Człowiek a środowisko to siódmy (ostatni) dział drugiej klasy liceum 4-letniego. Zawiera informacje o relacjach człowiek-środowisko i o konfliktach, które z nich wynikają. Obejmuje kwestie związane z atmosferą, hydrosferą, rolnictwem, górnictwem, transportem, turystyką, kwestiami krajobrazu kulturowego. Opisuje też procesy rewitalizacji.

Spis tematów (kliknij na temat, aby przejść do strony)

 

Człowiek a środowisko

I Konflikty w relacji człowieka ze środowiskiem

Co znajdę w tym temacie?
  • Środowisko geograficzne, środowisko przyrodnicze, środowisko antropogeniczne
  • Konflikt człowiek – środowisko
  • Zrównoważony rozwój

II Człowiek a atmosfera

Co znajdę w tym temacie?
  • Zanieczyszczenie atmosfery
  • Zanieczyszczenie atmosfery pochodzenia antropogenicznego
  • Globalne ocieplenie
  • Dziura ozonowa
  • Smog
  • Inne zjawiska
  • Zanieczyszczenia powietrza a ludzkie zdrowie

III Człowiek a hydrosfera

Co znajdę w tym temacie?
  • Wykorzystanie wody przez człowieka
  • Zanieczyszczenie wód śródlądowych i podziemnych
  • Zanieczyszczenie wód morskich
  • Wpływ obiektów hydrotechnicznych na środowisko
  • Nieumiejętna gospodarka wodami rzek i jezior

IV Rolnictwo a środowisko

Co znajdę w tym temacie?
  • Działalność rolnicza człowieka
  • Systemy gospodarowania w rolnictwie
  • Chemizacja rolnictwa
  • Mechanizacja rolnictwa
  • Gospodarowanie wodą w rolnictwie
  • Intensywny wypas zwierząt

V Górnictwo a środowisko

Co znajdę w tym temacie?
  • W trakcie przygotowywania

VI Transport a środowisko

Co znajdę w tym temacie?
  • W trakcie przygotowywania

VII Turystyka a środowisko

Co znajdę w tym temacie?
  • W trakcie przygotowywania

VIII Człowiek a krajobraz kulturowy

Co znajdę w tym temacie?
  • W trakcie przygotowywania

IX Rewitalizacja i działania proekologiczne

Co znajdę w tym temacie?
  • W trakcie przygotowywania

Słownik

Przejdź do słownika (kliknij)

Aparat pojęciowy w tym dziale (kliknij aby rozwinąć definicję):

Agenda 21

Dokument programowy działań ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju w życiu lokalnym. W 40 rozdziałach dokumentu opisano zagadnienia podzielone na cztery sekcje: zagadnienia społeczne i ekonomiczne; Ochrona i zarządzanie zasobami naturalnymi w celu zapewnienia trwałego i zrównoważonego rozwoju; Wzmacnianie roli głównych grup społecznych i organizacji; Możliwości realizacyjne. Protokół podpisały 172 państwa w tym Polska.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Antropopresja

Zbiór wszelkich działalności człowieka oddziałujących na środowisko przyrodnicze, tzw. presja środowiskowa. Pojęcie często utożsamiane z negatywnym wpływem człowieka na środowisko naturalne.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Deklaracja z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju

Dokument uchwalony przez ONZ w sprawie zrównoważonego rozwoju, wprowadził 27 zasad określających obowiązki oraz prawa stron – sygnatariuszy, w dążeniu do rozwoju ludzkości przy zapewnieniu dobrych warunków życia, jednocześnie zapewniając zachowanie i ochronę zasobów przyrody dla przyszłych pokoleń.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Deepwater Horizon

Platforma wydobywcza w Zatoce Meksykańskiej, na której w 2010 r. doszło do eksplozji i w konsekwencji niekontrolowanego wycieku ropy naftowej z dna zatoki bezpośrednio do morza. Na skutek 87-dniowych zdarzeń do wody dostało się 5 mln baryłek ropy naftowej, powodując ogromną katastrofę ekologiczną.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Dywersyfikacja produkcji rolnej

Czynność stosowana w rolnictwie, najczęściej w systemie płodozmianu, polegająca na zróżnicowaniu struktury zasiewów (ewentualnie chowu) na wiele gatunków. Celem takiego działania jest najczęściej chęć ochrony ogółu produkcji przed zagrożeniami wynikającymi z monokultury rolnej, np. rozpowszechniania się chorób.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Dziura ozonowa

