Afryka – drugi największy na Ziemi kontynent, ląd pustyń i puszczy nazywany także „czarnym lądem”. Najbiedniejszy kontynent na świecie o niezliczonych problemach społeczno-gospodarczych i zaskakująco pięknej przyrodzie.

Spis tematów (kliknij, aby przejść do tematu)

I Położenie i warunki naturalne Afryki

II Cyrkulacja atmosferyczna w strefie międzyzwrotnikowej

III Strefy klimatyczno-roślinno-glebowe Afryki

IV Gospodarowanie i pustynnienie w strefie Sahelu

V Rozwój turystyki w Kenii

VI  Rolnictwo Afryki

VII Głód w Etiopii

VIII Gospodarka w wybranych krajach Afryki

IX Problemy Afryki


Afryka

I Położenie i warunki naturalne Afryki

Afryka położona jest w centrum Ziemi, na przecięciu południka 0 i równika w obrębie 4 stref klimatycznych i otoczona wodami 2 oceanów. Granicą Afryki przebieg od północnego zachodu Cieśniną Gibraltarską, wodami Morza Śródziemnego, kanałem Sueskim, wodami Morza Czerwonego, cieśniną Bab al-Mandab, wodami Zatoki Adeńskiej, wodami Oceanu Indyjskiego na wschód od Soktory, Archieplagu Maskarenów (wyspa Rodrigues), Madagaskaru aż do Przylądka Dobrej Nadziei i dalej wodami Oceanu Atlantyckiego na zachód od Wyspy Św. Heleny, Wyspy Wniebowstąpienia, na zachód od Wysp Zielonego Przylądka (Santo Antão), Wysp Kanaryjskich i Madery do Cieśniny Gibraltarskiej.

1. Obiekty na mapie Afryki

Źródło: http://www.swiatpodrozy.pl/k.php?&mapID=33&kid=6#.W1HUhYga-70

2. Podział polityczny Afryki

Źródło: https://afryka.biz.pl/node/20 z dodanym Somalilandem

Granice Państw Afrykańskich są efektem kolonializmu i ich wytyczenie na obszarze dawnych stref wpływów państw europejskich. Prowadzi to do nieustających konfliktów, ponieważ współczesne granice nie oddają etnicznych podziałów Afryki.

Na terenie Afryki znajdują się 54 państwa uznawane międzynarodowo oraz 2 kolejne de facto państwa o nieustalonym statusie międzynarodowym (Sahara Zachodnia i Somaliland) oraz 5 terytoriów zamorskich Wielkiej Brytanii (Wyspa Św. Heleny, Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego) i Francji (Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne, Reunion, Majotta) o skomplikowanym statusie prawnym.

Największym krajem Afryki jest Algiera (2,4 mln km2), a najmniejszym wyspiarskie Seszele (455 km2). Krajem o największym zaludnieniu jest Nigeria (ponad 190 mln obywateli), a najmniej zaludnionym ponownie Seszele (94 tysiące mieszkańców). Największą gęstość zaludnienia ma z kolei Mauritius (604 os/km2), a najmniejszą Namibia (2,4 os/km2).

3. Podstawowe informacje:

Powierzchnia Afryki: 30,4 mln km2  (druga największa)

Liczba ludności kontynentu: 1,22 mld (2017 – druga największa)

Średnia wysokość: 657 m.n.p.m.

Najwyższy szczyt: Kilimandżaro (szczyt Uhuru na wulkanie Kibo): 5895 m.n.p.m.

Najniższy punkt: Jezioro Asal (~-155 m.n.p.m.)

4. Skrajne punkty, rozciągłość i deniwelacja kontynentu

Źródło: Opracowanie własne na podstawie https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Africa_location_map.svg/1024px-Africa_location_map.svg.png

Skrajnymi punktami Afryki są:

  • Na północ – Przylądek Biały (37°20’N)
  • Na południe – Przylądek Igielny (34°50’S)
  • Na zachód – Przylądek Almadi (17°33’W)
  • Na wschód – Przylądek Hafun (nowa nazwa – Raas Xaafuun) (51°23’E)

Rozciągłość południkowa kontynentu oblicza się poprzez dodanie wartości skrajnych punktów N i S (ponieważ leżą na różnych półkulach). Wynikiem działania jest 72°10′. Wynik należy przeliczyć na kilometry mnożąc przez 111,2 km. Rozciągłość południkowa Afryki wynosi około 8025 km.

Rozciągłość równoleżnikowa kontynentu oblicza się poprzez dodanie wartości skrajnych punktów W i E (ponieważ leżą na różnych półkulach). Wynikiem dodania jest 68°56′. Rozciągłości równoleżnikowej nie przelicza się na kilometry.

Według niektórych autorów rozciągłości kontynentu powinno obliczać się z uwzględnieniem otaczających je wysp, należących do kontynentu. W przypadku rozciągłości południkowej nie ma to w tym przypadku znaczenia (brak wysp dalej na N lub S). Zmieniło by to jednak zasadniczo rozciągłość równoleżnikową. W tym wariancie skrajny punkty na zachód znajdował by się na wyspie Santo Antão w archipelagu Wysp Zielonego Przylądka (przybliżona współrzędna skrajna wyspy to 25°36’W. Z kolei skrajny punkt na wschód znajdowałby się na wyspie Rodrigues w archipelagu Maskarenów. Skrajna współrzędna wschodnia wyspy wynosi około 63°50’E. Licząc taką rozciągłość równoleżnikową uzyskalibyśmy 89°26′.

Deniwelację kontynentu (różnicę wysokości) oblicza się poprzez odjęcie od najwyższego punktu – najniższego punktu. Ponieważ Jezioro Asal ma ujemną wysokość (znajduje się pod poziomem morza), odejmujemy ze znakiem przeciwnym, czyli dodajemy. Deniwelacja Afryki wynosi 6050 metrów.

5. Cechy fizycznogeograficzne.

Linia brzegowa Afryki ma długość 30,5 tys. km (krótszą ma tylko Ameryka Południowa i Australia), co oznacza, że kontynent jest bardzo zwarty (w stosunku do powierzchni), a linia brzegowa jest bardzo słabo rozwinięta. Tylko 2% powierzchni Afryki stanowią Wyspy, z których największą jest Madagaskar.

Typy wybrzeży są mało zróżnicowane. Dominują wysokie wybrzeża klifowe. Na południu Afryki występuje wybrzeże zbliżone do riasowego. Niskie, piaszczyste wybrzeże o charakterze mierzejowym i lagunowym występuje głównie w Afryce zachodniej (Zatoka Gwinejska) i gdzieniegdzie wschodniej (Somalia) oraz w Libii i Egipcie na północy Afryki. W strefie gorącego i wilgotnego klimatu pojawiają się wybrzeża namorzynowe (Zatoka Gwinejska) i koralowe (Morze Czerwone i obszary wyspiarskie nad wschodnim wybrzeżu).

Źródło: http://www.geografia24.eu/geo100_mapa_swiata/hydrografia/2017_max/hydrografia_02_rzeki_i_jeziora/afryka.jpg

W ukształtowaniu powierzchni dominują wyżyny i kotliny. Nizin jest niewiele i występują prawie wyłącznie w pasie brzegowym. Góry fałdowe występują na północy (Atlas) i południu (Przylądkowe) kontynentu. Krajobrazy górskie innego pochodzenia (np. wulkaniczne Kilimandżaro czy zrębowe Góry Smocze) występują we wschodniej części kontynentu. Najwyższym punktem jest szczyt Kibo (5895 m.n.p.m.) w wulkanicznym masywie górskim Kilimandżaro. Najniższym brzeg jeziora Asal (-155 m.n.p.m.). Choć wyżyny i góry stanowią łącznie 77% kontynentu, średnia wysokość Afryki to 657 m.n.p.m. i pod tym względem Afryka jest dopiero czwartym najwyższym kontynentem (Po Antarktydzie, Azji i Ameryce Północnej).

6. Budowa geologiczna

Źródło: https://africa-arabia-plate.weebly.com/future-tectonics.html

Afryka położona jest na Afrykańskiej płycie tektonicznej (nazywanej też Płytą Nubijską), z której wyodrębnia się Płyta Somalijska na wschodzie kontynentu. Fragmenty Afryki znajdują się także na płycie Euroazjatyckiej i Arabskiej. Efektem pękania kontynentu są Wielkie Rowy Afrykańskie – rowy tektoniczne najczęściej wypełnione wodą w postaci jezior tektonicznych. Szacuje się, że w ciągu kilkudziesięciu milionów lat, Płyta Somalijska oderwie się od Płyty Nubijskiej i powstanie osobny kontynent. W wyniku powstawania ryftu dochodzi do trzęsień ziemi i zjawisk wulkanicznych Budowa skalna Afryki ma pochodzenie prekambryjskie. W okresie orogenezy hercyńskiej powstały Góry Przylądkowe, z kolei Atlas w orogenezie alpejskiej.

