Powrót do słownika (kliknij aby powrócić)

Zapoznaj się z definicjami poniżej lub wybierz inną literę. Aby szybko znaleźć pojęcie użyj komendy “ctrl + f” lub opcji “znajdź” w swojej przeglądarce. Aktualnie w tej sekcji znajduje się 26 definicji.


Wybierz inną literę (kliknij)

Pojęcia (kliknij, aby wyświetlić definicję):

Efekt cieplarniany

Zjawisko atmosferyczne, polegające na wzroście temperatury globalnej spowodowanej obecnością w atmosferze gazów cieplarnianych. Proces polega na zatrzymaniu i wtórnym skierowaniu w kierunku powierzchni Ziemi ciepła (które odbite od powierzchni Ziemi jest wypromieniowywane). Prowadzi to do “podgrzania” planety. Efekt cieplarniany jest pozytywny, gdyż umożliwia zaistnienie na Ziemi życia, jednak nadmierny wzrost koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze prowadzi do niebezpiecznego zjawiska globalnego ocieplenia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Egzaracja

Jedna z trzech głównych procesów lodowca górskiego i lądolodu, zdzieranie materiału skalnego z podłoża przez czoło lodowca (lądolodu) i następnie jego wciąganie wgłąb lodu lodowcowego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej
oraz
Kliknij by dowiedzieć się więcej

Egzosfera

Jedna z warstw atmosfery ziemskiej, będąca warstwą zewnętrzną, rozpoczyna się na wysokości 800 km i przechodzi bezpośrednio w kosmos (na wysokości 2000 – 10 000 km). Warstwę cechuje stały spadek temperatury aż do -273 stopni Celsjusza oraz obecność w niej licznych satelitów telekomunikacyjnych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ekliptyka

Okręg na sferze niebieskiej, po którym obserwuje się pozorną wędrówkę Słońca w ciągu roku. Oś obrotu Ziemi jest nachylona względem płaszczyzny ekliptyki pod kątem 66°34′, a płaszczyzna równika niebieskiego pod kątem 23°26′.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ekshalacje

Szczególny rodzaj gazowej aktywności wulkanów, gorące, gazowe wyziewy wulkaniczne, które występują także poza okresem erupcji oraz mogą dotyczyć wulkanów drzemiących. Zaliczamy do nich fumarole, solfatary i mofety.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Eksplozja Kambryjska

Zdarzenie mające miejsce w okresie Kambru w Erze Paleozoicznej, nagłe pojawienie się olbrzymiej ilości życia (zwłaszcza bezkręgowców), które dały początek wielu współczesnym gatunkom. Pojawiają się min. trylobity – skamieniałość przewodnia Paleozoiku. Życie wychodzi z morza na ląd na duża skalę.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ekspozycja terenu

Jeden z czynników wpływających na klimat lokalny i mikroklimat. Na półkuli północnej większą dostawę energii słonecznej będą otrzymywać obiekty o orientacji południowej, a na półkuli południowej – odwrotnie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ekwidystanta

Jedna z ważniejszych izolinii – łączy punkty o jednakowej odległości liniowej od wskazanego obiektu.

Elipsoida obrotowa

Bryła matematyczna powstała w wyniku obrotu elipsy wokół jej osi – w przypadku Ziemi, wokół osi ziemskiej. Jest najbliższą rzeczywistemu wyglądowi Ziemi figurą matematyczną.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

El Niño

Po polsku El Ninio – oznacza chłopiec/dzieciątko. To występująca na Oceanie Spokojnym nietypowa anomalia, stanowiąca część Oscylacji Południowej El Niño (ENSO – z ang. El Niño Southern Oscillation). El Niño odwraca stan naturalny. Wyż tworzy się nad Australią i pasat wieje w odwrotnym kierunku niżu nad Ameryką Południową. Odwrócony zostaje kierunek prądu Południoworównikowego i ciepłe wody powierzchniowe kierowane są ku Ameryce Południowej. Osłabia to lub nawet całkowicie hamuje to upwelling. Występują zjawiska odwrotne do typowych. Wschodnia Australia zmaga się z suszą, słabnie też monsun letni w Azji i przynosi mniejsze opady. Susze dotykają też Filipin i Indonezji Silne deszcze pojawiają się za to w Ameryce Południowej, gdzie naturalnie nie występują. W cyklu 3-7 lat występuje na przemian z drugą fazą ENSO – La Niña.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

ENSO

Występująca na Oceanie Spokojnym niespecyficzna cyrkulacja wody morskiej, która nosi nazwę Oscylacji Południowej El Niño (ENSO – z ang. El Niño Southern Oscillation). W cyklu 3-7 lat występują na przemian dwie fazy – La Niña (pol. La Ninia – dziewczynka) uważana za tak fazę wzmacniającą sytuację “normalną” oraz El Niño (pol. El Ninio – chłopiec/dzieciątko) uważana za anomalię. Obie fazy powodują odchylenia od normy (anomalie), jednak to skutki El Niño są bardziej szkodliwe dla pogody i gospodarki globalnej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Eon

Podstawowa i najdłuższa jednostka geochronologiczna, trwająca co najmniej 500 mln lat. Dzieli się na Ery. Aktualnie wyróżnia się Eony:

  • Hadeik – najstarszy – jednostka nieoficjalna
  • Archaik
  • Proterozoik
  • Fanerozoik – trwa aktualnie

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Epicentrum trzęsienia ziemi

Miejsce położone pionowo nad hipocentrum na powierzchni ziemi, gdzie siła wstrząsów jest najsilniejsza, a fale sejsmiczne docierają do tego miejsca najszybciej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Epigeosfera

Część Ziemi będąca właściwym obszarem badań geograficznych. Przestrzeń na pograniczu atmosfery, hydrosfery i litosfery, będąca pod intensywnym wpływem działalności człowieka (w praktyce od 13,5 km p.p.m. do 50 km n.p.m.)..

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Epoka

Jednostka niższego rzędu w geochronologii – składowa Okresów, dzieląca się z kolei na Wieki. Trwa od kilkudziesięciu tysięcy do kilkunastu milionów lat.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Era

Jedna z jednostek w geochronologii – będąca częścią Eonów, a dzieląca się na Okresy. Trwa kilkadziesiąt-kilkaset milionów lat. W obecnie trwającym Eonie (Fanerozoiku) wyróżnia się Ery:

  • Paleozoik
  • Mezozoik
  • Kenozoik

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Eratyk

Jedna z akumulacyjnych form glacjalnych, duża skała z reguły o wielkiej masie (liczonej nawet w tonach), którą lądolód przetransportował na setki lub tysiące kilometrów i pozostawił w miejscu wytopienia. Są jednym z najważniejszych markerów obecności lądolodu na danym obszarze, gdyż często minerały z których są zbudowane nie występują naturalnie na obszarze ich położenia (co świadczy o miejscach, z których lądolód je przywlekł).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Erozja

Proces niszczenia skał.

Erozja boczna rzeki

Jeden z procesów rzeźbotwórczej działalności rzeki w biegu środkowym. Czynnikiem sprawczym procesu jest przeskakujący między brzegami rzeki nurt, który naprzemiennie eroduje prawe i lewe brzegi rzeki. W tym samym czasie po drugiej stronie erodowanego brzegu wolniej płynąca woda akumuluje osady, zabudowując ten fragment koryta. W ten sposób jeden brzeg jest niszczony (brzeg jest w tym miejscu stromy, a koryto głębsze), a przeciwległy – narasta (nachylenie brzegu jest łagodny, a koryto płytkie). Prowadzi to do powstawania zakoli rzecznych – meandrów. Wpływ na przebieg procesu ma także siła Coriolisa, która prowadzi do silniejszego podmywania brzegów prawych na półkuli północnej i lewych na półkuli południowej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Erozja wgłębna (denna) rzeki

Jeden z procesów rzeźbotwórczej działalności rzeki w biegu górnym. Ze względu na dużą prędkość płynącej wody, rzeźbi ona dno koryta i prowadzi do powstawania charakterystycznego jego kształtu (w profilu poprzecznym) w postaci litery “V”.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Erozja wsteczna rzeki

Jeden z procesów rzeźbotwórczej działalności rzeki w biegu górnym, zachodzi najczęściej w okolicy wodospadów. Płynąca woda podcina próg skalny od dołu, prowadząc nieuchronnie do oberwania jego wystającej części, a w konsekwencji – do jego cofnięcia i wydłużenia koryta. Gdy proces taki zachodzi w odcinku ujściowym, może prowadzić do kaptażu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Erupcja wulkaniczna

Proces wydobywania się z wulkanu lawy i substancji gazowych oraz odłamków skalnych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Estuarium

Jeden z dwóch rodzajów ujść rzecznych. Powstaje w miejscu, gdzie pływy morskie (lub prądy przybrzeżne) są silne. Nanoszony przez wodę materiał jest sukcesywnie wymywany przez morze, które wdziera się wgłąb koryta rzeki i stale je poszerza. W ten sposób ujście zmienia się w jeden długi i szeroki lejek (estuarium).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Eutrofizacja

Proces rozwoju wzrostu żyzności jeziora i rozwoju życia biologicznego w jeziorze, do którego silnie przyczynia się także człowiek, zanieczyszczając środowisko nawozami sztucznymi oraz odpadami.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ewaporacja

Proces parowania wody z gruntów i gleb.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Ewapotranspiracja

Proces obejmujący całe parowanie terenowe czyli ewaporację (parowanie wody z gruntów i gleb) oraz transpirację (parowanie wody z roślin).

Kliknij by dowiedzieć się więcej