Zmniejszenie stężenia ozonu (O3) w warstwie stratosfery atmosfery ziemskiej, obserwowane głównie nad obszarami polarnymi (zwłaszcza Antarktydą). Spowodowane jest emisją (pochodzenia antropogenicznego) freonów oraz używaniem aerozoli które niszczą ozon w stratosferze. Zjawisko niekorzystne ze względu na zmniejszenie ochrony przed szkodliwym promieniowaniem UV.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Globalne ocieplenie

Zjawisko wzrostu średniej globalnej temperatury powietrza (powyżej wartości 14°C traktowanej jako punkt odniesienia), za którego początek przyjmuje się rok 1850. Proces spowodowany jest nadmierną koncentracją gazów cieplarnianych (zwłaszcza metanu i dwutlenku węgla) w atmosferze, których stężenie obecnie znacząco przekracza wielkość naturalną. Zjawisko pochodzenia antropogenicznego, wywołane działalnością człowieka, prowadzące do niekorzystnych zmian klimatyczno-pogodowych, wzrostu liczby pogodowych zjawisk ekstremalnych oraz przyczyniające się do topnienia lodowców i lądolodów i tym samym wzrostu globalnego poziomu morza.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Irygacja

Zabieg agrotechniczny sztucznego nawadniania pól. Celem jest najczęściej uprawa obszarów całkowicie suchych, np. pustyń, aby zapewnić lokalnej ludności niezbędną żywność (i tańszą niż z importu).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Konflikt ekologiczny

Konflikt w relacjach człowieka ze środowiskiem naturalnym przejawiający się niekorzystnym wpływem człowieka na środowisko przyrodnicze, poprzez działalność człowieka niezbędną w jego przetrwaniu i rozwoju cywilizacyjnym.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Kwaśny deszcz

Opad deszczu o kwaśnym PH, Zawiera kwasy wytworzone w reakcji wody z pochłoniętymi z powietrza gazami, takimi jak: tlenki siarki, tlenki azotu, siarkowodór, dwutlenek węgla, chlorowodór, emitowanych ze źródeł pochodzenia naturalnego, ale przede wszystkim ze źródeł pochodzenia antropogenicznego. Prowadzi do niszczenia roślinności i obiektów technicznych (budynków, infrastruktury itp.).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Kwaśna mgła

Zjawisko łudząco podobne do kwaśnego deszczu, ale mające charakter osadu atmosferycznego (mgły) o kwaśnym PH.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Melioracja

Zabieg agrotechniczny obejmujący działania prowadzące do trwałego podniesienia jakości gleb, z wykorzystaniem wody. Polega na wytworzeniu sieci kanałów i rowów melioracyjnych. Podstawowym celem melioracji jest ochrona przed nadmiernym uwodnieniem oraz doprowadzenie wód do pól zagrożonych ich niedoborem.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Monokultura rolna

Typ gospodarowania w rolnictwie polegający na stosowaniu wyłącznie jednego gatunku rośliny na całym obszarze uprawy (specjalizacja produkcji), w celu maksymalizacji efektywności i optymalizacji kosztów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Nawozy sztuczne

Chemikalia wykorzystywane w rolnictwie, obejmujące zwłaszcza azot, fosfor i potas, stosowane w celu zwiększenia urodzajności gleby i zwiększenia plonów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Niska emisja

Emisja zanieczyszczeń do atmosfery generowana przez gospodarstwa domowe w procesie ogrzewania oraz przez transport miejski (zwłaszcza samochodowy), sięgająca zwykle do wysokości 40 metrów i przyczyniająca się do pogorszenia jakości powietrza oraz wystąpienia zjawiska smogu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Pacyficzna Plama Śmieci

Wielkie skupisko odpadów i śmieci (głównie plastiku) oceniane na 100 tys. ton, dryfujące na powierzchni Oceanu Spokojnego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Pestycydy

Chemikalia wykorzystywane w rolnictwie, obejmujące zwłaszcza fungicydy, insektycydy, herbicydy, stosowane jako środki ochrony roślin (przed grzybami, insektami i chwastami).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Płodozmian

Typ gospodarowania w rolnictwie polegający na stosowaniu w uprawie systemu podziału pola na części i naprzemiennego obsiewania jego fragmentów różnymi roślinami (bez stosowania ugoru), w celu dywersyfikacji produkcji rolnej oraz poprawy wartości użytkowej gleby.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

PM

Skrót opisujący pył zawieszony w atmosferze, najczęściej z podaną wielkością mierzoną w mikrometrach (μm).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Pustynnienie

Zjawisko polegające na przekształcaniu się obszaru niebędącego pustynią, w pustynię lub półpustynie. Częstą przyczyną jest nieumiejętna gospodarka rolna lub leśna, np. nadmierny wypas zwierząt.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Rabunkowa gospodarka

