Powrót do słownika (kliknij aby powrócić)

Zapoznaj się z definicjami poniżej lub wybierz inną literę. Aby szybko znaleźć pojęcie użyj komendy “ctrl + f” lub opcji “znajdź” w swojej przeglądarce. Aktualnie w tej sekcji znajduje się 39 definicji.


Wybierz inną literę (kliknij)

Pojęcia (kliknij, aby wyświetlić definicję):

Jardang

Jedna z form terenu powstała na skutek procesu korazji. Ostry, oszlifowany grzbiet skalny oddzielający od siebie bruzdy korazyjne.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jaskinia

Jedna z form krasu podziemnego, naturalna pusta przestrzeń (np. w skałach wapiennych) o dużych rozmiarach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jądra kondensacji

Różne drobinki zawieszone w powietrzu, na których woda może osiadać. Najczęściej są to kryształki lodu, kryształki soli morskiej, a także pyły lub dymy pochodzenia antropogenicznego. Obecność jąder kondensacji jest niezbędna dla uformowania się chmur – a następnie opadu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jądro fałdu tektonicznego

Wewnętrzna część fałdu tektonicznego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jądro wewnętrzne

Najgłębsza warstwa wnętrza ziemi, zalegająca pod jądrem zewnętrznym. Jest ciałem stałym. Sięga od 5100 km do samego środka Ziemi – średnio 6371 km pod jej powierzchnią, gdzie temperatura może osiągać 6000-6500°C, czyli więcej niż temperatura na powierzchni Słońca. Ciśnienie osiąga niewyobrażalnie wielką wartość – 4 miliardów hektopaskali (400 gigapaskali).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jądro Ziemi

Zwane także nife, barysfera. Jedna z warstw budowy wnętrza Ziemi, zalegająca pod płaszczem ziemskim. Stanowi na głębokości od 2900 do 6371 km – 16% objętości i 31% masy, co świadczy o jego dużej gęstości. Dzieli się na jądro zewnętrzne i jadro wewnętrzne. Jądro zbudowane jest głównie z żelaza i niklu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jądro zewnętrzne

Część jądra Ziemi, zalegająca nad jadrem wewnętrznym a pod płaszczem wewnętrznym. Sięga od 2900 km do 5100 km, ma płynny charakter. Na granicy z jądrem wewnętrznym – w strefie nieciągłości Lehmana (na głębokości 5100 km), temperatura osiąga nawet 4500°C.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jednostka astronomiczna

Jednostka odległości stosowana w astronomii. To średnia odległość Ziemi od Słońca wynosząca 149 597 870,7 km. Określana jest skrótem AU. Służy do porównywania odległości między obiektami, zarówno obiektów w Układzie Słonecznym jak i innych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro

Powierzchniowy zbiornik wód stojących (zagłębienie terenu wypełnione wodą) nie mający kontaktu z wodami mórz i oceanów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro cyrkowe (karowe)

Jeden z typów genetycznych jezior, podtyp jeziora polodowcowego, występujący na obszarach górskich w zagłębieniach po wytopionym dawnym polu firnowym lodowca górskiego (cyrku/karze). Cechuje się najczęściej kolistym kształtem i niewielkim rozmiarem, ale istotną głębokością.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro deltowe

Jeden z typów genetycznych jezior, występujący przy końcowych (ujściowych) odcinkach dużych rzek. Powstaje w wyniku odcięcia części delty rzeki przez akumulowane przez nią osady. Jest płytkie i zarastające, ale może zajmować znaczną powierzchnię.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro dystroficzne

Jezioro w końcowym etapie życia, który cechuje zbiorniki silnie zakwaszone i niemal pozbawione tlenu. Są płytkie i szybo zarastają otaczającą roślinnością, ale fauna wymiera. Woda ma kolor brązowy. Jeziora obszarów leśnych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro epizodyczne

Jezioro pojawiające się rzadko lub wyłącznie jeden raz, najczęściej po gwałtownych opadach na suchych obszarach, szybko zanika.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro eutroficzne

