Sahel to obszar przejściowy pomiędzy Saharą (na północy) i sawanną środkowej Afryki (na południu), charakteryzuje się dość trudnym klimatem, z krótką, około 3-miesięczną porą deszczową oraz 9-miesięczną porą suchą.

Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów)


Afryka

IV Gospodarowanie i pustynnienie w strefie Sahelu

1. Położenie Sahelu

Sahel to obszar przejściowy pomiędzy Saharą (na północy) i sawanną środkowej Afryki (na południu). Ciągnie się na długości od wybrzeża Oceanu Atlantyckiego do wybrzeża Morza Czerwonego. Za umowne granice Sahelu przyjmuje się linie wyznaczające graniczne wartości opadów w przedziale 200 mm rocznie od strony Sahary do 500 mm rocznie od strony sawanny.

Źródło: https://cdni0.trtworld.com/w960/q75/6069-trtworld-gallery-327353-364592_0.png

2. Klimat Sahelu

Sahel charakteryzuje się dość trudnym klimatem, z krótką, około 3-miesięczną porą deszczową oraz 9-miesięczną porą suchą. Ponadto na obszarze występują wysokie temperatury (między 20-35 stopni) i dość znaczne amplitudy temperatury zarówno między porami roku jak i między nocą i dniem.

Gao, Mali

Źródło: https://en.climate-data.org

Agadez, Niger

Źródło: https://en.climate-data.org

Chartum, Sudan

Źródło: https://en.climate-data.org

3. Problem braku wody

Problemem jest nie tylko niewielka ilość opadów, ale także ich nieregularność. W strefie Sahelu potrafi się zdarzyć kilka lat zdecydowanie bardziej deszczowych od średniej, jak również nawet dekada bardzo dotkliwej suszy. Znacząco utrudnia to rozwój rolnictwa i sprawia, że uprawa roślin staje się trudna i nieopłacalna, a jedyną możliwą działalnością gospodarczą, jest hodowla.

Zamieszkałe w strefie Sahelu miliony mieszkańców wielu państw, borykają się z notorycznym deficytem wody. Sprawy nie ułatwia prawie zupełny brak stałych rzek (za wyjątkiem trzech dużych rzek: Senegal, Niger i Nil. Większość cieków ma charakter okresowy i występuje tylko w porze deszczowej. Podobnie większość występujących jezior pojawia się tylko w okresie deszczowym, po czym zanika. Jedynym stałym, dużym jeziorem w okolicy jest jezioro Czad, które jednak także znacząco zmienia swoją powierzchnię w zależności od pory roku i podlega generalnemu problemowi wysychania ze względu na nadmierną eksploatację przez człowieka. Z tego powodu jedynym źródłem wody w porze suchej mogą być głębokie studnie.

4. Gospodarowanie w strefie Sahelu

W tak trudnych warunkach niewiele roślin i zwierząt może przetrwać. Dominującą florą są trawy, zarośla i pojedyncze drzewa, jednak zdecydowanie mniej zagęszczone niż na obszarze sawanny, zupełnie ubożejące ku północy. Wśród zwierząt wyróżnia się niektóre gatunki antylop i innych ssaków, w tym hodowanych przez człowieka krów, kóz i owiec.

Hodowla koczownicza na Sahelu

Źródło: https://news.wisc.edu/content/uploads/2017/12/Sahel-cattle-public-doman-dept-of-defense-775×581.jpg

Mieszkający na tym obszarze Nomadzi, czyli koczowniczy wędrowcy przepędzają swoje stada w ciągu roku do obszarów bardziej zasobnych w wodę. Wędrówki obejmują odległości rzędu 100-200 km. Hodowla jest jedynym sensownym źródłem utrzymania, które oprócz pożywienia dostarcza też skór i odchodów (nawóz), a same zwierzęta pełnią rolę siły pociągowej (transport).

5. Pustynnienie Sahelu

Ze względu na zachodzące zmiany klimatu skutkujące częstszym występowaniem suszy, obszar Sahelu narażony jest na występowanie zjawiska pustynnienia, czyli zamiany w pustynię. Dotyczy to północnych granic Sahelu, skąd ku południu naciera Sahara. Zagrożone pustynnieniem są nie tylko obszary Sahelu, ale także inne części Afryki.

Źródło: https://content.epodreczniki.pl/content/womi/171285/classic-1920.png

Proces pustynnienia przebiega etapami i współwinny jest mu człowiek. Teren naturalnie chroniony przed pustynnieniem przez zadrzewienia jest karczowany. Uzyskane obszary przeznacza się pod uprawę i hodowlę i nadmiernie eksploatuje. Ponadto hodowane przez Nomadów było Zebu, cechuje się specyficznym sposobem żywienia – wyjada trawę razem z korzeniami. Prowadzi to do odkrycia gleby i usunięcia jej osłony przed erozją. Wiatr wywiewa glebę, a od strony Sahary nasuwa się piach. Teren zamienia się w pustynię. Procesowi sprzyja także postępujące ocieplenie klimatu.

Sahel jest nie tylko strefą przejściową dla formacji roślinnych i zwierząt, ale także dla człowieka. Na północ od tego obszaru zamieszkują ludzie odmiany białej, z kolei na południe od Sahelu niemal wyłącznie ludzie odmiany czarnej.

6. Studnie szansą na rozwiązanie problemów Sahelu

Sposobem na poprawę sytuacji gospodarczej Sahelu jest budowa głębokich studni, umożliwiających dostęp do wody dla ludności i zwierząt oraz upraw. Kosztowne inwestycje w studnie są współfinansowane przez zwalczające problem głodu organizacje humanitarne.

Źródło: http://zielpl13.pro-linuxpl.com/uploads//obrazy/2013/wrzesien/studnia4.jpg


Innym sposobem na poprawienie sytuacji jest bardziej rozważne gospodarowanie rolne i hodowla, a przede wszystkim zmniejszenia pogłowia bydła zebu i wypas nieprowadzący do całkowitego wyjałowienia obszaru. Skuteczne jest też sadzenie pasów zarośli chroniących teren przed nawiewaniem materiału z pustyni.