Sposób prowadzenia gospodarki, polegający na nieprzemyślanym i nadmiernym korzystaniu z zasobów środowiska naturalnego, cechujący się ignorancją wobec środowiskowych skutków takich działań oraz brakiem poszanowania potrzeb kolejnych pokoleń ludzi w zakresie środowiska przyrodniczego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Smog

Niekorzystne zjawisko lokalnego zanieczyszczenia atmosfery na skutek procesów spalania, którego nazwa nawiązuje do anglojęzycznych smoke (dym) i fog (mgła). Zjawisko to występuje wyłącznie na terenie dużych aglomeracji miejskich, przy współudziale niekorzystnych warunków pogodowych i terenowych. Wyróżnia się dwa rodzaje smogu: siarkowy (tzw. Smog typu Londyńskiego) oraz fotochemiczny (tzw. Smog typu Los Angeles). Smog występuje na niskiej wysokości, o największym natężeniu do kilkudziesięciu metrów nad ziemią.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Smog fotochemiczny (typu Los Angeles)

Jeden z dwóch głównych rodzajów smogu, występuje w klimatach zwrotnikowych i podzwrotnikowych latem i jesienią. Jego przyczyną jest emisja spalin przez transport samochodowy (na które składają się węglowodory, tlenki azotu, tlenki węgla i ozon). Najczęściej jest skutkiem wiązania się zanieczyszczeń powietrza z mgłą nad miastem. Na skutek przemian fotochemicznych nad miastem tworzy się silnie trująca aerozolowa mgła.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Smog siarkowy (typu Londyńskiego)

Jeden z dwóch głównych rodzajów smogu, występuje w klimatach umiarkowanych zimą. Jego przyczyną jest emisja zanieczyszczeń (przede wszystkim sadzy, tlenków siarki i tlenku węgla) ze spalania paliw służących do ogrzewania domów. Najczęściej jest skutkiem wiązania się zanieczyszczeń powietrza z mgłą nad miastem.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Środowisko antropogeniczne

Środowisko naturalne przekształcone przez człowieka (wszystkie efekty jego działalności, a więc cała wytworzona kultura), czyli poddane tzw. procesowi antropopresji (presji, nacisku na środowisko przyrodnicze).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Środowisko geograficzne

Całe środowisko, stanowiące zarówno elementy środowiska przyrodniczego jak i środowiska antropogenicznego, połączenie wytworów natury z kulturą stworzoną przez człowieka.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Środowisko przyrodnicze

Wszelkie wytwory natury. Obejmuje przyrodę ożywioną – biotyczną (faunę i florę) oraz tzw. “martwą naturę” – abiotyczną (elementy atmosfery, hydrosfery, pedosfery i litosfery).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Tama Trzech Przełomów

Uruchomiona w 2010 r. największa hydroelektrownia na świecie w Chinach na rzece Jangcy, o mocy zainstalowanej 22,5 GW. Najdroższy w historii ludzkości pojedynczy projekt budowlany. Na skutek budowy utworzono sztuczny zbiornik o powierzchni ponad 1000 km2.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Tarasowanie stoków (terasowanie stoków)

Zabieg agrotechniczny polegający na przekształceniu obszaru górskiego w pola uprawne, poprzez wykonania taras rolnych (teras rolnych), w celu zatrzymania naturalnego (grawitacyjnego) odpływu wód powierzchniowych (głównie opadowych). Stosowany jest w Azji Wschodniej w celu umożliwienia uprawy ryżu w niekorzystnych warunkach terenowych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Wysoka Tama na Nilu

Uruchomiona w 1970 r. największa hydroelektrownia w Afryce, zbudowana na rzece Nil, o mocy zainstalowanej 2,1 GW. Budowa tamy poskutkowała dodatkowo utworzeniem Jeziora Nasera o powierzchni 5,3 tys. km2.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zabiegi agrotechniczne

Ogół czynności stosowanych w rolnictwie przy uprawie roślin, obejmujący czynności uprawy, nawożenia, stosowania środków ochrony roślin i czynności melioracji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zapora Gilgel Gibe III

Największa z pięciu planowanych tam na rzece Omo w Etiopii. Trzecia największa hydroelektrownia w Afryce uruchomiona w 2016 r. Łączna moc zainstalowana wynosi 1,9 GW, a powierzchnia utworzonego zbiornika wynosi 210 km2.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Zrównoważony rozwój

Takie gospodarowanie przez człowieka, które będzie minimalizować negatywny wpływ na środowisko naturalne i zapewni możliwość korzystania ze środowiska naturalnego przez przyszłe pokolenia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej