmkiego, co de facto oznacza, że państwo Panama znajduje się na dwóch kontynentach, choć zalicza się je  do Ameryki Północnej.

Obszar zaliczany do Ameryki Północnej

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Location_North_America.svg/1024px-Location_North_America.svg.png

Ameryka Północna obejmuje część kontynentalną na północ od Przesmyku Panamskiego (gdzie przebiega granica z Ameryką Południową) oraz przybrzeżne wyspy na Oceanie Atlantyckim min. Antyle (Karaiby) i Arktycznym Grenlandię czy wyspy Archipelagu Arktycznego, a także niektóre wyspy na Oceanie Spokojnym (np. Aleuty). Od północny kontynent oblewa Ocean Arktyczny, od wschodu Ocean Atlantycki a od zachodu Ocean Spokojny.

Stały kontynent znajduje się na dwóch półkulach: północnej i zachodniej, a skrajnymi punktami w takim ujęciu są:

  • Na północ – punkt na Półwyspie Murchisona (71°58’N / 72°00’N według różnych źródeł)
  • Na południe – Przylądek Mariato (7°12’N)
  • Na zachód – Przylądek Księcia Walii (168°05’W)
  • Na wschód – przylądek Saint Charles (55°37’W / 55°40’W według różnych źródeł)

Przy tak uwzględnionych skrajnych punktach, rozciągłości wynoszą odpowiednio: południkowa – 64°46′ czyli około 7202 km, a równoleżnikowa 112°25′.

Jeżeli uwzględnić przybrzeżne wyspy, to Ameryka Północna leży na półkulach: północnej, zachodniej i wschodniej, a skrajnymi punktami są:

  • Na północ – punkt na Wyspie Kaffeklubben (83°40’N). W przeszłości za najdalej wysunięty uważano Półwysep Morris Jesup (83°37’N).
  • Na południe – punkt na Wyspie Kokosowej (5°32’N)
  • Na zachód – Przylądek Wrangla (172°25’E / 175°28’E według różnych źródeł)
  • Na wschód – Przylądek Północno-Wschodni (o niejednoznacznych współrzędnych 11°40’W lub 11°19’W według różnych źródeł)

Rozciągłości południkowe Ameryki Północnej

Źródło: Opracowanie własne.

Rozciągłości równoleżnikowe Ameryki Północnej

Źródło: Opracowanie własne.

2. Ameryka Południowa

Obszar zaliczany do Ameryki Południowej

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/South_America_%28orthographic_projection%29.svg/1024px-South_America_%28orthographic_projection%29.svg.png

Ameryka Południowa obejmuje część kontynentalną na południe od Przesmyku Panamskiego oraz niewielką ilość przybrzeżnych wysp min. Galapagos na Oceanie Spokojnym czy Falklandy (Malwiny) oraz Georgia Południowa na Oceanie Atlantyckim. Kontynent oblewa od zachodu Ocean Spokojny a od wschodu Ocean Atlantycki. Nieco na południe od Ameryki Południowej wyróżnia się także Ocean Południowy, ale jego graniczenie z tym kontynentem jest dość kontrowersyjne i raczej nieuznawane. Jeżeli przyjąć archipelag Georgia Południowa za część Ameryki Południowej, to formalnie jego południowa wyspa – Wyspa Cooka, znajduje się tuż przy granicy uznawanej za granicę Oceanu Południowego, ale jednak o około pół stopnia na północ od niego.

Zarówno stały kontynent jak i z przybrzeżne wyspy znajdują się na trzech półkulach: północnej, południowej i zachodniej. Skrajny punktami kontynentu są:

  • Na północ – Przylądek Gallinas (12°25’N / 12°27’N według różnych źródeł)
  • Na południe – Przylądek Froward (53°54’S)
  • Na zachód – Przylądek Parinas (81°20’W)
  • Na wschód – Przylądek Branco znany także pod nazwą Przylądek Seixas (34°47’W)

Przy tak uwzględnionych skrajnych punktach, rozciągłość południkowa wynosi 66°19′ czyli 7375 km, z kolei równoleżnikowa 46°33′.

Skrajnymi punktami z uwzględnieniem przybrzeżnych wysp są:

  • Na północ – punkt na Wyspie Santa Catalina (13°24’N)
  • Na południe – punkt na Wyspie Cooka (59°29’S)
  • Na zachód – punkt na Wyspie Motu Nui (109°27’W)
  • Na wschód – punkt na Wyspie Montagu (26°16’W)

Przy tak uwzględnionych skrajnych punktach, rozciągłość południkowa wynosi 72°53′ czyli 8104 km, z kolei równoleżnikowa 83°11′.

Rozciągłości południkowe Ameryki Południowej

Źródło: Opracowanie własne.

Rozciągłości równoleżnikowe Ameryki Południowej

Źródło: Opracowanie własne.

3. Ameryka Centralna, Środkowa i Łacińska

Poza podziałem na Amerykę Północną i Południową istnieją także inne. Ze względu na specyfikę regionu, wyróżnia się także pojęcie Ameryki Centralnej, czyli obszar ciągnący się od przesmyku Tehuantepec w Meksyku do Przesmyku Panamskiego, a więc obszar oddzielony dwoma głównymi przewężeniami od pozostałych części Ameryk.

Obszar zaliczany do Ameryki Centralnej

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Central_America_%28orthographic_projection%29.svg/1024px-Central_America_%28orthographic_projection%29.svg.png

Ameryka Centralna obejmuje państwa: Belize, Kostarykę, Salwador, Gwatemalę, Honduras, Nikaraguę oraz częściowo Panamę i Meksyk.

Nieco szerszym jest pojęcie Ameryki Środkowej. Poza Ameryką Centralną (czyli obszarem od przesmyku Tehuantepec w Meksyku do Przesmyku Panamskiego) obejmuje także archipelag Antyli czyli de facto wszystkie wyspy na Morzu Karaibskim.

Obszar zaliczany do Ameryki Środkowej

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Middle_America_%28orthographic_projection%29.svg/1024px-Middle_America_%28orthographic_projection%29.svg.png

Ameryka Środkowa obejmuje wszystkie państwa Ameryki Centralnej (Belize, Kostarykę, Salwador, Gwatemalę, Honduras, Nikaraguę Panamę oraz częściowo Meksyk) a także następujące kraje: Antigua i Barbuda, Bahamy, Barbados, Dominika, Dominikana, Grenada, Haiti, Jamajka, Kuba, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny) oraz terytoria zależne innych państw (min. Portoryko – USA oraz wyspy zależne od państw Europejskich – Francji, Holandii i Wielkiej Brytanii). Niektórzy badacze błędnie zaliczają do Ameryki Środkowej także leżące w Ameryce Południowej Kolumbie i Wenezuelę, a nawet Gujanę.

Geologicznym kryterium wydzielenia Ameryki Środkowej jest położenie na Karaibskiej płycie tektonicznej.

Zarówno Ameryka Środkowa jak i Ameryka Centralna wydzielone są wyłącznie z Ameryki Północnej (lub prawie wyłącznie, jeżeli uwzględnić niektóre wyspy o spornej przynależności).

Ostatnim kryterium podziału Ameryk jest kryterium kulturowe. W ten sposób z obszaru obu Ameryk wydzielono Amerykę Łacińską.

Obszar zaliczany do Ameryki Łacińskiej

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Latin_America_%28orthographic_projection%29.svg/220px-Latin_America_%28orthographic_projection%29.svg.png

Do Ameryki Łacińskiej zalicza się wszystkie kraje Ameryk, w których używanym językiem jest język z rodziny łacińskiej (hiszpański, portugalski lub francuski). De facto oznacza to prawie cały obszar na południe od Stanów Zjednoczonych, za wyjątkiem terytoriów zamorskich Wielkiej Brytanii i Holandii na Karaibach oraz bez Belize, a także bez Gujany, Surinamu i Falklandów (oraz niektórych pomniejszych wysp) w Ameryce Południowej. Niektórzy do Ameryki Łacińskiej zaliczają także niektóre Stany Stanów Zjednoczonych (Kalifornię, Arizonę, Nowy Meksyk i Teksas) oraz Kanadyjski Quebec ze względu na duży udział ludności odpowiednio hiszpańskojęzycznej i francuskojęzycznej.

II Warunki naturalne Ameryk

Kontynenty Amerykańskie wykazują zarówno różnice jak i podobieństwa pod względem warunków naturalnych. Podobieństwa dają się zauważyć w rzeźbie terenu, różnice w linii brzegowej czy wodach powierzchniowych.

1. Obiekty na mapie Ameryk

Główne obiekty fizyczno-geograficzne i główne miasta Ameryki Północnej

Źródło: http://www.swiatpodrozy.pl/k.php?kid=4&mapID=23#.XGluxO7Qi70

Główne obiekty fizyczno-geograficzne i główne miasta Ameryki Południowej

Źródło: http://www.swiatpodrozy.pl/k.php?kid=5&mapID=26#.XGmU2-7Qi70

2. Podział polityczny Ameryk

Mapa podziału politycznego Ameryki Północnej

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/North_America-administrative_map_PL.png/300px-North_America-administrative_map_PL.png

W Ameryce Północnej znajdują się 22 państwa przy czym 3 państwa (USA, Kanada i Meksyk) wyróżniają się pod względem wielkości, a pozostałe kraje to małe lub mikropaństwa, często wyspiarskie. Ponadto można tu dostrzec co najmniej 21 terytoriów zależnych, w tym zarówno należące do państw Amerykańskich (USA) jak i Europejskich (Wielkiej Brytanii, Francji, Holandii oraz Danii). Niektórzy zaliczają ponadto część wysp podległych Kolumbii i Wenezueli do Ameryki Północnej.

Największym krajem Ameryki Północnej i zarazem drugim największym państwem świata jest Kanada (prawie 10 mln km²), z kolei najmniejszym Saint Kitts and Nevis (261 km²), choć niektóre terytoria zależne są jeszcze mniejsze (np. zależna od USA wyspa Navassa – 5 km²). Najwięcej mieszkańców mają z kolei Stany Zjednoczone (327 milionów w 2018 roku). Najmniej obywateli mieszka również w Saint Kitts and Nevis (około 55 tys. osób), choć niektóre terytoria zależne są niezamieszkałe. Największą gęstość zaludnienia ma Barbados (około 663 os/km²), a najmniejszą Kanada (3,5 os/km²) choć jeżeli uwzględnić terytoria zależne, to niektóre z nich mają odpowiednio większą lub zerową gęstość zaludnienia.

Mapa podziału politycznego Ameryki Południowej

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Ameryka_Po%C5%82udniowa_mapa_polityczna.png/800px-Ameryka_Po%C5%82udniowa_mapa_polityczna.png

W Ameryce Południowej znajduje się 13 niepodległych państw i kilka terytoriów zależnych Wielkiej Brytanii, Francji i Holandii. Większość krajów to państwa kontynentalne o średniej lub dużej powierzchni.

Niemal połowę powierzchni kontynentu zajmuje największa Brazylia (około 8,5 mln km²), z kolei najmniejszym jest Trynidad i Tobago (około 5000 km²), choć uwzględniając obszary zależne, można by wskazać obszary mniejsze (np. Holenderska Aruba – 180 km²). Również w Brazylii mieszka najwięcej osób – około 210 milionów (2018). Najmniej mieszkańców ma Surinam (około 590 tys. – 2017). I tu ponownie – uwzględniając terytoria zależne (np. Brytyjska Południowa Georgia i Sandwich Południowy) można wskazać obszary prawie niezamieszkałe. Gęstość zaludnienia jest niska we wszystkich państwach. Jedynie w Trynidadzie i Tobago jest ona wysoka (aż 238 os/km²), z kolei w większości państw nie przekracza 50 os/km². Najmniejsza jest w Gujanie (3,6 os/km²).

3. Podstawowe informacje o Ameryce Północnej

Powierzchnia: 24,2 mln km² / 24,7 mln km² (3-cia największa) (polskie źródła podają mniejszą powierzchnię, anglojęzyczne – większą)

Liczba ludności kontynentu: 580 mln (2016 – 4-ta największa)

Średnia wysokość: 781 m.n.p.m.

Najwyższy szczyt: Denali (dawniej nazywany Mount McKinley): 6190 m.n.p.m.

Najniższy punkt: Dolina Śmierci (~-86 m.n.p.m.)