7. Klimat 

Główny czynnik klimatotwórczy:

  • położenie w okolicach równika i zwrotników – skutkiem jest obecność gorących klimatów równikowego i zwrotnikowego

Pozostałe czynniki klimatotwórcze:

Źródło: opracowanie własne na podstawie http://static.scholaris.pl/main-file/103/prady-morskie_60822.jpg
  • zimny prąd morski Benguelski zmniejsza opady w południowo-zachodniej Afryce (powstaje pustynia Namib), ciepły prąd morski Mozambicki zwiększa opady w południowo-wschodniej Afryce przyczyniając się do powstania tam lasu. Zimny prąd Kanaryjski obniża opady na terenie zachodniej Sahary, z kolei ciepły prąd Gwinejski podnosi opady w środkowo-zachodniej Afryce.
  • bardzo słabo rozwinięta linia brzegowa – przyczynia się do zmniejszenia opadów w głębi kontynentu i zwiększenia amplitudy temperatury (wzrost kontynentalizmu)
  • wysokość nad poziomem morza – średnia przyczynia się do nieznacznego obniżenia średniej temperatury powietrza, a w obszarach górskich występują cechy klimatu górskiego, niektóre szczyty (np. Kilimandżaro) potrafią być ośnieżone.

W Afryce występują 4 zasadnicze strefy klimatyczne:

Źródło: https://sites.google.com/site/srodowiskoiludnoscafryki/rodowisko-naturalne-afryki/klimat-afryki

1. Klimat równikowy – obejmuje niewielki obszar środkowo-zachodniej i zachodniej Afryki w najbliższej odległości od równika oraz wschodni Madagaskar. Charakteryzuje się bardzo dużymi całorocznymi opadami nawet w granicach 2000-3000 mm oraz stabilną temperaturą około 25 stopni Celsjusza.

Mbandaka, Kongo

Źródło: https://en.climate-data.org/location/607/

2. Klimat podrównikowy – obejmuje największą część Afryki – obszary środkowo-północne i środkowo-południowe na całej długości geograficznej od zachodniego do wschodniego wybrzeża oraz zachodni Madagaskar. Cechuje się dość dużymi opadami, ale z obecnością podziału na porę roku suchą i deszczową. Temperatura podobnie jak w równikowym jest stabilna (20-28 stopni), ale amplitudy są minimalnie większe.

Abudża, Nigeria

Źródło: https://en.climate-data.org

Dodoma, Tanzania

Źródło: https://en.climate-data.org

3. Klimat zwrotnikowy – obejmuje znaczną część Afryki w okolicach obu zwrotników (północna i południowa Afryka na całej rozciągłości zachód-wschód).  Cechuje się prawie zerowymi opadami (maksymalnie kilkadziesiąt/kilkaset milimetrów) oraz najwyższą na świecie temperaturą powietrza przy znacznej amplitudzie lato-zima (10-35 stopni) oraz dobowej.

Awbari, Libia

Źródło: https://en.climate-data.org

Upington, RPA

Źródło: https://en.climate-data.org

4. Klimat podzwrotnikowy wilgotny – obejmuje niewielkie obszary na północnym i południowym skraju Afryki. Charakteryzuje się nieco niższą temperaturą niż w klimacie zwrotnikowym i wyraźną, ale mniejszą amplitudą temperatury. Cechą typową jest przewaga opadów występujących zimą (mokra i chłodna) przy ciepłym i słonecznym lecie. Opady są znacznie wyższe niż w strefie zwrotnikowej.

Algier, Algieria

Źródło: https://en.climate-data.org

Kapsztad, RPA

Źródło: https://en.climate-data.org

8. Wody

W Afryce znajduje się aż 29 rzek o długości powyżej 1000 km. Najdłuższą z nich jest Nil (6671 km). Poza Nilem do głównych rzek należą: Kongo, Niger, Zambezi, Uebi Szebelie. Największe dorzecze ma Kongo (3800 km2), rozległe dorzecza mają jeszcze: Nil, Niger, Zambezi i Oranje (>1000 km2). Zdecydowana większość rzek znajduje się lub ma swoje źródła w strefie równikowej lub podrównikowej, natomiast na pustynnych obszarach strefy zwrotnikowej, prawie w ogóle nie ma stałych rzek.

Wśród Afrykańskich jezior, których większość zlokalizowana jest w południowo-wschodniej części kontynentu, największym jest jezioro Wiktorii (68 800 km2). Do innych rozległych jezior należą: Tanganika (34400 km2) oraz Niasa (29 600 km2). Wszystkie te jeziora są pochodzenia tektonicznego. Tanganika jest zarazem najgłębszym jeziorem Afryki (1435 m).  W przeszłości jednym z największych jezior w Afryce było jezioro eoliczne Czad (nawet 25 000 km2), jednak w wyniku zmian klimatycznych i nadmiernego poboru wody, jego powierzchnia zmniejszyła się obecnie do mniej niż 2000 km2.

W Afryce znajduje się także kilka bardzo dużych zbiorników sztucznych. Największym z nich jest zbiornik Wolta na rzece Wolta (powierzchnia 8500 km2), inne znane to Kariba na rzece Zambezi oraz Owen Falls i Zbiornik Nasera na Nilu.

9. Gleby

W przeważającej części kontynentu gleby mają układ strefowych pasów równoleżnikowych. Gleby w Afryce są w większości słabe, ze względu na panujący gorący i wilgotny (wypłukiwanie gleby) oraz gorący i suchy (pustynie) klimat. W klimacie równikowym i podwrównikowym są to najczęściej gleby czerwone i czerwonożółte, ferralitowe. Kwaśne i ubogie w składniki mineralne. Na obszarach pustyń rzadko mamy do czynienia z glebą, a jeżeli już to w stadium inicjalnym. Są to najczęściej czerwonawe buroziemy pustynne. Najlepsze gleby strefowe to gleby cynamonowe, które wykształciły się na niewielkich obszarach klimatu podzwrotnikowego wilgotnego. Wśród gleb strefowych, poza nieurodzajnymi glebami górskimi, występują bardzo dobre gleby aluwialne – mady rzeczne. Występują one wzdłuż koryt dużych rzek oraz w ich deltach, zwłaszcza w Delcie Nilu. Ich powierzchnia jest jednak niewielka, w relacji do ogółu słabych gleb.

II Cyrkulacja atmosferyczna w strefie międzyzwrotnikowej

Położenie w okolic równika i zwrotników, jest kluczowym czynnikiem klimatotwórczym w Afryce, a to przekłada się w największym stopniu także na faunę i florę Afryki, a więc pośrednio także na warunki ludzkiego życia.

Cyrkulacja atmosferyczna na Ziemi odbywa się w obrębie trzech obiegów zwanych komórkami: Hadleya, Ferrela i polarnej:

Źródło: https://pl-static.z-dn.net/files/d6a/6fc6ca49b3b3baf21ee19c434f14d233.jpg

Komórką, w której kształtują warunki naturalne w Afryce jest komórka Hadleya:

Źródło: http://www.epodreczniki.pl/reader/c/140479/v/latest/t/student-canon/m/ivbBBhrNpJ#ivbBBhrNpJ_d5e287

Proces działania komórki przebiega w kilku etapach:

  1. Słońce oświetla okolice równika pod bardzo wysokim kątem, dostarczając olbrzymie ilości ciepła przez cały dzień.
  2. Dochodzi do masowego parowania – ciepłe powietrze unosi się ku górze.
  3. Powstaje deficyt powietrza (Niż).
  4. Unoszące się powietrze ochładza się, dochodzi do skroplenia i powstają chmury.
  5. Pod koniec dnia po ochłodzeniu się i uformowaniu chmur, dochodzi do opadu (opad zenitalny).
  6. Lekkie powietrze pozbawione wilgoci przenosi się w kierunku N i S.
  7. Powietrze osiada w okolicach obu zwrotników i ogrzewa się. Brak wilgoci w powietrzu uniemożliwia powstawanie opadu.
  8. Zwiększa się nacisk powietrza na Ziemię w okolicach zwrotników – powstają wyże.
  9. Z powodu nierównowagi ciśnienia (niż na równiku, wyże na zwrotnikach), powietrze przemieszcza się ze zwrotników w kierunku równika w postaci stałego, ciągłego wiatru o nazwie Pasat (wiatr wschodni).
  10. Sytuacja powtarza się przez cały czas.