Jezioro w środkowym etapie życia, który cechuje zbiorniki o dużej zawartości substancji odżywczych. Umożliwia to rozwój glonów i roślin wodnych. Są znacznie mniej przezroczyste niż jeziora oligotroficzne i mają zielony lub żółto-zielony kolor. Przy dnie brak tlenu. Jezioro tętni życiem. W tej fazie znajduje się większość jezior, zwłaszcza w Polsce.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro kalderowe

Jeden z typów genetycznych jezior, podtyp jeziora wulkanicznego, występuje w zniszczonym kraterze dawnego wulkanu (kalderze). ZZajmuje rozległy obszar, ale jest płytsze od jeziora kraterowego i ma najczęściej kształt kolisty lub owalny.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro krasowe

Jeden z typów genetycznych jezior, występuje na obszarze rzeźby krasowej, w miejscu rozpuszczenia skał wapiennych przez wodę (zwłaszcza opadową) w obniżeniu terenu. Zwykle jest dosyć głębokie, kształt może być bardzo zróżnicowany.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro kraterowe

Jeden z typów genetycznych jezior, podtyp jeziora wulkanicznego, występuje w kraterze wygasłego wulkanu. Zajmuje zwykle niewielki obszar, ma kształt kolisty lub zbliżony do kolistego, ale może być dość głębokie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro meteorytowe

Jeden z typów genetycznych jezior, występuje w zagłębieniu utworzonym przez meteoryt uderzający o powierzchnię ziemi. Najczęściej koliste, o zróżnicowanej wielkości i głębokości.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro morenowe

Jeden z typów genetycznych jezior, podtyp jeziora polodowcowego, występuje na obszarze dawnej aktywności lądolodu, w utworzonej przez lądolód morenie dennej, rzadziej w zagłębieniu odciętym moreną czołową. Zajmuje zwykle duży obszar o całkowicie przypadkowym kształcie z licznym urozmaiceniem linii brzegowej (np. wyspami i półwyspami), ale przy jednocześnie niewielkiej głębokości.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro okresowe

Jezioro pojawiające się cyklicznie w fazie deszczowej, zwłaszcza na obszarach półsuchych. W fazie bezdeszczowej zanika.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro oligotroficzne

Jezioro w początkowym etapie życia, który cechuje zbiorniki pozbawione lub ubogie w substancje odżywcze. Najczęściej zimne i dobrze natlenione. Kolor wody jest zbliżony do niebieskiego. Życie w jeziorze ubogie. W przeszłości większość jezior, obecnie głównie zbiorniki wysokogórskie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro poligenetyczne

Jeden z typów genetycznych jezior, który nie ma jednego czynnika przez które powstało, ale jest wynikiem minimum dwóch różnych czynników.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro polodowcowe

Jeden z typów genetycznych jezior, obejmuje cztery podtypy – jezioro morenowe, rynnowe, cyrkowe/karowe oraz oczko wytopiskowe. Występuje na obszarze dawnej aktywności lądolodu lub lodowca górskiego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro przybrzeżne

Jeden z typów genetycznych jezior, występuje na obszarze dawnej zatoki morskiej odciętej przez piaszczysty wał (mierzeję). Zazwyczaj jest duże, ale bardzo płytkie, jednocześnie słone, z mniej lub bardziej regularnym zasilaniem przelewającą się przez mierzeję wodą morską.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro reliktowe

Jeden z typów genetycznych jezior, stanowiący pozostałość dawnego morza, które wycofało się z obszaru występowania jeziora. Taki typ jeziora cechuje olbrzymie zróżnicowanie w kwestii parametrów wielkości, głębokości a nawet zasolenia, zwykle są to jednak zbiorniki duże.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro rynnowe

Jeden z typów genetycznych jezior, podtyp jeziora polodowcowego, występuje na obszarze dawnej aktywności lądolodu, w utworzonej przez topniejące z lądolodu wody – rynnie polodowcowej. Cechuje się podłużnym kształtem i dość duża głębokością, może być bardzo długie (nawet kilkadziesiąt kilometrów).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro słodkie

Jezioro o zawartości soli poniżej 0,5 g/l czyli całkowicie lub prawie całkowicie jej pozbawione. Obejmuje większość jezior na Ziemi, zwłaszcza oddalonych od linii brzegowej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro słonawe

Jezioro o częściowym zasoleniu, najczęściej do kilku promili. Obejmują min. jeziora przybrzeżne, limanowe, lagunowe i niektóre jeziora reliktowe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro słone

Cechują się dużym zasoleniem, sięgającym kilkudziesięciu promili – co odpowiada poziomu zasolenia mórz i oceanów. Są to najczęściej zbiorniki reliktowe będące w przeszłości częścią dużych mórz, ale też niektóre jeziora przybrzeżne, lagunowe i limanowe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro stałe

Jezioro wypełnione wodą przez cały rok.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro tektoniczne

Jeden z typów genetycznych jezior, występuje w zagłębieniu terenu (rowie tektonicznym) będącym efektem rozchodzenia się płyt tektonicznych (dolina ryftowa). Zwykle (choć są wyjątki) mocno podłużne i bardzo głębokie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro wulkaniczne

Jeden z typów genetycznych jezior, obejmuje trzy podtypy – jezioro kraterowe, kalderowe i lawowe. Występuje na obszarze aktywnym wulkanicznie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jezioro zakolowe

Jeden z typów genetycznych jezior, występuje w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki i jest dawnym jej zakolem (meandrem), obecnie starorzeczem, odciętym w wyniku zmiany przebiegu koryta rzeki. Jest płytkie, wąskie i cechuje się najczęściej półkolistym kształtem.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jęzor lodowca

Część ruchoma lodowca górskiego, fragment lodu przemieszczający się z pola firnowego w dół góry.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jęzor osuwiskowy

Część osuwiska, która w procesie przemieszczenia uległa zmieszaniu i utworzyła chaotyczną formę skalną na przedpolu niszy osuwiskowej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Język soliflukcyjny

Fragment terenu objęty wieloletnią zmarzliną, który w procesie soliflukcji ześlizguje się grawitacyjnie w dół.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jonosfera

Jedna z podwarstw budowy pionowej Atmosfery. Występuje w dolnej części termosfery. Jest to silnie zjonizowana część atmosfery na wysokości, zwłaszcza około 85-100 km (według różnych źródeł – od 55 km do 1000 km). W tej warstwie wiatr słoneczny zderza się z cząstkami gazów atmosferycznych powodując ich świecie i w ten sposób powstaje zorza polarna.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jowisz

Piąta od Słońca (778,4 mln km odległości od Słońca), największa i najcięższa planeta Układu Słonecznego (ponad 2,5 razy więcej niż masa wszystkich pozostałych planet Układu razem wziętych). Z powodu szybkiego obrotu wokół własnej osi, jest silnie spłaszczony przy biegunach. Jest stale pokryty barwnymi warstwami chmur. Na powierzchni można zaobserwować Wielką Czerwoną Plamę – ogromny, trwający od setek lat antycyklon, większy od powierzchni Ziemi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Jura

Środkowy okres Mezozoiku, po Triasie, a przed Kredą. Trwał od 201 mln lat do 145 mln lat BP (156 mln lat). Ważniejsze wydarzenia:

  • Orogeneza Alpejska trwa nadal
  • Pangea definitywnie rozpada się na Laurazję i Gondwanę, a ta ostatnia później także zaczyna ulegać rozpadowi
  • Częste zmiany biegunowości Ziemi
  • Ponowna wielka transgresja morska
  • Szczyt dominacji gadów, a w oceanach – amonitów
  • Pojawiają się pierwsze ptaki

Kliknij by dowiedzieć się więcej