Deniwelacja kontynentu: 6276 m

4. Podstawowe informacje o Ameryce Południowej

Powierzchnia: 17,8 mln km²  (4-ta największa

Liczba ludności kontynentu: 421 mln (2016 – 5-ta największa)

Średnia wysokość: 655 m.n.p.m.

Najwyższy szczyt: Aconcagua: 6960 m.n.p.m.

Najniższy punkt: Laguna del Carbón (a dokładniej Gran Bajo de San Julián) (~-105 m.n.p.m.)

Deniwelacja kontynentu: 7065 m

5. Cechy fizycznogeograficzne Ameryk

Ameryka Północna ma najwyższy wskaźnik rozwinięcia linii brzegowej, wynoszący 4,86 przy długości linii brzegowej około 75,5 tys. km, która jest najdłuższa ze wszystkich kontynentów (a więc bardzo dobrze rozwinięta). Znaczną część kontynentu stanowią wyspy (16,7%) oraz półwyspy (8,7%) co oznacza iż łączna powierzchnia obszaru w bezpośrednim sąsiedztwie morza wynosi prawie 25,5%. Duże rozczłonkowanie kontynentu ma istotne znaczenie dla klimatu. Jedną z kluczowych wysp Ameryki Północnej jest zależna od Danii Grenlandia (o powierzchni 2,166 mln km²), która jest największą wyspą na świecie.

Typy wybrzeży są mocno zróżnicowane. W części północnej można spotkać zarówno wybrzeża niskie i zabagnione (Zatoka Hudsona) jak i fiordowe (Grenlandia, wyspy Archipelagu Arktycznego). W północno-wschodniej części wybrzeże ma charakter skalisty, z licznymi wyspami (okolice Półwyspy Labrador). Na wschodnim wybrzeżu USA (aż po Półwysep Floryda) wybrzeże staje się niskie, miejscami zabagnione lub z zatokami, pojawia się także wybrzeże mierzejowo-lagunowe. Również wybrzeże południowo-wschodnie (południowe USA, wschodni Meksyk) ma charakter mierzejowo-lagunowy z lokalnymi cechami wybrzeża deltowego (delta Missisipi). Pojawia się także typ wybrzeża koralowego  oraz namorzynowego (okolice półwyspy Jukatan i Archipelag Antyli). Południowo-zachodnie i zachodnie wybrzeże kontynentu jest wyrównane, wysokie i strome. Z kolei w części północno-zachodniej nabiera cech wybrzeża fiordowego, aż do Półwyspu Alaska. Dopiero na Alasace pojawia się odmiana w postaci wybrzeża riasowego (w Zatoce Kuskokwim).

Ukształtowanie powierzchni Ameryki Północnej

Źródło: https://www.geografia24.eu/geo100_mapa_swiata/a4/2017_max/fizyczna_a4_01_miasta_punkty_jednakowe/ameryka_pn.jpg

Ameryka Północna jest trzecim najwyżej położonym kontynentem (po Antarktydzie i Azji) ze średnią wysokością 781 m.n.p.m. Najwyższym szczytem jest zlokalizowany na Alasce Denali (dawniej Mount McKinley) – 6190 m.n.p.m. Najniżej położony punkt – Dolina Śmierci (-86 m.n.p.m.) znajduje się na pustyni Mojave w Kalifroni. Największą część powierzchni stanowią wyżyny i góry ( około 77% kontynentu). Układ rzeźby ma charakter południkowych pasów. Najwyższe pasma górskie (Kordyliery) zlokalizowane są na zachodzie – to młode góry z orogenezy alpejskiej. W centrum kontynentu przecina je pas równin i nizin (Nizina Zatokowa, Wielkie Równiny, Nizina Hudsońska), a dalej na wschodzie teren zamyka pasmo starych gór z orogenezy kaledońskiej i orogenezy hercyńskiej – Appalachów. Powstaje w ten sposób charakterystyczny układ umożliwiający ruch powietrza na osi północ-południe, a zamykający napływ mas powietrza z zachodu i ze wschodu.

Wskaźnik rozwinięcia linii brzegowej Ameryki Południowej należy do najniższych i wynosi 2,0 i jest większy tylko od wskaźnika w Afryce. Kontynent jest bardzo zwarty, linia brzegowa jest bardzo słabo rozwinięta. Długość linii brzegowej wynosi niecałe 29 tys. km i jest dłuższa tylko od linii brzegowej Australii. Wyspy i półwyspy to zaledwie około 1% powierzchni kontynentu, a największą z wysp jest Ziemia Ognista. Trzecia największa na świecie jest z kolei średnia odległość od morza, wynosząca około 590 km (Po Azji i Afryce).

Ze względu na małą długość linii brzegowej, także wybrzeża nie są aż tak zróżnicowane. Na północy kontynentu pojawia się wybrzeże namorzynowe, miejscami przechodzące w wybrzeże klifowe lub mierzejowo-lagunowe. Również wybrzeże wschodnie jest mało urozmaicone, głównie niskie, zabagnione lub namorzynowe. Występują także liczne fragmenty deltowe (Amazonka, Orinoko) i esutariowe (Rio de la Plata). Miejscami występują niewielkie obszary wybrzeża koralowego. W części południowo-wschodniej pojawia się także wybrzeże mangrowe i ponownie klifowe. Bardziej na południe daje się zauważyć wybrzeże dalmatyńskie i mierzejowo-lagunowe. Z kolei w Patagonii ponownie dominują klify i eustuaria. Na Ziemi Ognistej czy Falklandach (Malwinach) pojawiają się także fiordy. Całe wybrzeże zachodnie jest dosyć jednorodne i wysokie, wysokie z górami w bezpośrednim sąsiedztwie głębokiego morza.

Ukształtowanie powierzchni Ameryki Południowej

Źródło: https://www.geografia24.eu/geo100_mapa_swiata/a4/2017_max/fizyczna_a4_01_miasta_punkty_jednakowe/ameryka_pd.jpg

Ameryka Południowa jest teoretycznie jednym z niższych kontynentów, zajmując dopiero 5-te miejsce po Antarktydzie, Azji i Ameryce Północnej i nieznacznie za Afryką pod względem średniej wysokości (655 m.n.p.m.), choć jest to relatywnie duża średnia wysokość o znacznym implikacjach klimatycznych. Najwyższym szczytem jest leżąca w Andach w zachodniej Argentynie tuż przy granicy z Chile – Aconcagua (6960 m.n.p.m.). jest to jeden z najwyższych szczytów świata, zajmujący drugie miejsce w Koronie Ziemi. Istnieją rozbieżne informacje co do punktu najniżej położonego, ale najczęściej przyjmuje się Gran Bajo de San Julián w Laguna del Carbón o wysokości około – 107 m.n.p.m. na południowo-wschodnim wybrzeżu Argentyny. Choć większość kontynentu (51%) stanowią wyżyny i góry, udział nizin jest bardzo duży (49%). Podobnie jak w Ameryce Północnej, także na tym kontynencie układ rzeźby ma charakter pasów, jednak ich przebieg nie jest dokładnie południkowy. Od zachodu kontynent budują Andy – młode góry z orogenezy Alpejskiej. W centrum kontynentu znajdują się rozległe niziny – Orinoko, Amazonki i La Platy, a na wschodzie niezbyt wysoka Wyżyna Brazylijska i nieco bardziej na północ – Wyżyna Gujańska. Powstaje w ten sposób charakterystyczny układ umożliwiający ruch powietrza na osi północ-południe, a zamykający napływ mas powietrza z zachodu i ze wschodu, jednak o większej możliwości penetracji powietrza z nad Oceanu Atlantyckiego, aniżeli w Ameryce Północnej.

6. Budowa geologiczna Ameryk

Położenie Ameryk na płytach tektonicznych

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Plyty_tektoniczne.svg/1280px-Plyty_tektoniczne.svg.png

Ameryka Północna leży prawie w całości na płycie Północnoamerykańskiej. Jedynie niewielkie obszary leżą na płycie Pacyficznej lub Karaibskiej, albo w strefie bezpośredniego kontaktu z płytami Juan de Fuca czy Kokosową. Przesuwcze i kolizyjne ruchy płyty Północnoamerykańskiej i Pacyficznej (w tym zwłaszcza subdukcja płyty Pacyficznej pod płytę Północnoamerykańską) doprowadziły do powstania rozległych pasm górskich (Kordylierów) na całej długości zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej.

Pod względem budowy skalnej, najstarsza (i zarazem największa) jest centralna część Ameryki Północnej, obejmująca środkowe USA i prawie całą Kanadę oraz Grenlandię, której utwory budujące pochodzą z prekambru. Wschodnie i południowe wybrzeże kontynentu pochodzi z Paleozoiku, z kolei zachodnie – z Mezozoiku i Kenozoiku.

Ameryka Południowa niemal w całości leży na płycie Południowoamerykańskiej. Jedynie niewielkie fragmenty znajduja się na granicy z płytami: Nazca, Karaibską czy Scotia oraz Antarktyczną. Nacieranie płyty Nazca na płytę Południowoamerykańską było bezpośrednią przyczyną powstania Andów na długości całego zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej.

Budowa skalna Ameryki Południowej pozwala podzielić kontynent na starą, prekambryjską część centralną i wschodnią oraz młodą, sfałdowaną w erach Mezozoicznej i Kenozoicznej część zachodniego i północnego wybrzeża. Jedynie na południowym-wschodzie znajdują się niewielkie obszary uformowane w Paleozoiku.

7. Klimat Ameryk

Głównymi czynnikami klimatotwórczymi w Amerykach są:

  • Szerokość geograficzna – duża rozciągłość kontynentów od obszarów równikowych aż po koło podbiegunowe.
  • Prądy morskie – W Ameryce Północnej zwłaszcza najważniejszy ciepły prąd morski na Ziemi – Golfstrom (znany także jako prąd Antylski lub prąd Zatokowy czy też prąd Północnoatlantycki) oraz ciepły prąd Alaski. Wśród prądów zimnych kluczowe znaczenie mają: prąd Kalifornijski oraz prąd Labradorski. W Ameryce Południowej – ciepłe prądy Brazylijski i Gujański oraz zimne Peruwiański i Dryf Wiatrów Zachodnich.

Prądy morskie oddziałujące na Ameryki

Źródło: http://static.scholaris.pl/main-file/103/prady-morskie_60822.jpg
  • Układ rzeźby terenu – na obu kontynentach ma charakter południkowy co umożliwia ruch mas powietrza na osi północ-południe, a utrudnia napływ mas powietrze z nad Oceanów zarówno z zachodu jak i ze wschodu.

Ponadto innymi czynnikami klimatotwórczymi w Amerykach są:

  • Wysokość nad poziomem morza – duża średnia oraz liczne obszary górskie sprzyjają niższym temperaturom i wyższym opadom.
  • Rozwinięcie linii brzegowej – bardzo dobre w Ameryce Północnej powoduje większy wpływ Oceanu na klimat, z kolei bardzo słabe w Ameryce Południowej ogranicza ten wpływ.

W Amerykach występują wszystkie strefy klimatyczne świata.

Strefy klimatyczne w Amerykach

Źródło: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res-minimized/R1ewK0GG1RKcn/3/960/1mHZR67zzVNZvtMOGwczA6lL78Wx2BHP.png

1. Klimat równikowy – obejmuje prawie całą Nizinę Amazonki w północnej części Ameryki Południowej. Klimat jest dodatkowo wzmacniany ciepłym prądem Gujańskim. Charakteryzuje się stałą, wysoką temperaturą około 27 stopni Celsjusza i bardzo dużymi opadami przez cały rok.

Manaus, Brazylia

Źródło: https://en.climate-data.org

2. Klimat podrównikowy – obejmuje obszary Ameryki Centralnej oraz północne wybrzeże Ameryki Południowej i część środkowo-wschodniego wybrzeża oraz centralną Amerykę Południową. Bardzo podobny do klimatu równikowego, ze stałą temperaturą w okolicach 27 stopni Celsjusza przez cały rok oraz dużymi opadami, jednak z wyraźnie zaznaczającą się porą deszczową (latem) i suchą (zimą).