Efektem tak przebiegającej cyrkulacji jest występowanie codziennie opadów nad równikiem, co prowadzi do wytworzenia się bujnej roślinności dżungli. Z kolei na zwrotnikach osiada suche powietrze i nie ma opadów, prowadzi to do powstawania pustyń. Różnica ciśnienia prowadzi z kolei do powstawania stałego wschodniego wiatru – Pasatu.

Wartym odnotowania jest rozkład opadów w Afryce, który odzwierciedla skutki cyrkulacji w komórce Hadleya.

Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Climate_of_Africa#/media/File:Africa_Precipitation_Map.svg

Jednoznacznie widać, że w okolicach równika, czyli tam gdzie w komórce Hadleya dochodzi do intensywnego parowania, opady są zdecydowanie największe, sięgają nawet  ponad 3000 mm rocznie (dla porównania – średnia dla Polski 600 mm). Z drugiej strony, na zwrotnikach, czyli tam gdzie opada suche powietrze, mamy obszary prawie pozbawione opadów (0-100 mm).

III Strefy klimatyczno-roślinno-glebowe Afryki

Obecność głównych stref klimatyczno-roślinno-glebowych jest bezpośrednią konsekwencją cyrkulacji atmosferycznej w strefie międzyzwrotnikowej (komórka Hadleya) opisanych w rozdziale II. Są to obszary występowania skojarzonej ze sobą fauny, flory i gleb w określonych warunkach klimatycznych.

Strefy klimatyczno-roślinno-glebowe Afryki

Źródło: http://www.epodreczniki.pl/reader/c/140479/v/latest/t/student-canon/m/ivbBBhrNpJ#ivbBBhrNpJ_d5e376

Wyróżnia się 4 główne strefy klimatyczno-roślinno-glebowe w Afryce:

1. Strefa wilgotnego lasu równikowego – w strefie klimatu równikowego, gdzie temperatura jest stała przez cały rok, a opady bardzo wysokie i również występujące przez cały rok. W takich warunkach wegetacja roślin trwa cały rok (ze względu na brak pór roku), a świat fauny i flory jest bardzo bogaty. Występują egzotyczne gatunki zwierząt (jak małpa), a teren pokrywa gęsta dżungla, w której występuje nawet 25 000 gatunków roślin. Przyrost gleby ze względu na wysoką temperaturę i dużą wilgotność jest bardzo szybki, ale wszelkie wartości mineralne są natychmiast pochłaniane przez rozwijającą się roślinność. Olbrzymie opady prowadzą także do wypłukania z gleby części składników mineralnych, istotnych dla żyzności gleby przez co są one bardzo mało przydatne rolniczo. Pozostałe w glebie niewypłukane tlenki żelaza i glinu nadają jej charakterystyczny czerwony kolor, dlatego występujące tu gleby nazywają się czerwone (laterytowe) lub czerwonożółte gleby ferralitowe.

Źródło: https://i.ytimg.com/vi/GCeWNW8Q25Q/maxresdefault.jpg

2. Strefa sawanny obejmuje największą część Afryki, na terenie objętym klimatem podrównikowym. Cechuje się on występowaniem naprzemiennie pory deszczowej i pory suchej, co prowadzi do mniejszej bujności roślinności, zwłaszcza drzew. Formacja sawanny składa się z traw, zwłaszcza wysokich, z pojedynczo występującymi drzewami, najczęściej akacjami lub baobabami. Świat zwierzęcy pozostaje zróżnicowany i bogaty w liczne gatunki (np. lew). Gleby również są ubogie w składniki mineralne, których większość jest wypłukana w czasie intensywnej pory deszczowej lub ulega wywiewaniu po częstych na tym obszarze pożarach niszczących trawy chroniące gleby przed erozją. Typowym przykładem dla tej strefy jest gleba czerwonobrunatna.

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Tarangire-Natpark800600.jpg/1280px-Tarangire-Natpark800600.jpg

3. Strefa pustyń i półpustyń związana jest z występowaniem pozbawionego opadów i bardzo gorącego klimatu zwrotnikowego. Istotne w kształtowaniu krajobrazu są także duże amplitudy temperatury dzień i noc. Opady są bardzo rzadkie, a gdy już się pojawią (nawet raz na kilka lat) tworzą rzeki epizodyczne. Brak wilgoci na dłuższą metę prowadzi do ogromnego zubożenia fauny i flory obszaru. Typową rośliną bytującą w takich warunkach jest kaktus oraz niektóre rodzaje trwa. Wśród mało licznych gatunków zwierząt warto wymienić skorpiona. Jedynymi wyjątkami są oazy, czyli miejsca gdzie wody podziemne wydostają się na powierzchnie pustyni, tworząc niewielkie obszary bujnej przyrody. Gleby w tej strefie często w ogóle nie istnieją, a jeżeli już się wykształcą, są to zupełnie beznadziejne gleby pustynne i szaroziemy.

Źródło: http://www.rp.pl/apps/pbcsi.dll/storyimage/RP/20170316/NAUKA/303169816/AR/0/AR-303169816.jpg&MaxW=1000&imageversion=MainTopic1

4. Strefa roślinności śródziemnomorskiej występuje na najmniejszym obszarze skraju północnego i południowego Afryki. Jest to obszar, gdzie klimat przechodzi w podzwrotnikowy wilgotny, lata są gorące i suche, ale zimy chłodniejsze i zdecydowanie bardziej deszczowe.  Typową roślinnością występującą w takiej strefie jest makia – czyli mówiąc najprościej, różnego rodzaju krzewy i zarośla, niektóre gatunki drzew (np. cyprys) i kwiaty. Fauna jest bogatsza niż na pustyniach, a typowe gatunki są podobne do południowo-europejskich. Charakterystyczną w tej strefie jest gleba cynamonowa o ogólnej średnio-dobrej żyzności i zdecydowanie najwyższej spośród strefowych gleb Afryki.

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9d/Maquis_Ste_Lucie2.jpg

IV Gospodarowanie i pustynnienie w strefie Sahelu

1. Położenie Sahelu

Sahel to obszar przejściowy pomiędzy Saharą (na północy) i sawanną środkowej Afryki (na południu). Ciągnie się na długości od wybrzeża Oceanu Atlantyckiego do wybrzeża Morza Czerwonego. Za umowne granice Sahelu przyjmuje się linie wyznaczające graniczne wartości opadów w przedziale 200 mm rocznie od strony Sahary do 500 mm rocznie od strony sawanny.

Źródło: https://cdni0.trtworld.com/w960/q75/6069-trtworld-gallery-327353-364592_0.png

2. Klimat Sahelu

Sahel charakteryzuje się dość trudnym klimatem, z krótką, około 3-miesięczną porą deszczową oraz 9-miesięczną porą suchą. Ponadto na obszarze występują wysokie temperatury (między 20-35 stopni) i dość znaczne amplitudy temperatury zarówno między porami roku jak i między nocą i dniem.

Gao, Mali

Źródło: https://en.climate-data.org

Agadez, Niger

Źródło: https://en.climate-data.org

Chartum, Sudan

Źródło: https://en.climate-data.org

3. Problem braku wody

Problemem jest nie tylko niewielka ilość opadów, ale także ich nieregularność. W strefie Sahelu potrafi się zdarzyć kilka lat zdecydowanie bardziej deszczowych od średniej, jak również nawet dekada bardzo dotkliwej suszy. Znacząco utrudnia to rozwój rolnictwa i sprawia, że uprawa roślin staje się trudna i nieopłacalna, a jedyną możliwą działalnością gospodarczą, jest hodowla.

Zamieszkałe w strefie Sahelu miliony mieszkańców wielu państw, borykają się z notorycznym deficytem wody. Sprawy nie ułatwia prawie zupełny brak stałych rzek (za wyjątkiem trzech dużych rzek: Senegal, Niger i Nil. Większość cieków ma charakter okresowy i występuje tylko w porze deszczowej. Podobnie większość występujących jezior pojawia się tylko w okresie deszczowym, po czym zanika. Jedynym stałym, dużym jeziorem w okolicy jest jezioro Czad, które jednak także znacząco zmienia swoją powierzchnię w zależności od pory roku i podlega generalnemu problemowi wysychania ze względu na nadmierną eksploatację przez człowieka. Z tego powodu jedynym źródłem wody w porze suchej mogą być głębokie studnie.

4. Gospodarowanie w strefie Sahelu

W tak trudnych warunkach niewiele roślin i zwierząt może przetrwać. Dominującą florą są trawy, zarośla i pojedyncze drzewa, jednak zdecydowanie mniej zagęszczone niż na obszarze sawanny, zupełnie ubożejące ku północy. Wśród zwierząt wyróżnia się niektóre gatunki antylop i innych ssaków, w tym hodowanych przez człowieka krów, kóz i owiec.

Hodowla koczownicza na Sahelu

Źródło: https://news.wisc.edu/content/uploads/2017/12/Sahel-cattle-public-doman-dept-of-defense-775×581.jpg

Mieszkający na tym obszarze Nomadzi, czyli koczowniczy wędrowcy przepędzają swoje stada w ciągu roku do obszarów bardziej zasobnych w wodę. Wędrówki obejmują odległości rzędu 100-200 km. Hodowla jest jedynym sensownym źródłem utrzymania, które oprócz pożywienia dostarcza też skór i odchodów (nawóz), a same zwierzęta pełnią rolę siły pociągowej (transport).

5. Pustynnienie Sahelu

Ze względu na zachodzące zmiany klimatu skutkujące częstszym występowaniem suszy, obszar Sahelu narażony jest na występowanie zjawiska pustynnienia, czyli zamiany w pustynię. Dotyczy to północnych granic Sahelu, skąd ku południu naciera Sahara. Zagrożone pustynnieniem są nie tylko obszary Sahelu, ale także inne części Afryki.

Źródło: https://content.epodreczniki.pl/content/womi/171285/classic-1920.png

Proces pustynnienia przebiega etapami i współwinny jest mu człowiek. Teren naturalnie chroniony przed pustynnieniem przez zadrzewienia jest karczowany. Uzyskane obszary przeznacza się pod uprawę i hodowlę i nadmiernie eksploatuje. Ponadto hodowane przez Nomadów było Zebu, cechuje się specyficznym sposobem żywienia – wyjada trawę razem z korzeniami. Prowadzi to do odkrycia gleby i usunięcia jej osłony przed erozją. Wiatr wywiewa glebę, a od strony Sahary nasuwa się piach. Teren zamienia się w pustynię. Procesowi sprzyja także postępujące ocieplenie klimatu.

Sahel jest nie tylko strefą przejściową dla formacji roślinnych i zwierząt, ale także dla człowieka. Na północ od tego obszaru zamieszkują ludzie odmiany białej, z kolei na południe od Sahelu niemal wyłącznie ludzie odmiany czarnej.

6. Studnie szansą na rozwiązanie problemów Sahelu

Sposobem na poprawę sytuacji gospodarczej Sahelu jest budowa głębokich studni, umożliwiających dostęp do wody dla ludności i zwierząt oraz upraw. Kosztowne inwestycje w studnie są współfinansowane przez zwalczające problem głodu organizacje humanitarne.

Źródło: http://zielpl13.pro-linuxpl.com/uploads//obrazy/2013/wrzesien/studnia4.jpg

Innym sposobem na poprawienie sytuacji jest bardziej rozważne gospodarowanie rolne i hodowla, a przede wszystkim zmniejszenia pogłowia bydła zebu i wypas nieprowadzący do całkowitego wyjałowienia obszaru. Skuteczne jest też sadzenie pasów zarośli chroniących teren przed nawiewaniem materiału z pustyni.

V Rozwój turystyki w Kenii

1. Położenie i podstawowe informacje o Kenii

Kenia to była brytyjska kolonia położona we wschodniej Afryce. Przez kraj przebiega równik. Powierzchnia Kenii wynosi 582 650 km2, a w kraju mieszka prawie 47 milionów mieszkańców. Stolicą kraju jest Nairobi, gdzie zamieszkuje niemal 3,5 mln mieszkańców.

Położenie Kenii na mapie Afryki

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Location_Kenya_AU_Africa.svg/1024px-Location_Kenya_AU_Africa.svg.png

Flaga Kenii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Flag_of_Kenya.svg/900px-Flag_of_Kenya.svg.png

Herb Kenii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Alternate_Coat_of_arms_of_Kenya.svg/1004px-Alternate_Coat_of_arms_of_Kenya.svg.png

Kenia jest krajem atrakcyjnym turystycznie i coraz chętniej odwiedzanym przez turystów. Wpływa na to przede wszystkim duże zróżnicowanie geograficzne kraju.

2. Zróżnicowanie geograficzne Kenii

Ukształtowanie powierzchni Kenii bardzo się różni. Na południowym wschodzie dominują nadbrzeżne niziny, z kolei na południowym zachodzie występują góry, z najwyższym szczytem Kenia (nazwa góry wulkanicznej) – 5199 m n.p.m położonej w centrum Kenii. Większość obszaru Kenii stanowi płaskowyż, przez co mimo dużych wysokości bezwzględnych, teren sprzyja osadnictwu. Na zachodzie wysoko położone obszary rozcina fragment Wielkich Rowów Afrykańskich – Wielki Rów Wschodni. Skutkiem położenia w strefie rowów, jest obecność wielkich jezior – Wiktorii i Turkana. Głównymi rzekami Kenii są: Tana i Galana w południowo-wschodniej części kraju. Ze względu na dużą wysokość nad poziomem morza, mimo obecności w strefie klimatu równikowego, na szczytach najwyższych gór obserwuje się stałą obecność śniegu.

Mapa fizyczna Kenii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Kenya_Topography.png/800px-Kenya_Topography.png

Najwyższy szczyt – Góra Kenia (5199 m.n.p.m.) – drugi najwyższy szczyt Afryki.

Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Kenya#/media/File:Mount_Kenya.jpg

Klimat kraju także różni się, ze względu na liczne czynniki kształtujące, do których należą:

  • Położenie na równiku
  • Położenie nad Oceanem Indyjskim
  • Duże zróżnicowanie wysokości nad poziomem morza

Choć na większości obszaru dominuje klimat równikowy, notowaną temperaturę powietrza różnicują wysokości nad poziomem morza. Na wybrzeżu średnia temperatura roczna potrafi sięgać niemal 30 stopni, podczas gdy w górzystym centrum i zachodzie jest prawie o 10 stopni niższa. Również rozkład opadów jest zróżnicowany. Najwięcej pada w górach na południowym zachodzie (nawet 1500 mm rocznie), podczas gdy opady na północnym wschodzie kraju są dziesięciokrotnie niższe (150 mm).

Skutkiem tak zróżnicowanego klimatu jest obecność bardzo zmiennej flory. Na terenie Kenii znajdują się zarówno obszary pustynne, jak i lasy równikowe oraz roślinność sawanny.

Mapa pokrycia terenu Kenii

Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Geography_of_Kenya#/media/File:Kenya_sat.png

1. Północ i północny wschód Kenii:

Mandera

Źródło: https://en.climate-data.org

Wajir

Źródło: https://en.climate-data.org

Źródło: maps.google.com

2. Wybrzeże Oceanu Indyjskiego

Mombasa

Źródło: https://en.climate-data.org

Źródło: maps.google.com

3. Centralna Kenia

Nairobi

Źródło: https://en.climate-data.org

Źródło: maps.google.com

4. Nad jeziorem Wiktorii

Kisumu

Źródło: https://en.climate-data.org

Źródło: maps.google.com

3. Rozwój turystyki w Kenii

Co roku Kenię odwiedza około 1,5 mln turystów zagranicznych. Wśród odwiedzających dominują Brytyjczycy, Amerykanie, Niemcy i Chińczycy. Najchętniej odwiedzanym miejscem jest wybrzeże Oceanu Indyjskiego, którego długość wybrzeża około 1400 km i dogodny klimat zachęcają do odwiedzin. Około 10% Kenijczyków pracuje lub czerpie zyski z turystyki. W kraju występują 23 parki narodowe, a Kenia jest na pierwszym miejscu wśród krajów o najbardziej zróżnicowanej przyrodzie, zwłaszcza ptactwa. Na liście światowego dziedzictwa UNESCO znajduje się 7 obiektów z Kenii. Na terenie kraju żyje ponad 100 gatunków endemicznych. Rozwojowi turystyki sprzyja dobrze rozwinięty transport lotniczy z bezpośrednimi połączeniami z Europą i Azją.

Źródło: https://www.africanmeccasafaris.com/wp-content/uploads/dianireefbeachresortspa2.jpg

Dużą popularnością cieszy się Safari, czyli zorganizowana podróż samochodem, w celu oglądania z bliska dzikiej przyrody i zwierząt. Ze względu na obecność sawanny, Kenia jest jednym ze światowych liderów Safari.

Źródło: https://content4travel.com/cms/img/u/kraj/1/kenia_22.jpg?version=30

VI Rolnictwo Afryki

1. Przyczyny problemów w rolnictwie

Rolnictwo w Afryce stoi na niskim poziomie. Wśród przyczyn takiego stanu rzeczy należy wymienić dwie grupy czynników – przyrodnicze i pozaprzyrodnicze. Do przyrodniczych należą:

  • Trudny klimat – gorący i suchy lub gorący i bardzo deszczowy. W obu przypadkach uprawa jest bardzo utrudniona, a w niektórych miejscach wręcz niemożliwa.
  • Słabe gleby – będące efektem oddziaływania klimatu.
  • Deficyt wody – niektóre obszary nie nadają się do uprawy z powodu braku opadów oraz innych źródeł (rzeki, większe jeziora) wody.
  • Powtarzające się klęski żywiołowe, zwłaszcza katastrofalne susze np. na obszarze Sahelu.

Do pozaprzyrodniczych zaliczamy:

  • Nieustające konflikty zbrojne i ciągłe zniszczenia oraz niestabilność, którą one powodują.
  • Niestabilność polityczna i brak rządów prawa (anarchia) w części państw Afryki – zniechęcają do podejmowania inicjatywy i inwestowania.
  • Niski poziom kultury rolnej – czyli wiedzy i umiejętności rolników.
  • Duże rozdrobnienie ziemi – sprzyja to powstawaniu gospodarstw rodzinnych, nastawionych na samozaopatrzenie o bardzo małej produktywności.
  • Brak pieniędzy na inwestycje – powoduje to niedobór sprzętu, środków ochrony roślin czy możliwości nawadniania upraw.
  • Szerzenie ideologii marksistowskiej i reformy rolne oparte na myśli sowieckiej (kolektywizacja wsi).
  • Pomoc humanitarna w postaci darmowej żywności, która zniechęca do samodzielnego podejmowania inicjatywy.

2. Typy rolnictwa w Afryce

W takich warunkach prawie w ogóle nie rozwija się nowoczesne rolnictwo. Dominującym typem rolnictwa jest rolnictwo ekstensywne samozaopatrzeniowe, czyli rolnictwo, w którym nakłady pracy są duże (ilość zatrudnionych w rolnictwie jest wysoka, a większość prac jest wykonywana ręcznie lub przy wykorzystaniu prymitywnych narzędzi), a plony niskie, z kolei uzyskane płody rolne są przeznaczane w znacznej większości na spożycie przez rolnika i jego rodzinę, a tylko w niewielkim stopniu na sprzedaż.

Rolnictwo koczownicze (a dokładniej pasterstwo koczownicze), które opisano przy tematach związanych z Sahelem jest jedną z prymitywnych form gospodarowania, polegającą na przepędzaniu (wędrówce) bydła w strefie Sahelu między obszarami posiadającymi określone zasoby.

Innym z podtypów ekstensywnych form gospodarowania, jest funkcjonujące w Afryce Środkowej i Zachodniej rolnictwo żarowo-odłogowe. Występuje ono na granicy terenów leśnych i sawanny. Polega na wypaleniu lasu (ewentualnie traw) porastającego teren, celem jego szybkiego przeznaczenia pod uprawę. Działalność rolniczą prowadzi się aż do wyjałowienia gleby, a następnie teren porzuca się (i pozwala mu ponownie zarosnąć lasem by się zregenerował) i przenosi działalności na inny fragment terenu.

Argumentami przemawiającymi za prowadzeniem takiej działalności rolnej są:

  • szybkie pozyskanie nowego terenu pod uprawę
  • poprawa jakości gleby przez popioły ze spalonego lasu

Przeciwko prowadzeniu takiej działalności przemawiają:

  • szybkie wyjałowienie gleby poprzez jej nadmierną eksploatację
  • pozbawienie gleby ochrony przed erozją, zwłaszcza ze strony wiatru, szczególnie narażone są na to obszary zagrożone pustynnieniem
  • potrzeba dziesiątek lat by las odrósł i zregenerował zniszczoną glebę
  • niszczy się ekosystem i pozbawia miejsca życia licznych gatunków zwierząt

Rolnictwo żarowo-odłogowe – przykładowy teren po wypaleniu lasu

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/DirkvdM_santa_fe_scorched.jpg/1920px-DirkvdM_santa_fe_scorched.jpg

Taki typ rolnictwa jest obecnie oceniany jako prymitywny i niewłaściwy, prowadzący w dłuższej perspektywie do pogorszenia sytuacji w rolnictwie.

Przeciwnym, nowoczesnym i intensywnym typem rolnictwa, który rozwinął się w Afryce jest rolnictwo plantacyjne. Na dużą skalę rozwinęło się w Afryce Południowej (RPA) oraz Afryce Zachodniej i Wschodniej. Plantacją nazywa się duży obszar uprawy jednej rośliny, gdzie dominuje praca człowieka (najczęściej) ze względu na specyfikę gatunku rośliny, której uprawa mechaniczna nie jest możliwa lub jest utrudniona. W ten sposób uprawia się tylko niektóre rośliny np. kawę, herbatę, banany, bawełnę, kakaowiec. Wieloletnia uprawa jednej rośliny na danym terenie nazywana jest fachowo monokulturą rolną.

Za prowadzeniem takiej działalności przemawiają:

  • wysoka produktywność i wysokie zyski z eksportu towarów, głównie do Europy i Ameryki Północnej
  • produkcja w całości lub prawie w całości przeznaczana jest na sprzedaż, jest to tak zwane rolnictwo towarowe
  • rozwój innych działów gospodarki – przetwórstwa rolniczego i transportu na zapleczu terenów uprawnych

Wadami stosowania rolnictwa plantacyjnego są:

  • Prowadzenie do wyjałowienia gleby przez wieloletnie uprawianie tej samej rośliny
  • Pozbawianie ekosystemu różnorodności flory
  • Rozwój chorób roślin i szkodników danej rośliny wymusza stosowanie środków ochrony roślin

Plantacja kawy w Afryce

Źródło: http://iseeafrica.co.za/wp-content/uploads/2017/05/our-work_where-we-work_africa_tanzania_hero.jpg

Opinie co do oceny rolnictwa plantacyjnego są podzielone, jednak ze względu na specyfikę gatunków oraz duże zapotrzebowanie światowe na uprawiane tą metodą rośliny, jest ono konieczne. Jego niewątpliwą zaletą jest duży zysk, jednak nie zawsze trafia on do lokalnych plantatorów, a często głównymi beneficjentami są zagraniczne korporacje.

VII Głód w Etiopii

1. Położenie i podstawowe informacje o Etiopii

Etiopia to kraj, który jako jeden z nielicznych nie stał się kolonią żadnego europejskiego kraju, aż do podboju przez Włochy w 1936 roku (na krótko). Państwo ma powierzchnię 1 127 127 kmi mieszka w nim ponad 105 mln obywateli. Etiopia jest położona we wschodniej Afryce, w tak zwanym „rogu Afryki”, na północ od równika. Stolicą kraju jest Addis Abeba z ponad 3,5 mln mieszkańców.

Położenie Etiopii na mapie Afryki

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Location_Ethiopia_AU_Africa.svg/1024px-Location_Ethiopia_AU_Africa.svg.png

Flaga Etiopii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Flag_of_Ethiopia.svg/720px-Flag_of_Ethiopia.svg.png

Herb Etiopii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg/468px-Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg.png

Etiopia jest krajem dotkniętym problemem głodu i jest jednym z najmocniej cierpiących pod tym względem krajów świata. Wpływ mają na to zróżnicowane czynniki.