Gwatemala, Gwatemala

Źródło: https://en.climate-data.org

Brasilia, Brazylia

Źródło: https://en.climate-data.org

3. Klimat zwrotnikowy wilgotny – w Ameryce Północnej obejmuje Półwysep Floryda oraz część wschodniego i zachodniego wybrzeża Meksyku, a w Ameryce Południowej – południową część Wyżyny Brazylijskiej i północny fragment Niziny La Platy. Klimat ten powstaje jako skutek działania prądów morskich – odpowiednio Zatokowego w Ameryce Północnej i Brazylijskiego w Ameryce Południowej. Maksymalna temperatura jest wyższa niż w klimacie równikowym, zaznacza się jednak pewna amplituda temperatury. Opady są na poziomie podobnym do klimatu podrównikowego.

Miami, USA

Źródło: https://en.climate-data.org

Asuncion, Paragwaj

Źródło: https://en.climate-data.org

4. Klimat zwrotnikowy suchy – w Ameryce Północnej obejmuje zachodni i środkowy Meksyk (w tym półwysep Kalifornijski), gdzie oddziałuje zimny prąd Kalifornijski, z kolei w Ameryce Południowej część wybrzeża Peru i Chile oraz zachodnią Boliwię, gdzie oddziałuje prąd Peruwiański. Cechuje się najwyższymi temperaturami latem i dość dużą amplitudą oraz bardzo niski lub wręcz zerowymi opadami.

Hermosillo, Meksyk

Źródło: https://en.climate-data.org

Lima, Peru

Źródło: https://en.climate-data.org

5. Klimat podzwrotnikowy wilgotny – w Ameryce Północnej obejmuje południowo-wschodnią część USA (część Niziny Zatokowej i Niziny Atlantyckiej) oraz w Ameryce Południowej wschodnią Argentynę i Urugwaj (część wschodnia Niziny La Platy). Jest nieco chłodniejszą wersją klimatu zwrotnikowego wilgotnego, z dość równomiernymi, wysokimi opadami przez cały rok, gorącym latem i łagodną zimą ze średnią temperaturą powyżej 10 stopni Celsjusza przy zauważalnej, dość dużej amplitudzie temperatury.

Houston, USA

Źródło: https://en.climate-data.org

Buenos Aires, Argentyna

Źródło: https://en.climate-data.org

6. Klimat podzwrotnikowy suchy – obejmuje w Ameryce Północnej środkowo-zachodnie USA (od Wielkich Równin aż niemal po samo wybrzeże Oceanu Spokojnego) oraz Pampę w środkowej Argentynie oraz środkowym Chile w Ameryce Południowej. Jest chłodniejsza odmianą klimatu zwrotnikowego suchego. Cechuje się bardzo gorącym latem oraz łagodną, ale dużo chłodniejszą zimą (z temperaturą minimalną około 10 stopni Celsjusza). Amplituda jest wysoka lub bardzo wysoka, a opady bardzo niskie lub prawie zerowe.

Las Vegas, USA

Źródło: https://en.climate-data.org

Trelew, Argentyna

Źródło: https://en.climate-data.org

7. Klimat umiarkowany – zawiera kilka odmian klimatu, obejmujących znaczną część Ameryki Północnej (całe Północne USA i południową oraz środkową Kanadę na całej długości geograficznej od wschodu do zachodu, aż po Zatokę Hudsona, a miejscami nawet dalej na północ, aż do południowej części Alaski. Z kolei w Ameryce Południowej obejmuje jedynie niewielki fragment południowego Chile i Argentyny, Ziemi Ognistej oraz Falklandy. Poszczególne odmiany różnią się między sobą. Odmiana ciepła morska cechuje się chłodniejszym latem i cieplejszą zimą (rzadko poniżej 0 stopni) przy dość dużych i równomiernych opadach oraz umiarkowanej amplitudzie. Odmiana ciepła kontynentalna – niższymi opadami i większymi amplitudami (cieplejsze lato, chłodniejsza zima). Najbardziej surowa – odmiana chłodna cechuje się niższymi temperaturami we wszystkich miesiącach przy czym w części morskiej opady są wyższe, a amplituda niższa niż w części kontynentalnej. Charakterystyczne dla wszystkich odmian tego klimatu jest występowanie pór roku (z reguły 4), a więc istnienie pojęcia wiosny i jesieni.

Waszyngton, USA (odmiana ciepła morska)

Źródło: https://en.climate-data.org

Rapid City, USA (odmiana ciepła kontynentalna)

Źródło: https://en.climate-data.org

Comodora Rivadavia, Argentyna (odmiana ciepła kontynentalna)

Źródło: https://en.climate-data.org

St. Johns, Kanada (odmiana chłodna morska)

Źródło: https://en.climate-data.org

Stanley, Falklandy (odmiana chłodna morska)

Źródło: https://en.climate-data.org

Edmonton, Kanada (odmiana chłodna kontynentalna)

Źródło: https://en.climate-data.org

8. Klimat okołobiegunowy – występujący wyłącznie w Ameryce Północnej, obejmuje północną Kanadę (na północ od Zatoki Hudsona i cały Archipelag Arktyczny) i środkową oraz północną część należącej do USA – Alaski. Ponadto także całą zależną od Danii – Grenlandię. Wyróżnia się dwie odmiany – łagodniejsza, subpolarną (z obecnością temperatur dodatnich przez maksymalnie 2-3 miesiące) oraz surową, polarną (bez temperatur dodatnich). Klimat cechuje ciągła zima, bardzo niskie opady i z reguły duża amplituda temperatury.

Iglooik, Kanada (odmiana subpolarna)

Źródło: https://en.climate-data.org

Eismitte, Grenlandia

Źródło: WORKING WITH CLIMOGRAPH AND EXCEL, Laura Eugercios Gil

Jedną z istotnych konsekwencji klimatu jest występowanie obszarów wiecznej zmarzliny (na północy) oraz pustyń (lodowych na północy i gorących w strefach zwrotnikowych i podzwrotnikowych). Ze względu na obecność prądu Peruwiańskiego, w Ameryce Południowej rozwinęła się jedna z najbardziej suchych pustyń świata – Atakama. Są miejsca, gdzie ostatnie opady wystąpiły na początku XX wieku. Ze względu na nadmorskie położenie, nad pustynią występują mgły.

Pustynia Atakama, Chile

Źródło: https://www.nationalgeographic.com/content/dam/travel/2016-digital/chile/atacama/valley-moon-atacama-desert-chile.jpg

8. Wody Ameryk

W Ameryce Północnej jest dużo wód śródlądowych. Większość kontynentu (około 70%) leży w zlewisku Oceanu Atlantyckiego, pozostała część w zlewisku Oceanów: Spokojnego i Arktycznego. 7% stanowią położone w Kordylierach obszary bezodpływowe.

Najdłuższą rzeką jest Missisipi (łącznie z Missouri tworzy system rzeczny o łączonej długości między 5970 km a 6275 km według różnych źródeł, co czyni ją czwarta najdłuższą rzeką świata). System rzeczny tworzony przez Missisipi-Missouri jest największym na kontynencie i jednym z największym na świecie, obejmuje dorzecze o powierzchni ponad 3,2 mln km².

System rzeczny Missisipi-Missouri

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/Mississippirivermapnew.jpg

Innymi istotnymi rzekami są: Mackenzie, Jukon, Rzeka Św. Wawrzyńca, Columbia, Kolorado, Rio Grande.

W Ameryce Półonocnej istnieje także system dużych jezior zwanych Wielkimi Jeziorami o genezie tektoniczno-polodowcowej. Największych z nich jest Jezioro Górne (127 tys. km² powierzchni), będące drugim największym po Morzu Kaspijskim jeziorem świata. Do innych dużych jezior należą Michigan, Huron, Erie i Ontario.

Wielkie Jeziora na granicy USA i Kanady

Źródło: https://gazetagazeta.com/wp-content/uploads/2013/05/Great_Lakes_1913_Storm_Shipwrecks.png

Innym znanym zbiornikiem jest należące do najbardziej słonych zbiorników świata – Wielkie Jezioro Słone nieopodal Salt Lake City w środkowo-zachodnich USA (Utah). Jego zasolenie waha się i wynosi maksymalnie 317 ‰.

Znaczna część obszaru Ameryki Północnej jest pokryta przez lądolód, głównie na Grenlandii (za wyjątkiem części wybrzeża) oraz w Archipelagu Arktycznym, gdzie łączna powierzchnia lądolodu wynosi niemal 2 miliony km², a jej grubość sięga nawet do 3500 m. Ponadto w górach (min. Alaska, ale też w innych miejscach) występują lodowce górskie.

Obszar Grenlandii pokryty przez lądolód

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Greenland_ice_sheet_AMSL_thickness_map-pl.svg/1200px-Greenland_ice_sheet_AMSL_thickness_map-pl.svg.png

Ameryka Południowa leży w zlewisku dwóch Oceanów – Atlantyckiego (około 85% oraz Spokojnego (7%). Pozostałą część zajmują zlokalizowane w Andach obszary bezodpływowe (7%).

Najdłuższą rzeką w Ameryce Południowej oraz na całym świecie jest Amazonka (długość nie została jednoznacznie określona, ale przyjmuje się maksymalnie do 7025 km). Amazonka tworzy też wraz z dopływami największy system rzeczny na Ziemi, a powierzchnia jej dorzecza to nawet 7,3 mln km². Do innych ważnych rzek w Ameryce Południowej należą: Parana, La Plata, Urugwaj, Sao Francisco, Orinoko, Magdalena. Łącznie rzeki Ameryki Południowej odprowadzają do Oceanu 1/3 całej wody odprowadzanej przez rzeki (około 11 tys. km³).

 Amazonka płynie przez dżunglę nazywaną Dżunglą Amazonii lub po prostu Amazonią

 

Źródło: https://factslegend.org/wp-content/uploads/2014/12/Amazon_river.jpg

Choć system rzeczny jest bardzo rozległy, w Ameryce Południowej dużo gorzej jest z rozwojem jezior. Teoretycznie największym jeziorem jest Maracaibo (16 tys. km²), ale przez część badaczy zaliczany jest jako zatoka morska. W pełni jeziorem – największym jest mierzące 8400 km² Titicaca – na granicy Peru i Boliwii. Jest to zarazem największe jezioro wysokogórskie na świecie, położone na wysokości 3812 m.n.p.m.

Żegluga na Jeziorze Titicaca

Źródło: https://i.imgur.com/B1FIt.jpg

W Ameryce Południowej nie ma de facto lądolodów, choć występują duże lodowce górskie. System takich lodowców nosi nazwę Lądolodu Patagońskiego (łączna powierzchnia lodowców w Ameryce Południowej to około 33 tys. km² , z czego większość znajduje się w Patagonii na granicy Argentyny i Chile).

Park Narodowy Los Glaciares w Argentynie

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Perito_Moreno_Glacier_Patagonia_Argentina_Luca_Galuzzi_2005.JPG/1920px-Perito_Moreno_Glacier_Patagonia_Argentina_Luca_Galuzzi_2005.JPG

Ciekawym zjawiskiem związanym z wodą, występującym w obu Amerykach są wodospady. Najbardziej znanym wodospadem w Ameryce Południowej jest leżący na granicy Brazylii i Argentyny Iguazu, tworzący największy system wodospadów na świecie.

Wodospad Iguazu

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Cataratas.jpg/1200px-Cataratas.jpg

Innym kluczowym, najwyższym na świecie wodospadem jest Salto Angel w Wenezeuli. Jego wysokość to prawie 1000 m.

Wodospad Salto Angel

Źródło: https://lonelyplanetimages.imgix.net/a/g/hi/t/0381f510b6548084b87b1726aa8a5a6b-salto-angel-angel-falls.jpg

W Ameryce Północnej żaden wodospad nie jest tak wysoki, ani tak rozległy jak te w Ameryce Południowej, jednak znajduje się tam jeden z najbardziej znanych wodospadów na świecie. Jest nim oczywiście Wodospad Niagara na granicy USA i Kanady, jedna z największych atrakcji turystycznych obu krajów. Nocą jest podświetlany kolorowymi lampami.

Wodospad Niagara

Źródło: https://www.helipass.com/cache/media/product_details_thumb/uploads/media/default/0001/02/5a5e3c07db337-niagara-1590345-1280-jpg.jpeg

9. Gleby

Ze względu na obecność gorącego i wilgotnego klimatu, w znacznej części Ameryki Południowej występują słabe gleby czerwonożółte ferralitowe. Bardziej na południe, w okolicach Pampy występują zdecydowanie lepsze czarnoziemy, jednak nieopadal nich można spotkać słabe szaroziemy i buroziemy. Ponadto występuję liczne gleby górskie oraz gleby pustynne.

Nieco korzystniejsza jest pokrywa glebowa Ameryki Północnej. Choć na dalekiej północy występują gleby inicjalne i tundrowe, związane z bardzo surowym klimatem, układ ma charakter bardziej strefowy. Związane z działalnością lądolodu są występujące licznie gleby bielicowe i brunatne. Do najlepszych gleb należą czarnoziemy preriowe, obejmujące obszar Wielkich Równin. Dalej na południe, występują słabe czerwono i żółtoziemy. Ponadto również obecne są liczne gleby górskie oraz pustynne.

III Ludność i kultury pierwotne Ameryk

1. Pochodzenie ludności Ameryk

Dzisiejsza ludność Ameryk jest bardzo silnie zróżnicowaną mieszanką wszystkich odmian człowieka. Kontynenty zasiedlane były jednak w wyniku kolejnych fal migracji ludów, które poskutkowały zaistnieniem dzisiejszego tygla kulturowego.

Istnieje kilka teorii naukowych na temat pochodzenia pierwszych “Amerykanów”. Najbardziej popularne są te, mówiące o wielkiej wędrówce ludów, w kilku “falach” około 25 0000 – 15 000 lat p.n.e (prawdopodobnie w dwóch głównych falach).

Prawdopodobne kierunki migracji ludów zasiedlających Amerykę

Źródło: http://bi.gazeta.pl/im/71/8f/11/z18414449Q,Skad_sie_wzieli_Indianie.jpg

Ludność, która zasiedliła Ameryki pochodziła z Azji i dostała się do Ameryk wykorzystując istniejące w okresie ostatniego zlodowacenia (gdy powierzchnią lądolodów rośnie, obniża się poziom morza – powstają połączenia między lądami) połączenie. W Ameryce taki pomost nazwano “Beringią”.

Prawdopodobne połączenie lądowe między Amerykę i Azją w cieśninie Beringa

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/52/Beringia_land_bridge-noaagov.gif

Wraz z topnieniem lądolodu plejstoceńskiego poziom morza podnosił się i połączenie Azji z Ameryką zostało przerwane. Rdzenna ludność Ameryki jest więc pochodzenia mongoloidalnego (odmiana żółta człowieka).

2. Cywilizacje Majów, Azteków i Inków

Odizolowani od innych ludów żółci Amerykanie, stworzyli 3 potężne cywilizacje.

Najstarszą z nich była Cywilizacja Majów, której początki datuje się nawet na 300 r.p.n.e., choć jej rozkwit nastąpił dopiero kilkaset lat później. Majowie zajmowali tereny dzisiejszego Półwyspu Jukatan w Meksyku.

Obszar występowania Cywilizacji Majów

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Mayas.png/550px-Mayas.png

Nie stworzyli zwartej państwowości, a raczej miasta-państwa. Majom udało się stworzyć pewne zręby struktury społecznej – klasowej. Prowadzili kalendarz, dokonywali obserwacji astronomicznych i znali pismo. Ważną rolę odgrywali artyści. Posiadali także własną mitologię. Majowie byli też zręcznymi budowniczymi, pozostały po nich liczne zabytki. Znane są min. ich kamienne, piramidalne świątynie.

Piramida Kukulkana w Chichén Itzá

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/El_Castillo_Stitch_2008_Edit_1.jpg/1920px-El_Castillo_Stitch_2008_Edit_1.jpg

Na zachód od Majów, również w Meksyku rozwinęła się Cywilizacja Azteków. Ich Cywilizacja zaczęła się rozwijać dopiero około 1163 r.n.e., byli jednak ludem bardzo ambitnym i wojowniczym, dzięki czemu szybko podporządkowali sobie okoliczne terytoria.

Obszar kontrolowany przez Azteków w XV wieku n.e.

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4b/Aztecempirelocation.png

Choć Aztekowie byli najsilniejszym ludem w przedkolumbijskim Meksyku i zapewne w całej Ameryce Północnej, ich państwo nie było scentralizowane. Zależność podbitych ludów od Azteków polegała na płaceniu trybutu.

Poziom rozwoju cywilizacyjnego Azteków był wysoki, a budowane przez nich miasta liczyły przypuszczalnie nawet kilkaset tysięcy mieszkańców. Podobnie jak inne ludy, posiadali własną mitologię oraz pewien dorobek naukowy i kulturowy. Aztekowie w porównaniu z pozostałymi ludami rdzennymi, byli wyjątkowo krwawi. Powszechnie stosowali karę śmierci, a ludzi składali w ofierze swoim Bogom. Centrum życia Azteków było wielkie miasto Tenochtitlán – stolica ich państwa z licznymi pałacami i świątyniami. Później na gruzach tego miasta powstało nowe – dzisiejsza stolica Meksyku – Miasto Meksyk.

Tenochtitlán – przypuszczalny wygląd stolicy Azteków

Źródło: http://tvpacifico.mx/admin/images/summernote/tenochtitlan3.jpg

Podczas gdy w Ameryce Północnej dominowali Majowie i Aztekowie, w Ameryce Południowej rozkwitła najpotężniejsza ze wszystkich cywilizacji Amerykańskich – Cywilizacja Inków.

Założone w XII wieku n.e. państwo Inków u szczytu swojej potęgi było prawdziwym imperium. Podbiło obszary niemal całego zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej, a centrum państwa było dzisiejsze Peru.

Źródło: https://i.pinimg.com/originals/f1/04/2f/f1042f9ecc3f486a39976af5ca8af92c.jpg

Inkascy władcy byli czczeni jak Bogowie, a ich dwór charakteryzował przepych. Stworzyli jako jedyni – silnie scentralizowane państwo o potężnej armii (liczącej nawet 100 tys. żołnierzy) i sprawnej administracji. Dużą pomocą w zarządzaniu krajem był bardzo dobrze rozwinięty system dróg, których łączną długość szacuje się nawet na 40 000 km. Kluczowym zwierzęciem używanym do podróży była lama. Mimo obecności na obszarach gór, Inkowie dobrze rozwinęli rolnictwo i dysponowali nadwyżkami żywności. Ponadto Inkowie rozwinęli system wierzeń, edukację i prawo, posiadali kalendarz, miary i dokonywali obserwacji astronomicznych.

Machu Picchu – najlepiej zachowane miasto Inków

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/80_-_Machu_Picchu_-_Juin_2009_-_edit.2.jpg/1024px-80_-_Machu_Picchu_-_Juin_2009_-_edit.2.jpg

Najlepiej zachowanym dawnym miastem Inków było Machu Picchu, położone na ponad 2000 m.n.p.m. – w XV wieku najważniejsze centrum cywilizacji Inków.

Co zaskakujące, mimo dokonania znaczących osiągnięć cywilizacyjnych, hiszpańscy konkwistadorzy (zwłaszcza Hernán Cortés – zdobywca Meksyku i Francisco Pizarro zdobywca Peru) z łatwością pokonali i podbili Majów, Azteków, Inków i innych rdzennych Amerykanów. Złożyły się na to zupełnie różne czynniki – militarne – posiadanie broni palnej, artylerii i koni oraz okrętów. Ponadto polityczne – Hiszpanie stosowali taktykę divide et impera (Dziel i rządź) zawierając chwilowe sojusze w celu pokonania głównych przeciwników, następnie zawierając nowe przeciw dotychczasowym sprzymierzeńcom. Jednak największym sprzymierzeńcem Hiszpanów były względy medyczne. Nieodporni na ospę Indianie byli dziesiątkowani przez choroby przywiezione z Europy. Prawdopodobnie z powodu chorób zakaźnych zginęło ich więcej niż w wyniku konfliktów zbrojnych i późniejszego ucisku kolonialnego. Ważnym aspektem były także lokalne zwyczaje i wierzenia, które pozwoliły szybko wziąć do niewoli kluczowe osoby (nawet samych władców) i doprowadzić tym samym do całkowitego rozkładu państwowości.

Jednoznacznie trzeba przy tym stwierdzić, że Hiszpanie byli w swoim podboju bardzo bezwzględni. Mordowali bez litości elity państwowe podbitych ludów, a pozostałych przy życiu siłą nawracano na chrześcijaństwo. W krótkim czasie krwawy podbój i szerzące się choroby doprowadziły do niemal całkowitej zagłady rdzennej ludności Ameryk, których z pierwotnej populacji pozostało jedynie kilka-kilkanaście procent. Największe mniejszości stanowią oni dzisiaj w Meksyku i Peru.

3. Europejczycy w Amerykach

Z punktu widzenia białych Europejczyków, kiedy ustalono już, że Ziemia jest prawdopodobnie okrągła, położony za Oceanem zachód był obszarem niezbadanym. Choć w przeszłości za odkrywcę Ameryki powszechnie uważano Krzysztofa Kolumba, to nowe badania dowodzą, że o kilkaset lat wyprzedził go Norman (potomek wikingów) Eryk Rudy, który jako pierwszy dokonał kolonizacji Grenlandii (zaliczanej do Ameryki Północnej) w 982 r.n.e., choć prawdopodobnie nie był pierwszym, który postawił stopę na wyspie. Z kolei jego syn – Leif Eriksson w 1002 r.n.e. postawił stopę w północnej Kanadzie, (choć przed nim wyprawę morską w tym kierunku odbył Bjarni Herjólfsson (ale nie zszedł na ląd) prawdopodobnie poznał Ziemię Baffina, Półwysep Labrador i wyspę Nowa Fundlandia, gdzie przypuszczalnie założył na krótko osadę (ziemię tą nazwał Winlandią).  Przekazy z Sag opisujących te wydarzenia, mówią o kontakcie z rdzenną ludnością. Opisane wydarzenia to prawdopodobnie pierwszy kontakt białych Europejczyków z Amerykanami.

Dopiero 500 lat później, w 1492 r. poszukujący drogi morskiej z Europy do Indii Krzysztof Kolumb natknął się przypadkiem na Bahamy, dokonując oficjalnego odkrycia Ameryki, choć prawdopodobnie sądził, że dopłynął do Indii. Stąd właśnie rdzennych Amerykanów błędnie nazywa się Indianami. Kolejne wyprawy Kolumba i jego następców udowodniły bezspornie, że odkryto zupełnie nowy ląd. Włoski nawigator Amerigo Vespucci dokonał przełomowych odkryć dotyczących linii brzegowej kontynentu i to właśnie na jego cześć nowe ziemie nazwano Ameryką.

Odkrycia Hiszpanów i Portugalczyków (i służących na ich statkach Włochów) zapoczątkowały napływ na kontynenty Amerykańskie białej ludności z Europy. Rozpoczęła się kolejna fala migracji – najpierw konkwistadorów i żołnierzy, później także zwykłej ludności poszukującej lepszego życia. Z czasem obie Ameryki zostały skolonizowane. W Ameryce Południowej dominowali Portugalczycy (Brazylia) i Hiszpanie (pozostała część kontynentu) z niewielkim udziałem Francuzów i Holendrów (Gujana Francuska, Surinam). W Ameryce Północnej również silne było osadnictwo Hiszpańskie (Meksyk, zachodnie USA, Floryda, Karaiby), ale też Francuskie (Luizjana – środkowe USA i kanadyjski Quebec) oraz Brytyjskie (Kanada, 13 Kolonii – wschodnie USA).

Obszary kolonii w Amerykach w 1763 roku

Źródło: https://i.pinimg.com/originals/22/94/46/2294468c6daa3799c4da1ff80e1b1caa.jpg

4. Pojawienie się czarnoskórych w Ameryce

Do żyjących już w Amerykach – rdzennej ludności (żółtej) i napływowych kolonistów z Europy (białych) dołączyli wkrótce Afrykanie (czarni). Większość państw (Hiszpania, Portugalia, Wielka Brytania, Francja) posiadających kolonie w Amerykach, miało także posiadłości w Afryce. Kolonialni władcy szybko zrozumieli, że klimat Ameryk sprzyja uprawie różnych roślin, do których uprawy wymagana jest duża wytrzymałość na wysokie temperatury i trudne warunki pracy. Do pracy na plantacjach idealnie nadawali się czarni niewolnicy, których niemal za darmo można było pozyskać z Afryki. Wkrótce do obu Ameryk zaczęto masowo przywozić niewolników, którzy stanowili kolejną wielką falę migracji do Ameryk.

Trójkątny handel na osi – Europa – Afryka – Ameryki

Źródło: https://springfield.instructure.com/courses/169/files/8373/preview?verifier=k2NLCKlqUnbP37ifZaCCgxmM25kn7uvGgYS0cNGD

Na osi Europa – Afryka – Ameryka wykształcił się charakterystyczny handel zwany Trójkątnym. Z Europy do Afryki wywożono wyroby przemysłowe (broń, tkaniny, wyroby metalowe), gdzie wymieniano je na niewolników. Tych z kolei przewożono do Ameryki, gdzie pracowali na plantacjach. Pozyskane z plantacji produkty (cukier, tytoń, kawa, bawełna) przewożono z kolei do Europy. Szacuje się, że w ten sposób do Ameryk przewieziono nawet 10 milionów czarnych Afrykanów.

5. Współczesna ludność Ameryk

Ostatnią nową falą emigracji jest okres od XIX wieku do dziś i dotyczy zwłaszcza Stanów Zjednoczonych. Po wywalczeniu przez ten kraj niepodległości w 1783 roku, nastąpił dynamiczny rozwój tego kraju. Olbrzymie obszary USA pozostawały krainą, gdzie łatwo można było zacząć nowe życie. Szczególnie skłonni do opuszczania Europy byli mieszkańcy krajów podbitych – Irlandczycy i Polacy, którzy poszukiwali wolności i lepszego życia. Dobre warunki do bogacenia się, masowe uprzemysłowienie i potrzeba dużej liczby rąk do pracy, skłaniały do osiedlania Anglików, Włochów i Niemców. W XX wieku do południowej części USA zaczęli ponadto masowo przybywać Meksykanie. Napływ migrantów ukształtował dzisiejsze Stany Zjednoczone. W ostatnich latach USA stały się także atrakcyjnym kierunkiem migracji dla mieszkańców Azji, zwłaszcza Chińczyków i Hindusów.

Liczne fale migracji różnych ludów doprowadziły do powstania największego miksu kulturowego na świecie. W wyniku mieszania się rdzennej ludności żółtej, napływowej z Europy – białej oraz czarnych niewolników z Afryki, doszło do wyodrębnienia się czterech głównych odmian mieszanych:

  • Metysi – połączenie odmiany żółtej i białej (potomkowie żółtej rdzennej ludności i białych osadników)
  • Mulaci – połączenie odmiany czarnej i białej (potomkowie białych osadników i czarnych niewolników)
  • Zambosi – połączenie odmiany czarnej i żółtej (potomkowie czarnych niewolników i żółtej rdzennej ludności)
  • Pardo – połączenie odmiany białej, żółtej i czarnej (potomkowie osób posiadających cechy należące do wszystkich odmian człowieka)

Oprócz zróżnicowania etnicznego, Amerykanie różnią się także używanymi językami i wierzeniami. Są one najczęściej następstwem kolonialnej przeszłości.

Języki używane w Amerykach

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b7/Languages_in_America.png

Opanowana przez Portugalczyków Brazylia zdominowana jest przez język portugalski. Dawne kolonie Hiszpanii – niemal cała Ameryka Centralna i większość Ameryki Południowej oraz część południowa USA posługuje się językiem hiszpańskim. Holenderski Surinam i niektóre wyspy Karaibskie używają Niderlandzkiego, z kolei Gujana Francuska i posiadłości Francuskie w Antylach – francuskiego. Język ten jest obecny także w Kanadyjskim Quebecu. W USA, Kanadzie, Belize i Gujanie oraz na niektórych wyspach (np. Jamajka) Karaibów dominującym jest język angielski. W terenach o dużym udziale ludności rdzennej (Meksyk, Peru, dżungla Amazonii, północna Kanada – Innuici (Eskimosi) często spotyka się języki indiańskie. Ciekawostką jest fakt, że w USA nie ma oficjalnego języka urzędowego na poziomie federalnym, decydują o tym władze stanowe. W niektórych z nich urzędowym jest tylko angielski, w innych brak oficjalnego języka i na równi uważa się za urzędowy angielski i hiszpański, z kolei w Luizjanie oficjalnymi językami urzędowymi są angielski i francuski.

Podobnie jak języki, także religie nawiązują do kolonialnej przeszłości. Prawie cała Ameryka Południowa i Centralna zdominowana jest przez katolicyzm wprowadzony przez Hiszpanów, Portugalczyków i Francuzów. Kraje z religiami protestanckimi to przede wszystkim dawne kolonie Wielkiej Brytanii i Holandii. Samo USA jest bardzo zróżnicowane religijnie, funkcjonują bardzo różne kościoły protestanckie, dużo jest także katolików. Liczną mniejszość religijną w USA stanowią Żydzi, istnieje też społeczność muzułmańska.

IV Warunki geograficzne a gospodarka Kanady

Możliwości gospodarowania w Kanadzie, zwłaszcza w rolnictwie, są ściśle związane z warunkami geograficznymi. Decydujące znaczenie odgrywa klimat i będące jego konsekwencją pokrycie terenu.

Położenie Kanady na mapie świata

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Canada_on_the_globe_%28North_America_centered%29.svg/1024px-Canada_on_the_globe_%28North_America_centered%29.svg.png

Flaga Kanady

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Flag_of_Canada.svg/1920px-Flag_of_Canada.svg.png

1. Podstawowe informacje o Kanadzie

Powierzchnia: 9,98 mln km² (druga na świecie)

Liczba ludności: 37 milionów (2018)

Stolica: Ottawa (965 tys. mieszkańców)

2. Warunki geograficzne Kanady

Kanada znajduje się na dalekiej północy kontynentu Ameryka Północna. Warunki geograficzne są trudne. Klimat jaki panuje w Kanadzie to w większości chłodna odmiana strefy umiarkowanej, a na północy subpolarny lub polarny klimat okołobiegunowy.

Klimaty Kanady według klasyfikacji Koppena

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Canada_K%C3%B6ppen.svg/2000px-Canada_K%C3%B6ppen.svg.png

Tak trudne warunki klimatyczne powodowane są przede wszystkim przez dwa zjawiska. Po pierwsze obecność na wschodnim wybrzeżu zimnego prądu Labradorskiego znacząco obniża temperatury. Obszary na podobnej szerokości geograficznej w Europie (np. w Polsce) mają znacznie wyższe temperatury miesięczne.

Porównanie klimatu na półwyspie Labrador i w północnej Polsce – niemal identyczne szerokości geograficzne. 

Źródło: Opracowanie własne.

Z drugiej strony obecny na zachodzie ciepły prąd Alaski nieznacznie ociepla zachodnią Kanadę, ale ze względu na obecność gór – wyłącznie strefę przybrzeżną.

Drugim istotnym czynnikiem jest układ rzeźby terenu. Obecne na zachodzie góry odcinają napływ ciepłego powietrza, z kolei brak bariery terenowej na północy, umożliwia swobodną penetrację Kanady przez zimne powietrze z nad bieguna północnego.

Tak trudne warunki klimatyczne niosą istotne skutki. 90% mieszkańców Kanady zajmuje obszar do 300 km od granicy z USA, a obszary północne są prawie w ogóle niezamieszkałe. Ponadto znaczna część północnej Kanady doświadcza zjawiska wiecznej zmarzliny. Ze względu na niskie temperatury, widoczne są także skutki w pokryciu terenu przez  potencjalną roślinność naturalną.

Strefy roślinności w Kanadzie

Źródło: http://geography.name/wp-content/uploads/2016/12/868.jpg

Lasy zajmują aż 35% powierzchni kraju, głównie środkową część. Są to przede wszystkim gęste lasy iglaste, typowe dla tajgi. Jednocześnie w części wschodniej – chłodniejszej, lasy rzadko sięgają powyżej 52°N, z kolei na cieplejszym zachodzie, północna granica lasów sięga nawet za koło podbiegunowe (66°34’N). Dalej na północ teren jest przemarznięty i występuje jedynie uboga roślinność tundry. Tylko w w południowej części centrum kraju, zaznaczają się równiny prerii nadające się pod uprawę. Inne tereny zdatne dla rolnictwa znajdują się w części południowo-wschodniej, nieopodal Wielkich Jezior. Obszary te stanowią zaledwie 7% kraju, jednak dzięki olbrzymiej powierzchni kraju, jest to teren bardzo rozległy, dwukrotnie większy od powierzchni Polski.

Mimo, iż tylko tak mała część kraju nadaje się pod uprawę, Kanada jest liczącym się światowym producentem żywności. Dominują wielkie zmechanizowane gospodarstwa rolne nastawione na produkcję zbóż oraz hodowlę bydła. W 2017 roku Kanada wyprodukowała prawie 30 milionów ton pszenicy (3 razy tyle co Polska) co plasowało ją w ścisłej światowej czołówce. Kanada ma też duża produkcję rzepaku czy owsa. Ponad połowa powierzchni Kanady to nieużytki, które nie nadają się do żadnego zagospodarowania z powodu trudnego klimatu i trwale przemarzniętego gruntu.

Duża powierzchnia lasów sprzyja rozwojowi w Kanadzie przemysłu drzewnego, a nadmorskie położenie – rybołówstwu. Kanada jest też zasobna w surowce – ropę naftową (7-my największy światowy producent) i gaz ziemny (5-ty największy światowy producent), a także złoto czy diamenty oraz niektóre metale, zwłaszcza nikiel. Jednak kluczowym sektorem gospodarczym Kanady, podobnie jak pozostałych krajów wysokorozwiniętych są usługi. Szczególnie ważną rolę odgrywa największe miasto Kanady – Toronto (cała aglomeracja leżąca tuż przy granicy z USA liczy 6 milionów mieszkańców). W mieście znajduje się specjalna dzielnica – Financial District – centrum finansowe miasta z największymi drapaczami chmur.

Toronto – największe i najważniejsze gospodarczo miasto Kanady

Źródło: https://c1.staticflickr.com/9/8862/16899642853_f23a886fc4_b.jpg

V Tornada i cyklony tropikalne w Ameryce Północnej

Niektóre obszary świata, zwłaszcza położone nad dużymi i ciepłymi zbiornikami wody w strefach zwrotnikowych lub ich okolicach, mogą doświadczać ekstremalnych wiatrów i innych rzadkich zjawisk pogodowych.

Jednym z obszarów w Ameryce Północnej szczególnie narażonym na dwa takie zjawiska – Torando i Cyklony Tropikalne są Stany Zjednoczone.

1. Tornado – trąby powietrzne w USA.

Trąby powietrzne (Tornado) występują na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy (także w Europie i w Polsce), ale to właśnie w USA mają one największą siłę. Mechanizm powstawania tornad jest dosyć złożony. Muszą ku temu zaistnieć sprzyjające warunki. Gdy ciepłe i wilgotne powietrze znad Zatoki Meksykańskiej przesuwa się ku północy, napotyka zimne i ciężkie powietrze znad Gór Skalistych. Zimne powietrze wypycha ciepłe ku górze, które unosząc się – skrapla i buduje potężną, chmurę burzową o wieżowym charakterze – Cumulonimbusa (Cb).

Chmura Cumulonimbus o pionowej budowie – niezbędna dla powstania Tornado

Źródło:https://pbs.twimg.com/media/CmVOi02VUAIKd0W.jpg

Część zasysanego powietrza odbija się następnie od górnej warstwy najniższej warstwy atmosfery – Tropopauzy i powraca ku ziemi jako powietrze chłodne. Jednoczesne intensywne zasysanie ciepłego powietrze ku górnej warstwie chmury oraz opad zimnego powietrza ku ziemi prowadzi do powstania ruchu wirowego. Między centrum wiru, a skrajem powstaje olbrzymia różnica ciśnienia, która wzmaga wiatr.

Mapa przestrzennego mechanizmu powstawania Tornado

 

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Tornado_Alley_Diagram.svg/1920px-Tornado_Alley_Diagram.svg.png

Gdy opadające powietrze dotknie ziemi, powstaje charakterystyczny lej – wąska podstawa dotykająca ziemi i olbrzymia, rozbudowana chmura nad nią.

Tornado w Stanach Zjednoczonych

Źródło: https://www.worldatlas.com/r/w728-h425-c728x425/upload/d6/2f/71/shutterstock-104794319.jpg

Szczególnie narażone na Tornado są środkowe Stany Stanów Zjednoczonych – Teksas, Oklahoma, Kansas, Kolorado, Nebraska i Dakota Południowa. Obszar ten nosi nazwę “Alei Tornad”.

Obszary i liczba zanotowanych Tornado w latach 1950-2006 

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Tornado_Alley.gif

Skutki Tornad zależą przede wszystkim od ich prędkości. Mierzy się je w skali Fujity od EF0 o EF5. Najgroźniejsze są tornada od EF3 do EF5, czyli takie, których prędkość wiatru przekracza 200 kilometrów na godzinę (a nawet 300 km/h). Zniszczenia mogę być duże – taka siła wiatru pozwala nie tylko porwać dachu budynków, samochody czy zwierzęta gospodarskie, ale nawet zniszczyć budynki do samych fundamentów. Zasięg działania Tornad jest jednak relatywnie mały – pas zniszczeń może mieć maksymalnie kilkaset metrów szerokości, choć znane są tornado, których szerokość mierzono w kilometrach, należą one do rzadkości. Tornado może jednak przebyć długą drogę, z reguły kilka do kilkunastu kilometrów, lecz w USA zdarzały się tornada (następujące po sobie kilka tornad), których łączny pas zniszczeń wynosił ponad 300 kilometrów.

Nowoczesne metody prognozowania pogody umożliwiają informowanie mieszkańców z wyprzedzeniem o nadchodzącym zagrożeniu. Ludność zwykle chroni się w piwnicach swoich domów lub specjalnie do tego przystosowanych schronach budowanych przez lokalne władze.

2. Cyklony tropikalne – Huragany w USA.

Zjawiskiem o wiele groźniejszym od trąby powietrznej jest cyklon tropikalny. Jest to najpotężniejszy rodzaj wiatry znany na ziemi, którego siła potrafi równać z ziemią całe miasta.

Do wystąpienia cyklonu konieczne jest spełnienie dwóch podstawowych czynników: obecność ciepłej (minimum 25-27 stopni Celsjusza) wody oceanicznej o głębokości minimum 50 m oraz odległość minimum 500 km na północ lub południe od równika (co umożliwia zaistnienie siły Coriolisa wprowadzającej powietrze w ruch wirowy). Z tego powodu cyklony tropikalne występują niemal wyłącznie w strefie zwrotnikowej oraz ewentualnie w miejscach nieco oddalonych od zwrotników ale poddanych działaniu ciepłych prądów morskich.

Obszar występowania cyklonów tropikalnych na świecie

Źródło: https://eoimages.gsfc.nasa.gov/images/imagerecords/7000/7079/tropical_cyclone_map_lrg.gif

Cyklony tropikalne występują w różnych miejscach – w USA nazywa się je Huraganami, z kolei we wschodniej Azji – Tajfunami. W zachodniej Azji i wschodniej Afryce nazywają się po prostu Cyklonami. Zjawisko podobne do cyklonu tropikalnego (ale o innej genezie) w Europie nazywa się Orkanem.

Podobnie jak w przypadku Tornado, początek powstawania Huraganu wiąże się z rozwojem potężnych chmur burzowych (głównie Cumulonimbusów). Coraz bardziej rozbudowany system zasysający ciepłe powietrze znad oceanu nabiera cech ruchu wirowego. W centrum układu powstaje obszar bardzo niskiego ciśnienia, który napędza dalszy wzrost prędkości wiatru. Zasysanie jest tak intensywne, że brakuje powietrza przy ziemi, w związku z czym wciągane jest także powietrze napływające z góry, które spływa do centrum układu tworząc tak zwane oko cyklonu, czyli obszar spokojny i bezwietrzny z obecnymi prądami stępującymi bardzo niskim ciśnieniem o szerokości kilkudziesięciu kilometrów.

Huragan Katrina uderzający w USA – jeden z najsilniejszch w historii (zdjęcie satelitarne)

Źródło: https://www.nnvl.noaa.gov/images/high_resolution/105v1_20050828-HURKatrina_.png

Huragan niesie ze sobą nie tylko wiatr o niezwykle dużej prędkości (który mierzy się w 5-cio stopniowej skali  Skala Saffira-Simpsona i może dochodzić nawet do 300 km/h), ale też olbrzymie opady związane z obecnością chmur burzowych.

Zasięg oddziaływania cyklonów tropikalnych wynosi dziesiątki a nawet setki kilometrów, co prowadzi do zniszczeń pochłaniających całe miasta – nie tylko w wyniku rozwiania budynków przez wiatr ale też przez olbrzymie opady oraz wtłaczanie na ląd wody oceanicznej co powoduje groźne powodzie.

Huragan Irma w trakcie uderzenie we Florydę

Źródło: http://bi.gazeta.pl/im/ed/51/15/z22352621V,Miami-w-czasie-huraganu-Irma.jpg

Jedyną szansą na przeżycie kontaktu z silnym Huraganem jest ucieczka – umożliwia to relatywnie mała prędkość cyklonów tropikalnych (około 40 km/h) co pozwala na ostrzeżenie miejscowej ludności przed zagrożeniem. Niestety co roku każdy cyklon niesie ze sobą ofiary śmiertelne – często liczone nawet w tysiącach osób. Straty spowodowane przez najbardziej znany – Huragan Katrina wynosiły ponad 100 miliardów dolarów, a miasto Nowy Orlean zostało dosłownie zatopione przez wodę oceaniczną. Do dziś nie zostało całkowicie odbudowane. W wyniku zniszczeń i obaw o powtórzenie takich wydarzeń, z miasta wyprowadziło się ponad 150 tys. mieszkańców.

VI Wykorzystanie gospodarcze, a znaczenie ekologiczne Amazonii

Wilgotne lasy równikowe są nazywane “płucami Ziemi” – produkują około 20% całego światowego tlenu oraz są domem dla 2/3 wszystkich światowych gatunków roślin i zwierząt.

1. Wilgotne lasy równikowe na świecie

Wilgotne lasy równikowe, zwane również lasami deszczowymi, występują na obszarach położonych na bardzo niskich szerokościach geograficznych, w okolicach równika. Można je spotkać w obu Amerykach, Afryce i Azji, ale najważniejszym i największym skupiskiem tej formacji roślinnej jest bez wątpienia dżungla Amazonii w Ameryce Południowej.

Wilgotne lasy równikowe na świecie

Źródło: https://www.researchgate.net/profile/Vincent_Merckx/publication/278660103/figure/download/fig1/AS:294336546787329@1447186709396/Global-distribution-of-tropical-rainforest-black-in-2003-Map-based-on-information.png

2. Warunki naturalne wilgotnych lasów równikowych

Powstanie lasu równikowego jest ściśle związane z klimatem równikowym wybitnie wilgotnym. Cechuje go stała, wysoka temperatura około 25-27 stopni Celsjusza oraz bardzo wysokie opady przez cały rok, sięgające nawet 2000-4000 mm rocznie. W tej strefie klimatu lato (ciepłe i deszczowe) panuje przez cały rok, co umożliwia nieustanną wegetację roślin.

Klimatogram typowy dla wilgotnego lasu równikowego – Belem, Brazylia

Źródło: https://images.climate-data.org/location/4299/climate-graph.png

Typowy dla strefy równikowej klimat, związaneyz cyrkulacją atmosferyczną opisaną przez Komórkę Hadleya, jest dodatkowo wzmacniany obecnością ciepłego prądu morskiego – Gujańskiego, który podnosi temperaturę i powiększa i tak już wysokie opady.

3. Amazonia

Amazonia obejmuje teren 9 państw (w tym jednego terytorium zależnego), jednak największa jej część – 60% leży w Brazylii. Łączna powierzchnia dżungli wynosi 7 mln km². Największa część dżungli to obszar rzeki Amazonka i 1100 jej dopływów.

Obszar dżungli Amazońskiej i państw, w których leży (obszary czerwone – las wycięty)

Źródło: https://blog.conservation.org/wp-content/uploads/2017/01/map_forest-cover-and-loss.jpg

Stała wysoka temperatura i dostęp do wody to idealne warunki dla rozwoju fauny i flory. W dżungli Amazonii – największej puszczy świata, żyje kilka milionów gatunków owadów, kilkadziesiąt tysięcy gatunków roślin, tysiące gatunków ryb i ptaków oraz setki gatunków ssaków.

Dżungla Amazonii

Źródło: https://www.rainforest-rescue.org/photos/article/wide/l/jungle-morning-fog.jpg

Sam las, na który składa się 16 tys. gatunków drzew, podzielony jest na piętra. Najwyżej, ponad koronę lasu wystaje piętro wysokich pojedynczych drzew. Osiągają one ponad 50 metrów wysokości i wyraźnie zaznaczają się powyżej reszty lasu. Niżej znajduje się piętro drzew średnich – właściwa korona lasu o wysokości 20-40 m. W dwóch najwyższych piętrach żyją głównie ptaki i niektóre owady. Las jest na tym piętrze tak gęsty, że do najniższego piętra dociera zaledwie 1% energii słonecznej. Jeszcze niżej znajduje się piętro drzew niskich o wysokości 5-20 m. Drzewa te często są miejscem życia cięższych zwierząt, oplatają je liany. Najniższe – piętro krzewów i runa sięga do 5 m wysokości. To przede wszystkim królestwo zwierząt – ssaków, gadów, płazów i owadów. Wśród roślin dominują te ciemnolubne oraz małe drzewa, paprocie, mchy i zarośla.

4. Konflikt gospodarka – ekologia w dżungli Amazonii

Brazylia, która dynamicznie się rozwija doświadcza obecnie poważnego konfliktu na linii gospodarka a ekologia w związku z dżungla Amazonii. W puszczy znajdują się liczne surowce np. miedź czy żelazo, ponadto ropa naftowa a nawet złoto i diamenty. Są one niezbędne dla dynamicznie rozwijającej się brazylijskiej gospodarki. Atrakcyjne jest także drewno (bardzo cenny mahoniowiec) oraz kauczuk. Także stale rosnąca populacja przeznaczanie coraz większych obszarów kraju pod tereny uprawne oraz mieszkaniowe.

Liczba ludności Brazylii szybko wzrasta

Źródło: https://qph.fs.quoracdn.net/main-qimg-d33ed9cea11e523c9634b16963522f27

Takie potrzeby skłaniają rząd Brazylii do wycinania puszczy, której powierzchnia zmniejszyła się już o 20%. Przy obecnym tempie wycinki (nawet 30 tys. km² rocznie)  do 2050 roku 40% puszczy ulegnie deforestacji.

Deforestacja lasów Amazonii obejmuje olbrzymie obszary

Źródło: https://static.independent.co.uk/s3fs-public/thumbnails/image/2018/11/24/13/rts35wd-layout-comp.jpg?w968h681

Z jednej strony potrzeba rozwoju Brazylii uzasadnia eksploatację lasu, ale z drugiej strony las równikowy Amazonii to najważniejsza dżungla świata. Jej wycięcie nie tylko zniszczy lokalny ekosystem i zagrozi gatunkom dzikich zwierząt czy też naruszy lokalne stosunki wodne i doprowadzi do erozji gleb, ale pozbawi też miejsca życia rdzennych plemion indiańskich. Wycięcie puszczy będzie mieć bardzo poważne konsekwencje globalne. Pozbawienie ziemi naturalnego oczyszczalnika powietrza, usuwającego z atmosfery olbrzymie ilości CO2, będzie oznaczać wzrost tempa globalnego ocieplenia, które ostatecznie odczują także sami Brazylijczycy – jak i wszyscy pozostali mieszkańcy Ziemi. Z tego powodu różne organizacje (Greenpeace, WWF) podejmują się desperackich prób ratowania dżungli.

VII Procesy urbanizacji w Amerykach

Ameryki są kontynentami o relatywnie małym zaludnieniu. Większość mieszkańców obu Ameryk mieszka w miastach. Miasta Ameryk bardzo się od siebie różnią, zarówno pod względem wielkości jak i jakości życia.

1. Rozmieszczenie ludności Ameryk

Rozmieszczenie ludności Ameryk

Źródło: https://static.epodreczniki.pl/portal/f/res-minimized/R1RYnNHBSLo5T/3/960/86gprdmPy1Gxl7s1A2eTufbvpxQaOuqL.png

Niektóre obszary wyróżniają się pod względem gęstości zaludnienia. Najwięcej osób mieszka na wschodnim wybrzeżu obu Ameryk – nad Oceanem Atlantyckim. Dużym zaludnieniem cechują się także Antyle oraz obszar Wielkich Jezior na granicy USA i Kanady.

Na duże zaludnienie tych obszarów wpłynęło kilka czynników – przede wszystkim czynniki historyczne. Są to obszary najwcześniej skolonizowane, a nadmorskie położenie umożliwiało zachowanie połączenia kolonii z metropolią. Dostęp do Oceanu umożliwiał rozwój handlu morskiego i napływ nowych osadników. W Ameryce Północnej osadników przyciągał dynamicznie rozwijający się przemysł (którego rozwój umożliwiały cenne surowce naturalne w Appalachach), z kolei do Ameryki Południowej i Centralnej napływali w dużej mierze niewolnicy niezbędni do pracy w rolnictwie na plantacjach. Zaludniony obszar ma charakter nizinny, a łagodny morski klimat – zapewniający odpowiednią wielkość opadów, umożliwia uprawę ziemi.

Znaczne obszary obu Ameryk to tereny prawie zupełnie niezamieszkałe – przede wszystkim te o niekorzystnych warunkach geograficznych. Skrajna północ Ameryki Północnej to skuta lodem Grenlandia i Archipelag Arktyczny. Również chłodna i porośnięta lasem Kanada jest mało atrakcyjna dla osadnictwa. Z kolei w Ameryce Południowej przeszkodą są nieprzebyte dżungle Amazonii oraz chłodne obszary Patagonii. Na obu kontynentach występują też gorące pustynie oraz wysokie góry.

Ludność, która osiedliła się w Amerykach w przeważającej większości zamieszkuje miasta. Wskaźnik urbanizacji dla obu kontynentów wynosi średnio około 80%.

Wskaźnik urbanizacji według państw w Amerykach

2. Fawele w Amerykach – urbanizacja pozorna (hiperurbanizacja)

Wśród państw Ameryki najbardziej zurbanizowany jest Urugwaj (ponad 95% obywateli mieszka w miastach). Wysoki poziom urbanizacji cechuje z reguły kraje wysokorozwinięte, ale w Amerykach nie jest to regułą. W wielu krajach (np. Brazylia – prawie 87%) mamy do czynienia ze zjawiskiem hiperurbanizacji zwanym też urbanizacją pozorną. Biedna ludność ucieka ze wsi do miast w poszukiwaniu lepszego życia, jednak tempo rozwoju miasta jest wolniejsze niż napływ do niego nowych mieszkańców. W ten sposób warunki życia w mieście dramatycznie się pogarszają, a na przedmieściach powstają dzielnice nędzy nazywane w Brazylii i Meksyku Fawelami (w istocie są to stojące na nieco wyższym poziomie obiekty podobne do Slumsów w Indiach).

Fawele wokół Sao Paulo w Brazylii

Źródło: https://ak4.picdn.net/shutterstock/videos/7745764/thumb/1.jpg

Fawele to dzielnice zbudowane z prymitywnych materiałów

Źródło: https://c1.staticflickr.com/3/2363/2237020203_b5e554ef14_b.jpg

Intensywny proces urbanizacji doprowadził do powstania bardzo dużych miast. Największym z miast w Amerykach jest wspomniane wcześniej Sao Paulo (Brazylia). Szacuje się, że mieszka w nim 12 milionów osób, a w całej aglomeracji – nawet ponad 20 milionów. Z kolei największym miastem Ameryki Północnej jest Meksyk, w którym mieszka 9 milionów osób, a w całej aglomeracji około 20 milionów.

Miasto Meksyk – stolica Meksyku, również zmaga się z problemem Faweli

Źródło: https://cdn.vox-cdn.com/thumbor/KawxV4q_R859kuorbKMFJDdfRIU=/0x0:4797×2578/1200×0/filters:focal(0x0:4797×2578):no_upscale()/cdn.vox-cdn.com/uploads/chorus_asset/file/8890691/shutterstock_677708668.jpg

3. Nowoczesne miasta Ameryk i proces suburbanizacji

Innym bardzo dużym miastem Ameryki Północnej jest Nowy Jork, jednak cechuje go zupełnie inna zabudowa niż Meksyku. W centrum tego bogatego miasta znajduje się tak zwane city czyli gęsto zabudowana drapaczami chmur dzielnica biznesowa. Znajduje się ona nie tylko w Nowym Jorku, ale także wielu innych miastach USA.

Manhattan – najsłynniejsza dzielnica Nowego Jorku

Źródło: https://wp.zillowstatic.com/streeteasy/2/shutterstock_695847865-bcd2e5.jpg

Wokół wielkich centrów miast USA (choć zjawisko to obserwuje się także na pozostałych kontynentach – tutaj jest najintensywniejsze) rozwijają się intensywnie ciągnące się olbrzymich obszarach suburbia, czyli osiedla domków jednorodzinnych. Powstają one w wyniku procesu suburbanizacji (rozwoju strefy podmiejskiej). Przyczyną tego zjawiska jest uciekanie zamożnej ludności z centrum miasta (od korków i hałasu) do cichych zakątków pod dużą metropolią. Pragnienie posiadania własnego domu z ogródkiem to część american dream. Proces ten często pejoratywnie nazywany jest “rozlewaniem się miasta” (ang. urban sprawl), co ma wskazywać na negatywne skutki nadmiernego powiększenia obszaru miasta.

Suburbia w USA przypominają obrazki z gry The Sims

Źródło: https://previews.123rf.com/images/tupungato/tupungato1504/tupungato150400221/38705149-suburbia-in-the-usa-suburban-neighborhoods-in-las-vegas-nevada-.jpg

4. Megalopolis w USA

Proces znaczącego powiększania się miast poprzez rozwój strefy podmiejskiej doprowadził w kilku miejscach do sytuacji, gdzie miasta do tej pory leżące wobec siebie w znacznej odległości (kilkudziesięciu kilometrów) w zasadzie połączyły się suburbiami, a granica między nimi zniknęła. Takie nowe mega miasto – złożone z kilku zlewających się ze sobą dużych, małych i średnich miast nazywamy megalopolis.

Megalopolis wschodniego wybrzeża USA (Bos-Wash) widziane w nocy

Źródło: https://urbanorganism.files.wordpress.com/2014/12/51ac920db3fc4b3b0e0000ee_h-weler-yoon-architecture-and-audi-to-develop-pilot-project-for-boswash-shareway-2030_01_boswash_lights-528×396.jpg

Obecnie w USA wyróżniamy co najmniej trzy megalopolis. Najstarszym i najbardziej zaludnionym (50 milionów osób na osi o długości około 1000 km) jest położone na wschodnim wybrzeżu USA BosWash (Boston-Waszyngton). Innym jest położone nad wielkimi jeziorami CHICATOR (Chicago-Toronto) obejmujące obszary nad Wielkimi Jeziorami w USA i Kanadzie (inna spotykana nazwa to ChiPitsu (Chicago-Pittsburgh). Znane jest także megalopolis na zachodnim wybrzeżu – SanSan (San Diego – San Francisco). Z tych Megalopolis wyodrębniają się mniejsze i tworzą się zupełnie nowe (Wielka Brytania, Brazylia, Chiny, Japonia – Nippon/Pas Taiheiyō), stąd można się spotkać z zupełnie różnymi nazwami.

5. Zjawisko dezurbanizacji

Innym intrygującym zjawiskiem dotyczącym miast Ameryki, jest proces dezurbanizacji, czyli zjawiska upadku miasta. Proces ten zachodzi, gdy miasto rozlewa się tak mocno, że władze nie są w stanie utrzymać podstawowej infrastruktury. Najczęściej połączone jest to z lokalnym kryzysem gospodarczym oraz wyludnieniem centrum miasta. Problem ten dotknął miasto Detroit w USA – niegdyś kolebkę motoryzacji tego kraju. Stopniowe wyludnianie oraz silny rozrost przedmieść doprowadziły do bankructwa miasta w 2013 roku. Upadłe Detroit jest miastem w opłakanym stanie, a wiele budynków znajduje się w ruinie. Niektórzy mieszkańcy zaczęli nawet w centrum miasta uprawiać ziemię.

Zrujnowane budynki w Detroit

Źródło: https://ichef.bbci.co.uk/news/640/media/images/60604000/jpg/_60604013_fordpackardplant(9)640×350.jpg

VIII Stany Zjednoczone – mocarstwo globalne. Technopolie i gospodarka oparta na wiedzy

Jedno z największych i najpotężniejszych państw świata leży w Ameryce Północnej – to Stany Zjednoczone. Kraj przoduje w rozwoju nowych technologii i jest światowym centrum kultury masowej. Ma też największe PKB na świecie.

1. Podstawowe informacje o Stanach Zjednoczonych

Położenie Stanów Zjednoczonych

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/USA_orthographic.svg/1024px-USA_orthographic.svg.png

Flaga Stanów Zjednoczonych

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/1920px-Flag_of_the_United_States.svg.png

Godło Stanów Zjednoczonych

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Great_Seal_of_the_United_States_%28obverse%29.svg/1024px-Great_Seal_of_the_United_States_%28obverse%29.svg.png

Powierzchnia: 9,37 mln km² (czwarta na świecie)

Liczba ludności: 327 milionów (2018 – trzecia na świecie)

Stolica: Waszyngton D.C. (702 tys. mieszkańców)

Stany Zjednoczone są jednym z największych państw świata, a poza obszarem kontynentalnym należą do nich liczne wyspy – terytoria zależne na Oceanie Atlantyckim oraz Oceanie Spokojnym.

2. Powstanie i rozwój USA

Stany Zjednoczone powstały w wyniku Rewolucji Amerykańskiej, która objęła Trzynaście Kolonii – obszar podległy w XVIII wieku Wielkiej Brytanii. Niezadowolenie z wyzysku podatkowego oraz braku możliwości decydowania o własnym losie zapoczątkowały toczoną w latach 1775-1783 Wojnę o Niepodległość Stanów Zjednoczonych. Dzięki francuskiej pomocy, Amerykanie pokonali Brytyjczyków i utworzyli własne państwo na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej. W 1789 r. weszła w życia Konstytucja USA – pierwszy tego typu dokument na świecie.

Rozwój terytorialny USA – obszar fioletowy – terytorium Trzynastu Kolonii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/Zmiany_terytorium_USA.png

Terytorium USA stopniowo powiększało się o bezkresne obszary na zachodzie. Obecny kształt uzyskało w 1960 r., kiedy jako Stan formalnie przyłączono Hawaje.

W międzyczasie, w latach 1861 – 1865 południowe Stany (Konfederacja) podjęły nieudaną próbę oderwania się (od Unii) tocząc Wojnę Secesyjną, którą sprowokowało zniesienie niewolnictwa, na którym opierała się rolnicza gospodarka Południa. Po tych wydarzeniach nastąpił dynamiczny rozwój uprzemysłowienia całych USA, zwłaszcza wschodniego wybrzeża, do których masowo zaczęli napływać imigranci, zwłaszcza z Europy (a zwłaszcza z Irlandii, Polski, Niemiec i Włoch).

Liczba ludności USA w latach 1790-2010

Źródło: http://www.immigrationeis.org/sites/default/files/images/charts/graph_us_population_1790_2010.gif

W ciągu 220 lat od powstania kraju, liczba ludności USA wzrosła stokrotnie, tj. z początkowych około 3 milionów w 1790 r. do ponad 300 milionów w 2010. Również dziś USA są krajem bardzo atrakcyjnym dla imigrantów, jednak falę migracji z Europy zastąpiła migracja z innych państw Ameryki, zwłaszcza z Meksyku, a także rosnąca imigracja z Azji.

Mapa rozmieszczenia ludności USA według przynależności etnicznej

Źródło: https://demographics.virginia.edu/DotMap/index.html

Dzisiejsze USA można jasno podzielić na silnie zamieszkałą część wschodnią oraz bardzo słabo zaludnioną część zachodnią. Na południowym wschodzie, na terenie dawnym stanów Konfederacji, koncentruje się ludność czarnoskóra. Z kolei w stanach graniczących z Meksykiem istnieje znaczących odsetek ludności latynoamerykańskiej. Biali mieszkańcy USA stanowią obecnie około 62% ludności, z kolei czarnoskórzy 13%, a Azjaci około 5% ludności. Łączną populację latynoamerykańską ocenia się na 17% wszystkich mieszkańców. Rdzenni Amerykanie – Indianie, to dziś zaledwie 1% całej ludności kraju.