2. Pojęcie głodu

Dorosły człowiek pownien spożywać minimum około 2500 kcal dziennie. Niedożywienie, które oznacza spożywanie mniejszej niż zalecana ilości kalorii i w konsekwencji podobnie jak głód, może prowadzić do obniżenia masy ciała i utraty sił, lecz nie prowadzi do śmierci. Głód to pojęcie bardziej daleko idące, oznaczające długotrwałe ograniczenie lub pozbawienie człowieka pożywienia, skutkujące stopniowym obniżeniem masy ciała i utratą sił witalnych, aż do całkowitego wycieńczenia, a nawet śmierci. Ostatnim istotnym dla zdefiniowania problemów Afryki pojęć, jest głód utajony, który oznacza spożywanie wystarczającej ilości kalorii, ale pozbawionej wybranych, niezbędnych składników odżywczych, co w konsekwencji może prowadzić do różnych chorób.

3. Zjawisko niedożywienia i głodu na świecie

Problem głodu i niedożywienia dotyczy przede wszystkim Afryki, zwłaszcza jej środkowej i wschodniej części. Ponadto niektóre obszary Azji i Ameryki Południowej, są w mniejszym stopniu dotknięte tym problemem.

Niedożywienie na świecie w 2013 roku według danych ONZ

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/78/Percentage_population_undernourished_world_map.PNG

Problem głodu na świecie według Global Hunger Index w 2017 roku

Źródło: https://images.mapsofworld.com/answers/2018/07/world-map-global-hunger-index.jpg

Zarówno w mapie niedożywienia jak i głody, Etiopia oraz region środkowo-wschodniej Afryki są obszarami największego występowania tego problemu na świecie. Szacuje się, że z problemem głodu i niedożywienia na poważnie zmaga się 1/3 krajów świata, a problemem może być dotkniętym nawet 800 mln ludzi. Szczególnie narażone na ten problem są dzieci do 5 roku życia, które są najczęstszymi ofiarami śmiertelnymi.

Śmiertelność z powodu głodu jest problemem dla statystyki, ze względu na bardzo różne dane. Ostrożne szacunki mówiąc o kilkuset tysiącach ludzi umierających co roku z głodu. Raporty niektórych organizacji humanitarnych mówią nawet do 20 milionów osób rocznie. Problem może wynikać z metodologii, organizacje humanitarne podają dane o śmierci osób z powodu głodu oraz innych przyczyn spowodowanych głodem.

4. Przyczyny głodu i niedożywienia w Etiopii

Za problem głodu na świecie, w Afryce i samej Etiopii odpowiada co najmniej kilka czynników. Pierwszą z nich jest grupa czynników przyrodniczych:

  • Warunki geograficzne – Etiopia częściowo leży w niesprzyjającym klimacie podrównikowym o bardzo krótkiej porze deszczowej. Gleby naturalnie występujące w Etiopii są słabe, a znaczna część państwa, zwłaszcza północna i wschodnia, jest pokryta pustynią i półpustynią. Ponadto szacuje się, że w wyniku nieumiejętnie prowadzonego rolnictwa, znacząca większość gleb w Etiopii została wyjałowiona.

Klimat w Dolo we wschodniej Etiopii

Źródło: https://images.climate-data.org/location/765823/climate-graph.png
  • Istotnym problemem są częste klęski żywiołowe – zwłaszcza susze nawiedzające państwa regionu, które dramatycznie pogarszają i tak już ciężką sytuację.
  • Plagi szkodników, zwłaszcza szarańczy nie oszczędzają Etiopii i są kolejną z przyczyn ograniczenia produkcji rolnej.

Poza niekorzystnymi warunkami naturalnymi, także działalność człowieka, w istotny sposób przyczynia się do spotęgowania problemu. Do przyczyn społeczno-ekonomicznych należą:

  • Bardzo wysoki przyrost naturalny, przerastający zdolność rozwojową państwa. W praktyce oznacza to, że ludzi przybywa szybciej, niż jest w stanie rozwinąć się gospodarka i infrastruktura, która by tych ludzi obsłużyła. Przyrost naturalny w Etiopii wynosi 29‰ i jest jednym z najwyższych na świecie. W praktyce oznacza to, że co roku liczba mieszkańców Etiopii zwiększa się o około 3 miliony.
  • Podobnie jak w całej Afryce, rolnictwo w Etiopii jest słabo rozwinięte i prowadzi do wyjałowienia i tak mało urodzajnych gleb.
  • Wschodnia Afryka jest miejscem konfliktów zbrojnych, zwłaszcza w sąsiedniej Somalii, skąd do Etiopii często przybywają uchodźcy, pogarszając bardzo złą sytuację humanitarną kraju.
  • Kraj jest bardzo słabo rozwinięty gospodarczo, a 80% ludności pracuje w rodzinnych gospodarstwach rolnych i jest bardzo ubogich, przez co zakup żywności zza granicy nie jest możliwy.

5. Sytuacja obecna, a stan w przeszłości

Dzisiejsza niekorzystna sytuacja jest znacząco lepsza od tej, notowanej w niedawnej przeszłości, mimo iż w tym czasie zaludnienie kraju wzrosło o kilkadziesiąt procent. Jeszcze w 1991 r. uważano, że 75% mieszkańców Etiopii jest niedożywionych (dziś nieco ponad 30%). Największa klęska głodu nawiedziła Etiopię w latach 80-tych.

Mimo trudnych warunków gospodarka Etiopii dość szybko się rozwija, dzięki czemu problem głodu i niedożywienia zmniejsza się. Poprawia się także zdolność produkcji żywności i zmechanizowanie rolnictwa.

6. Kontrowersyjna pomoc humanitarna

Choć wydaje się oczywiste, że głodującym dzieciom trzeba pomóc by uchronić je od śmierci, sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana. Liczba mieszkańców Etiopii co roku zwiększa się dynamicznie, a głód jest biologiczną barierą ograniczającą ten przyrost. Ciągłe przekazywanie żywności Afryce (i Etiopii) na pewien czas zlikwidowałoby problem głodu, co przyczyniłoby się do jeszcze większego przyrostu ludności, której trzeba by przekazywać coraz więcej żywności. To błędne koło musiałoby się skończyć w momencie, kiedy żywności zabrakłoby samym pomagającym i doprowadziłoby to do największej klęski głodowej w historii świata. Dalsze uzależnienia państw Afryki od pomocy humanitarnej w praktyce pozbawia te kraje suwerenności i na nowo czyni koloniami bogatych żywicieli. Poza tym pomaganie głodującym tworzy fałszywe wrażenie, że sytuacja jest korzystna i zniechęca do podejmowania reform w samych krajach zagrożonych głodem, w celu jego ograniczenia.

Pomoc humanitarna ma najczęściej charakter przekazywania żywności

Źródło: http://svet.charita.cz/res/archive/006/000866.jpg

Rzeczywista pomoc dla Afryki, nie powinna się opierać wyłącznie na przekazywaniu jej żywności, ale przede wszystkim na edukacji, budowie infrastruktury, rozwoju służby zdrowia i wspieraniu rozwoju gospodarki, a zwłaszcza modernizacji rolnictwa Etiopii, aby kraj stał się samowystarczalny. Istotnym czynnikiem, który ograniczyłby głód w Afryce, jest promowanie skutecznych metod planowania rodziny i antykoncepcji, aby ograniczyć galopujący przyrost naturalny. Napotyka to jednak opór obu dominujących w Afryce religii – katolicyzmu i islamu, które sprzeciwiają się wszelkim formom ingerencji w płodność.

Społeczność światowa mogłaby także w większym stopniu ingerować w ciągle nawiedzające Afrykę konflikty zbrojne, w celu stabilizacji sytuacji politycznej. Niekończące się wojny są jednym z ważnych czynników sprzyjających występowaniu głodu.

VIII Gospodarka w wybranych krajach Afryki

1. Republika Południowej Afryki

Położony na południowym krańcu Afryki kraj, dawna kolonia Wielkiej Brytanii, jest drugim w rankingu PKB krajem Afryki (po Nigerii) i jednym z państw o najwyższym PKB per capita w Afryce. Od lat RPA zaliczana jest do ścisłej czołówki gospodarczej Afryki. Kraj o powierzchni 1 219 912 km² i zaludnieniu ponad 55 milionów mieszkańców, ma stolicę w Pretorii (część kompetencji pełni także Kapsztad), w której mieszka niemal 750 tys. mieszkańców.

Położenie RPA na mapie Afryki

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Location_South_Africa_AU_Africa.svg/1024px-Location_South_Africa_AU_Africa.svg.png

Flaga RPA

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Flag_of_South_Africa.svg/900px-Flag_of_South_Africa.svg.png

Godło RPA

Źródło: http://www.africangamesafari.com/godlo.gif

Gospodarka RPA opiera się dynamicznym rozwoju rolnictwa i przemysłu. Kraj ma znacząco korzystniejsze warunki klimatyczne (strefa podzwrotnikowa wilgotna) i glebowe (gleby cynamonowe) dla rozwoju rolnictwa niż reszta Afryki, na znacznym obszarze kraju. Dzięki temu jest jednym z niewielu w Afryce eksporterów żywności. Poza produkcją roślinną, występuje dobrze rozwinięta hodowla zwierząt, a uzupełnieniem są połowy ryb, których bogate łowiska znajdują się u wybrzeży RPA.

Klimat w stolicy kraju – Pretorii

Źródło: https://images.climate-data.org/location/154/climate-graph.png

Najważniejszą branżą przemysłu jest wydobywanie i przetwarzanie surowców. W RPA znajduje się 40% światowych zasobów złota i 50% światowych zasobów diamentów. Energetyka RPA opiera się na węglu kamiennym, którego kraj posiada 80% zasobów całej Afryki, ponadto w RPA znajdują się miedzy innymi chrom, platyna, uran, mangan, fosfor i inne. Najważniejszym okręgiem przemysłowym kraju jest Witwatersrand we wschodniej części kraju, który jest jednym z najbardziej zasobnych w surowce obszarów świata.

Kopalnia odkrywkowa w RPA

Źródło: http://www.miningfeeds.com/c/wp-content/uploads/2018/05/compDSC01546-800×534.jpg

Coraz ważniejszym sektorem gospodarki RPA staje się sektor usługowy, zwłaszcza finanse i sektor bankowy.

2. Nigeria

Nigeria to dawna brytyjska kolonia położona w zachodniej Afryce, nad Zatoką Gwinejską. Jest najbardziej zaludnionym krajem Afryki (ponad 190 mln mieszkańców) o powierzchni 923 768 km². Ma najwyższe nominalne PKB ze wszystkich krajów Afryki. Stolicą kraju jest Abudża (około 1,25 mln mieszkańców).

Położenie Nigerii na mapie Afryki

Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Nigeria#/media/File:Location_Nigeria_AU_Africa.svg

Flaga Nigerii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Flag_of_Nigeria.svg/800px-Flag_of_Nigeria.svg.png

Herb Nigerii

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Coat_of_arms_of_Nigeria.svg/1024px-Coat_of_arms_of_Nigeria.svg.png

Ludność Nigerii skupia się na pracy w rolnictwie i przemyśle. Ze względu na obecność gorącego i wilgotnego klimatu, uprawia się i eksportuje wiele egzotycznych płodów rolnych. Część ludności nadal trudni się jednak pasterstwem koczowniczym oraz wypala sawannę pod prymitywną metodę żarowo-odłogową uprawy ziemi.

Uprawa ziemi w Nigerii

Źródło: https://i0.wp.com/leadership.ng/wp-content/uploads/2018/01/Farmers-2.jpg?w=1280&ssl=1

Najważniejszym działem gospodarki Nigerii pozostaje przemysł wydobywczy ropy naftowej, ponieważ Nigeria jest szacowana jako 10-te światowe najbogatsze w ropę naftową państwo. Szacuje się, że w 2000 roku Nigeria była tak bardzo uzależniona od ropy, że stanowiło to jej 98% całego eksportu co odpowiadało za 60-80% całkowitych dochodów państwa. Wydobycie ropy naftowej odpowiadało też za niemal 15% całego PKB, co czyniłoby ten kraj jednym z najbardziej uzależnionych od wydobycia ropy naftowej na świecie. Większość zasobów znajduje się w Delcie Nigru i u wybrzeży kraju.

Występowanie ropy naftowej w Nigerii

Źródło: https://www.stratfor.com/sites/default/files/main/images/Niger_Delta_Nigeria.jpg

3. Egipt

Położony na północnym wschodzie Afryki oraz częściowo w Azji (półwysep Synaj) Egipt, to kolejna dawna kolonia Wielkiej Brytanii, która odnosi gospodarcze sukcesy i jest jednym z najzamożniejszych krajów Afryki. Państwo o powierzchni 1 001 450 km² zamieszkuje ponad 99 milionów ludzi. Stolicą kraju jest Kair (z ponad 8 milionami mieszkańców).

Położenie Egiptu na mapie Afryki

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Location_Egypt_AU_Africa.svg/1024px-Location_Egypt_AU_Africa.svg.png

Flaga Egiptu

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Flag_of_Egypt.svg/900px-Flag_of_Egypt.svg.png

Godło Egiptu

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Coat_of_arms_of_Egypt.svg/443px-Coat_of_arms_of_Egypt.svg.png

Gospodarka Egiptu opiera się zarówno na rolnictwie, przemyśle, jak i usługach. Uprawa ziemi jest możliwa tylko na niewielkim obszarze – wzdłuż Nilu i w jego delcie, tam też skupione jest 98% mieszkańców kraju. Pozostały obszar kraju stanowi pustynia. Wylewy rzeki i obecność bardzo żyznych mad rzecznych sprzyjają uprawie.

Zagospodarowane w Egipcie jest zaledwie kilka procent powierzchni kraju – wzdłuż Nilu

Źródło: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/41/Vallee_fertile_du_Nil_a_Louxor.jpg

Coraz ważniejszym sektorem gospodarczym Egiptu jest przemysł. Jedną z kluczowych inwestycji przemysłowych Egiptu była budowa tamy Asuan, która jest jedną z najpotężniejszych hydroelektrowni w Afryce, pozwala także regulować wylewy Nilu i zapobiegać efektom suszy. Wokół tamy rozwinęły się liczne zakłady przemysłowe, dla których duże ilości energii są niezbędne do pracy, min. zakłady przemysłu metalowego i hutniczego.

Tama Asuan w Egipcie

Źródło: https://cdn.britannica.com/668×448/34/76234-004-2A9B844D.jpg

Podstawą gospodarki Egiptu, mimo rozwoju innych źródeł są usługi. Najważniejszą działalnością jest turystyka, która mimo ostatnich problemów związanych z zamachami terrorystycznymi, jest kluczowym działem gospodarki. Egipt to dobrze rozwinięta infrastruktura, niska cena oraz gwarancja słonecznej i gorącej pogody klimatu zwrotnikowego, a także ciepłe Morze Śródziemne i Morze Czerwone, doskonałe nie tylko do kąpieli ale także do nurkowania. Niezwykle atrakcyjne są obiekty historyczne Egiptu, takie jak piramidy.

Piramidy w Egipcie

Źródło: http://0.s.dziennik.pl/pliki/9544000/9544808-piramidy-w-gizie-900-555.jpg

Egipt jest także kluczowym miejscem na mapie transportowej świata. Istniejący tu Kanał Sueski, łączący Morze Czerwone z Morzem Śródziemnym, pozwala znacząco skrócić drogę morską z Europy i Ameryki Północnej do wschodniej Azji. Jest to niezwykle ważne, gdyż korzyść nawet kilku tygodni oszczędzonego czasu, wpływa w olbrzymim stopniu na handel z dalekim wschodem. Szacuje się, że dochody z tytułu użytkowania kanału wynosiły około 5 mld dolarów rocznie w 2014 roku.

Kanał Sueski z widocznym statkiem wojskowym USA

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/USS_America_%28CV-66%29_in_the_Suez_canal_1981.jpg/1280px-USS_America_%28CV-66%29_in_the_Suez_canal_1981.jpg

IX Problemy Afryki

Afryka na tle innych kontynentów, jest pogrążona w licznych problemach. Poza opisanym wcześniej problemem głodu, warto wymienić jeszcze niekończące się konflikty zbrojne,  terroryzm, piractwo, wszechobecną biedę, epidemie chorób, nadmierny przyrost naturalny, a w przeszłości poważnym problemem był także apartheid.

1. Przyczyny problemów Afryki

Problemy Afryki mają kilka uzasadnionych przyczyn:

  • Niesprzyjający klimat – ułatwia rozwój chorób, utrudnia rozwój rolnictwa i podejmowanie wszelkiej działalności, zwłaszcza umysłowej.
  • Kolonializm – Podbite i pozostawione same sobie państwa Afryki z wytyczonymi granicami niezgodnie ze zróżnicowaniem plemiennym, musiały stać się tykającą bombą.
  • Zróżnicowanie etniczne i religijne – często nawet na obszarze jednego państwa mieszkają plemiona wzajemnie się zwalczające.

2. Konflikty zbrojne

Afryka jest miejscem niekończących się konfliktów zbrojnych o niezwykłej brutalności. Nieskuteczne są misje stabilizacyjne ONZ oraz interwencje państw sąsiednich. Konflikty wynikają przede wszystkim ze zróżnicowania etnicznego i religijnego, ale też dążenia do opanowania obszarów zasobnych w surowce i wodę.

Przykładami konfliktów w niedawnej przeszłości są:

  • Ludobójstwo w Rwandzie w 1994 r., gdzie plemię Hutu wymordowało około 1 milion osób z plemienia Tutsi za pomocą maczet.
  • Konflikt w Darfurze – trwająca od 2003 r. wojna domowa w prowincji Sudanu, jest etapem trwającej ponad 60 lat wojny domowej w Sudanie, między arabskimi i niearabskimi mieszkańcami prowincji ze skutkiem 2 mln ofiar.
  • Wojna graniczna między Etiopią i Erytreą w 1998 r. i mające wtedy miejsce susza pochłonęły 8 mln istnień.
  • Wojna domowa w Liberii 1989-1997 o władzę nad krajem, kosztowała życie 150 tys. osób.
  • Wojna domowa w Sierra Leone o władzę i eksploatację złóż diamentów w latach 1991-2002 – zrujnowała kraj, liczbę ofiar szacuje się na do 300 tys.
  • Wojna domowa w Libii w 2011 wszczęta przez rebeliantów w celu obalenia dyktatora Muammara al-Kaddafiego zakończona śmiercią około 20 tys. osób, całkowitym zrujnowaniem gospodarki i destabilizacją polityczną oraz przejęciem części terytorium przez terrorystów islamskich z ISIS.

3. Terroryzm

W czasie destabilizacji sytuacji politycznej w Afryce w 2011 r. w czasie tak zwanej „Arabskiej Wiosny” doszło do obalenia rządów dyktatorskich w kilku krajach min. w Libii i Egipcie oraz zapanowania anarchii politycznej w tych krajach. Dzięki temu ruchy terrorystyczne z państwa ISIS w Azji przeniknęły do tych krajów i zaczęły destabilizować sytuację zamachami terrorystycznymi w celu przejęcia władzy i wprowadzenia szariatu. Przykładami są zamachy na turystów w Egipcie, które skutecznie zniechęciły do odwiedzania tego kraju i wywołały kryzys gospodarczy.

4. Somalijscy piraci

Somalia jest jednym z najbiedniejszych krajów świata (w 2016 roku w rankingu HDI zajęła ostatnie miejsce na świecie), położona na rogu Afryki. W kraju panuje niemal całkowita anarchia, brak jest jakichkolwiek perspektyw rozwoju, a ludzie głodują. Z tego powodu część zdesperowanych mieszkańców kraju, zaczęła porywać statki handlowe pływające przez Zatokę Adeńską i cieśninę Bab Al-Mandab i żądać za nie okupu w wysokości setek milionów dolarów. W odpowiedzi, państwa zachodnie, głównie USA wysłały okręty wojskowe do patrolowania okolicy. Główne nasilenie problemu dotyczyło lat 2005-2010. Szczegóły można poznać tutaj: http://geografia24.pl/somalijscy-piraci/

Obszar działań somalijskich piratów

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Somalian_Piracy_Threat_Map_2010.png/1280px-Somalian_Piracy_Threat_Map_2010.png

5. Ubóstwo w Afryce

Afryka jest najbiedniejszym ze wszystkich kontynentów świata. We wszystkich wskaźnikach gospodarczych wypada najgorzej. Wszechobecna bieda uniemożliwia rozwój, a pomoc zewnętrzna jest niewystarczająca i źle ukierunkowana.

Jednym ze wskaźników jest HDI – Human Development Index (wskaźnik rozwoju społecznego) mierzący ogólną jakość życia za pomocą kilku parametrów. Wynik bliższy 1 oznacza, że kraj jest wysoko rozwinięty, im bliżej 0 tym słabiej rozwinięte państwo.

Ranking państw według HDI w 2016 roku

Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/2016_UN_Human_Development_Report.svg/921px-2016_UN_Human_Development_Report.svg.png

6. Epidemie chorób

Ze względu na obecność gorącego i wilgotnego klimatu, w środkowej Afryce rozwijają się choroby nieobecne w innych częściach świata (poza strefą równikową), bardzo groźne dla zdrowia. Jednym z przykładów jest malaria.

Obszar występowania malarii na świecie

Źródło: http://gfx.archiwum.radiozet.pl/var/radiozetv3/storage/images/wiadomosci/swiat/unicef-alarmuje-malaria-zabija-dzieci.-choroba-grozna-tez-dla-polakow-00004328/575532-1-pol-PL/Co-godzine-za-powodu-malarii-na-swiecie-umiera-50-dzieci.jpg

Z powodu prymitywnych zwyczajów plemiennych, np. związanych z grzebaniem zmarłych, w Afryce cyklicznie wybuchają epidemie chorób wirusowych przenoszonych między ludźmi oraz ze zwłok na żywych ludzi. Przykładem są epidemie wirusa Ebola.

Obszar epidemii wirusa Ebola

Źródło: https://cdn.static-economist.com/sites/default/files/images/print-edition/20140802_MAM900.png

W Afryce istnieje też wiele chorób spowodowanych obecnością zanieczyszczonej wody jak np. ameboza czy czerwonka. Spożycie zakażonej wody prowadzi do zarażenia. Najbardziej znaną z chorób jest Cholera, bardzo powszechna w Afryce.

Występowanie Cholery na świecie w ostatnich latach

Źródło: http://gamapserver.who.int/mapLibrary/Files/Maps/Global_Cholera_2010_2015.png

Niski poziom rozwoju służby zdrowia i rozwiązłe życie seksualne bez stosowania antykoncepcji mechanicznej (prezerwatyw) prowadzi do szerzenia się choroby AIDS wywołanej wirusem HIV. Również w tym przypadku Afryka znajduje się na czele zestawienia, w niektórych krajach nawet kilkadziesiąt procent mieszkańców jest nosicielem wirusa HIV, podczas gdy w Europie są to pojedyncze osoby w całych populacjach.

Procent zarażonych AIDS mieszkańców państw Afryki

Źródło: http://www.humanosphere.org/wp-content/uploads/2010/08/AIDS-AFRICA-MAP-2007-Number.jpg

7. Nadmierny przyrost naturalny

Afryka jest kontynentem najszybciej rosnącym pod względem liczby mieszkańców. Tempo przyrostu populacji jest tak duże, że niektóre kraje w ciągu 30-40 lat podwajają swoją liczbę ludności. Przerasta to możliwości rozwojowe gospodarki, a liczba budowanych dróg, szkół, szpitali jest po prostu niewystarczająca wobec tak szybko przyrastającej populacji. W konsekwencji i wobec ograniczonych zasobów naturalnych, Afryce grozi przeludnienie na skutek zbyt szybkiego wzrostu zaludnienia – zasobów nie wystarczy dla wszystkich. Problem głodu i niskiej jakości życia może więc postępować.

Jeszcze w latach 50-tych Afryka była słabo zaludniona i miała mniej niż 250 mln mieszkańców, podczas gdy prognoza zakłada, że w 2025 r. będzie to już 1,5 mld. Jeszcze 1995 Afryka i Europa były podobnie zaludnione, podczas gdy według prognoz w 2025 r. w Afryce będzie dwa razy więcej osób niż w Europie. Oznacza to, że ludności Afryki przybywa najszybciej ze wszystkich kontynentów.

8. Apartheid

W przeszłości (od lat 40-tych XX wieku) do lat 90-tych w Republice Południowej Afryki stosowano segregację rasową na białych i czarnych mieszkańców kraju. Biali (około 20% populacji) cieszyli się szeregiem przywilejów, podczas gdy Czarni (80%) byli dyskryminowani. Obejmowało to nie tylko szansę robienia kariery zawodowej czy dzielnicę zamieszkania, ale nawet tak podstawowe kwestie jak miejsca w autobusie czy osobne plaże dla białych. System Apartheidu zawalił się po dojściu do władzy laureata pokojowej nagrody Nobla – Nelsona Mandeli, pierwszego czarnoskórego prezydenta RPA.


Tablice informacyjne o podziale rasowym były powszechne w czasach Apartheidu

Źródło: https://www.dw.com/image/16904268_303.jpg