Struktura etniczna ludności USA

Źródło: https://www.financialsamurai.com/wp-content/uploads/2017/09/us-population-race-mix.jpg

Amerykanie różnią się nie tylko pochodzeniem przodków, kolorem skóry czy miejscem zamieszkania, ale także religią. Wbrew pozorom, USA to silnie zakorzeniony, chrześcijański kraj. Około połowy mieszkańców USA to protestanci należący do bardzo różnych kościołów. Niemal 24% stanowią Katolicy, a kolejne 2% Żydzi. Istnieje też niewielka społeczność Muzułmańska (<1%). Około 16% Amerykanów deklaruje się jako niewierzący.

Mapa zróżnicowania religijnego USA według Hrabstw

Źródło: http://i.imgur.com/l4sdq.jpg

Stany Zjednoczone były jednym z pierwszych demokratycznych współczesnych krajów. Cechuje specyficzny ustrój polityczny, uwzględniający sposób powstania kraju – jako Unię kilkunastu kolonii. Kraj jest republiką federalną złożoną z 50 stanów oraz jednego dystryktu federalnego. Każdy stan ma swoją własną legislaturę stanową oraz gubernatora. Stany cechują się dużą autonomią w tworzeniu prawa – dlatego na terenie USA wiele przepisów jest zupełnie różnych (np. przepisy dotyczące broni, obecność kary śmierci, dostęp do marihuany, prawo podatkowe czy organizacja systemu oświaty, a nawet przepisy ruchu drogowego). Oprócz rozwiązań lokalnych istnieje także prawo federalne – wspólne dla całego kraju. Tworzy jest Kongres złożony z Izby Reprezentantów (odpowiednik polskiego Sejmu) oraz Senat. Ze względu na większościową (jednomandatową) ordynację wyborczą w USA wykształciły się dwie główne partie – konserwatywni i wolnorynkowi Republikanie oraz postępowi i socjalni Demokraci, które zmieniają się u władzy. Na czele państwa stoi Prezydent (który jest jednocześnie szefem rządu) oraz jego zastępca – Wiceprezydent. O zwycięstwie w wyborach prezydenckich nie decyduje uzyskane łączne poparcie, ale wygrana w poszczególnych Stanach. Na przykład w wyborach prezydenckich w USA w 2016 więcej o 3 miliony głosów uzyskała kandydata Demokratów – Hillary Clinton, ale przegrała w kluczowych Stanach i dlatego uzyskała mniej głosów w Kolegium Elektorów, a prezydentem został kandydat Republikanów – Donald Trump.

Podział administracyjny USA

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Stany_Zjednoczone-mapa_administracyjna.png/500px-Stany_Zjednoczone-mapa_administracyjna.png

3. Gospodarka USA

USA są największą potęgą gospodarczą świata. Od początku swojego istnienia kraj istnieje niemal stały wzrost wartości Produktu Krajowego Brutto. Okresowe spadki wywołane były jedynie wojnami i kryzysami gospodarczymi (np. Wielki Kryzys w latach 20-tych, kryzys lat 70-tych czy kryzys po 2008 roku), ale mimo tego tendencja jest wzrostowa. Mimo, iż kraj jest dopiero na trzecim miejscu pod względem liczby ludności, ma najwyższe światowe PKB nominalne, wyższe o 50% od 4-krotnie bardziej zaludnionych Chin. Mimo dynamicznego rozwoju, Chiny nie są póki co w stanie doścignąć USA, choć prawdopodobnie nastąpi to w ciągu najbliższych 20 lat.

Trzy kraje o najwyższym PKB na świecie i jego zmiana w skali czasu

Źródło: Opracowanie własne.

PKB nominalne USA wyniosło w 2018 r. niecałe 20 bilionów dolarów (1/4 całego PKB Świata). Dla porównania PKB Polski (dziesięciokrotnie mniej zaludnionej) to 600 miliardów dolarów, a więc 33 razy mniej. W przeliczeniu na jednego mieszkańca, PKB per capita wynosi ponad 61 000 dolarów i jest jednym z najwyższych takich wskaźników na świecie. USA są także największym światowym importerem oraz drugim największym (po Chinach) eksporterem towarów.

4. Rolnictwo i marnowanie żywności w USA

Rolnictwo w Stanach Zjednoczonych stoi na bardzo wysokim poziomie. Kraj jest największym producentem żywności na świecie i dominuje w eksporcie wielu płodów rolnych. Choć tylko 18% powierzchni stanowią grunty orne, a kolejne 27,5% łąki i pastwiska (łącznie 45,5% powierzchni kraju przeznaczonej na cele rolnicze), rolnictwo jest bardzo efektywne. Olbrzymia powierzchnia państwa i duże nakłady kapitału pozwoliły na powstanie wielkoobszarowych, liczących setki hektarów farm o niemal 100% towarowości rolnictwa i bardzo wysokiej mechanizacji. Zatrudnienie w rolnictwie, dzięki użyciu maszyn, jest minimalne i wynosi około 2%. Rozwojowi rolnictwa sprzyja też klimat, dostępność wody oraz dobre gleby. Uprawia się głównie zboża (pszenica i kukurydza), owoce i warzywa – to dominuje w północnej i północno-wschodniej części kraju. Na południu, gdzie klimat jest znacznie cieplejszy, na masową skalę uprawia się bawełnę. W zachodniej, bardziej suchej części kraju – dominuje hodowla, przede wszystkim bydła. Lasy stanowią 1/3 powierzchni kraju, a tereny nieużytkowane – 20%. Jednym z najważniejszych obszarów rolniczych są Wielkie Równiny.

W USA dominują gospodarstwa o bardzo dużej powierzchni.

Źródło: https://d2v9y0dukr6mq2.cloudfront.net/video/thumbnail/7wfbAwq/aerial-usa-idaho-farming-crops-vegetation-plant-field-farm_nj5ctp4bx__F0000.png

Duża zamożność społeczeństwa i duża produkcja rolna pozwalają na zakup relatywnie taniej żywności. Wielu obywateli USA spożywa ją wręcz w nadmiarze i cierpi na otyłość (około 30% populacji).

Wskaźnik otyłości dorosłych mieszkańców USA według Stanów

Źródło: https://www.cdc.gov/obesity/images/data/brfss_2017_obesity-overall.jpg

Jest wiele przyczyn otyłości, do których należy przede wszystkim złe odżywianie (fast-foody) oraz brak ruchu (powszechna motoryzacja w USA). USA są jednak pod tym względem silnie zróżnicowane, ponieważ choć znaczna część mieszkańców jest bardzo otyła, sport w USA cieszy się olbrzymią popularnością, a kraj wygrywa pod względem liczby zdobytych medali olimpijskich (np. podczas Olimpiady w Rio de Janeiro w 2016 r. zdobył ich aż 121, gdzie druga Wielka Brytania miała ich tylko 67) oraz dominuje w znacznej ilości światowych sportów.

Rodzina otyłych Amerykanów

Źródło: https://cdn.natemat.pl/4ac4be1d1a4a0f46c9b89b388f5e123c,780,0,0,0.jpg

Otyłość jest bardzo niebezpieczna, ponieważ prowadzi do ciężkich chorób takich jak cukrzyca, nadciśnienie czy choroby serca. Nadmierna otyłość uniemożliwia normalne funkcjonowanie.

Z drugiej strony, w USA marnują się niewyobrażalnie duże ilości jedzenia, które szacuje się na 1/3 całej krajowej produkcji (60 mln ton żywności). Podobny problem dotyka wiele krajów Europejskich, jednak nigdzie skala marnotrawstwa nie jest tak duża jak w USA. Rodzi to pytanie natury etycznej, gdyż podczas gdy otyli Amerykanie i Europejczycy wyrzucają jedzenie, biedni mieszkańcy Afryki umierają z głodu.

5. Przemysł i usługi w USA

Stany Zjednoczone przeżywają dynamiczny rozwój przemysłu już od XIX wieku i były jednym z najszybciej zindustrializowanych państw. Oprócz dużej siły roboczej (dzięki stałemu napływowi migrantów), przemysł może się rozwijać także za sprawą ogromnych zasobów różnych surowców np. węgla kamiennego czy rud żelaza, rud miedzi, złota i srebra. Bardzo istotnym impulsem dla rozwoju przemysłu w ostatnich latach było odkrycie olbrzymich zasobów ropy naftowej i gazu ziemnego pochodzących z łupków. Opracowana technologia szczelinowania hydraulicznego pozwoliła USA z importera tego surowca, stać się jego eksporterem i uniezależniła amerykańską gospodarkę od kaprysów dostawców, głównie państw Arabskich zrzeszonych w OPEC.

Stany zjednoczone powszechnie znane są jako ojczyzna motoryzacji. To z USA pochodzą firmy takie jak Ford Motor Company. Na całym świecie znani są także amerykańskie firmy przetwórstwa żywności takie jak Coca-Cola, Pepsi czy Firto-Lay. Ponadto z USA pochodzą liczący się producenci odzieży, paliw, papierosów, samolotów czy innych maszyn. Ważnym elementem amerykańskiej potęgi jest także przemysł zbrojeniowy.

Siedziba Ford Motor Company w  Stanie Michigan

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/FordGlassHouse.jpg/1280px-FordGlassHouse.jpg

Wiele firm, które narodziło się w USA ma charakter globalny. Oprócz wspomnianych wcześniej producentów przemysłowych istotne są także firmy z branży usług. Najbardziej znaną amerykańską korporacją jest obecna niemal na całym świecie sieć restauracji McDonald’s.

McDonald’s i jej charakterystyczny logotyp to najbardziej znana sieć restauracji na świecie

Źródło: https://www.businesschief.com/public/uploads/large/large_article_im3741_Mcdonalds.jpg

Jednym z symboli rozwoju przemysłu w USA jest powstanie nowoczesnego przemysłu wysokich technologii (High-Tech). Produkcja dóbr takich jak komputery, smartfony, a także wyroby z branży kosmicznej, lotniczej, rakietowej czy biotechnologicznej, wymagają olbrzymich nakładów na naukę i badania. W USA powstał w Dolinie Krzemowej pierwszy tego typu ośrodek na świecie, którego rozwój możliwy był dzięki obecności kilku bardzo dobrych uniwersytetów, wykwalifikowanej kadry pracowników i dużej zamożności potencjalnych inwestorów. To właśnie w USA powstały firmy takie jak Google, Apple, E-Bay, Facebook, Yahoo, Intel czy Hewlett-Packard. Z liczących się korporacji komputerowych tylko Microsoft ma siedzibę poza Doliną Krzemową. Gospodarkę zależną od naukowców, pieniędzy i nowoczesnych wyrobów przemysłowych określa się mianem Gospodarki Opartej na Wiedzy (GOW), które Stany Zjednoczone są ojczyzną.

Mapa firm położonych w Silicon Valley w Kaliforni nieopodal San Francisco

Źródło: https://antyweb.pl/wp-content/uploads/2013/05/siliconvalley.jpg.png

W USA dynamicznie rozwijają się także usługi. Liczne z nich (np. IT czy transport) związane są z przemysłem. W USA znajduje się lotnisko o największe liczbie przewiezionych na świecie pasażerów, a sieć autostrad jest jedną z najdłuższych na świecie. Silnie rozwinięty jest transport kolejowy oraz transport morski.

USA są ojczyzną światowych finansów – to tutaj narodził się kapitalizm. Światowe finanse są ściśle uzależnione od notowań na Amerykańskiej Giełdzie w Nowym Jorku. Kłopoty nowojorskiej giełdy zwiastują problemy dla całej Ziemi.

Giełda w Nowym Jorku przy Wall Street

Źródło: http://newyorkpanorama.com/blog/wp-content/uploads/2008/09/2008-09-NYSE-day-2-1200.jpg


Jedną z najciekawszych branż gospodarki dynamicznie rozwijającą się w USA jest branża rozrywkowa. W USA mieści się większość światowych producentów gier komputerowych i aplikacji komórkowych, ponadto w USA powstają najważniejsze dzieła współczesnej muzyki i filmu. Sercem produkcji filmowej w USA stało się Hollywood w Los Angeles.

Hollywood w Los Angeles w Kaliforni

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/31/Aerial_Hollywood_Sign.jpg