Powrót do słownika (kliknij aby powrócić)

Zapoznaj się z definicjami poniżej lub wybierz inną literę. Aby szybko znaleźć pojęcie użyj komendy “ctrl + f” lub opcji “znajdź” w swojej przeglądarce. Aktualnie w tej sekcji znajduje się 48 definicji.


Wybierz inną literę (kliknij)

Pojęcia (kliknij, aby wyświetlić definicję):

Magnetosfera

To warstwa bezpośredniego oddziaływania pola magnetycznego Ziemi, niewidoczna gołym okiem, która przenika atmosferę. Istnienie pola magnetycznego Ziemia zawdzięcza najprawdopodobniej wirowym ruchom materii budującej jądro planety. Ze względu na stałe oddziaływanie na Ziemię wiatru słonecznego (strumienia plazmy – silnie naładowanych elektrycznie cząstek), pole magnetyczne jest spłaszczone od strony Słońca. Wysokość pola może sięgać 60 000 km w kierunku słońca i nawet 700 000 km w przeciwnym kierunku. Znaczenie pola magnetycznego jest kolosalne. Dzięki niemu, jesteśmy chronieni przed szkodliwym wpływem wiatru słonecznego, który zagrażałby min. ziemskiej atmosferze czy naszej technologii komunikacyjnej i energetycznej. Oczywistą konsekwencją istnienia pola magnetycznego jest też możliwość określania kierunków świata za pomocą magnetyzmu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa

Dwuwymiarowy, graficzny obraz powierzchni Ziemi (lub jej fragmentu, a także innych ciał niebieskich) przedstawiony na płaszczyźnie. Podstawowymi elementami mapy są: skala, legenda, siata kartograficzna (nie zawsze obecna) i treść mapy. Każda mapa wykonana jest z zastosowaniem określonej metody oraz przedstawiona w określonym odwzorowaniu kartograficznym. Tworzeniem map zajmuje się kartografia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa drogowa (samochodowa)

Jedna z map tematycznych, na której przedstawia się głównie szczegółowy układ sieci drogowej z elementami podziału administracyjnego i innymi elementami służącymi do orientacji w terenie lub istotnymi elementami infrastruktury.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa małoskalowa

Jeden z rodzajów mapy (zwany też mapą przeglądową), przedstawiający duży fragment powierzchni Ziemi w znacznym oddaleniu i o niewielkim stopniu szczegółowości. Najczęściej skala tego rodzaju mapy jest mniejsza niż 1:1 000 000.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa ogólnogeograficzna

Jeden z rodzajów mapy, zawiera wszystkie główne elementy powierzchni Ziemi – pokrycie terenu, zabudowa, elementy wodne oraz ukształtowanie powierzchni.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa średnioskalowa

Jeden z rodzajów mapy, przedstawiający średni lub duży fragment powierzchni Ziemi w dość dużym oddaleniu i o umiarkowanym stopniu szczegółowości. Najczęściej skala tego rodzaju mapy jest między 1:200 000 a 1:1 000 000.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa tematyczna

Jeden z rodzajów mapy, przedstawia tylko wybrane zjawiska ujęte tematem mapy, niemal całkowicie pomijając elementy ogólnogeograficzne – pozostawiając jedynie elementy niezbędne do orientacji w przestrzeni. Niektórzy geografowie przyjmują podział map tematycznych na przyrodniczo-geograficzne i społeczno-gospodarcze.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa topograficzna

Szczegółowa mapa przedstawiona w wielkiej skali (zazwyczaj 1:10 000 lub 1:25 000, ale też inne, nie mniejsze niż 1:200 000). Tematem mapy topograficznej jest topografia terenu, czyli szczegółowo przedstawione powierzchniowe elementy Ziemi. Jest popularną mapą wykorzystywaną do orientacji w terenie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa turystyczna

Jedna z map tematycznych (najczęściej odmiana mapy topograficznej), na której przedstawia się główne atrakcje turystyczne obszaru. Tłem są inne elementy służące do orientacji w terenie, takie jak obiekty infrastruktura czy istotne elementy środowiska naturalnego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa wielkoskalowa

Jeden z rodzajów mapy (obejmuje min. mapy topograficzne), przedstawiający niewielki fragment powierzchni Ziemi w nieznacznym oddaleniu i o dużym stopniu szczegółowości. Najczęściej skala tego rodzaju mapy jest większa niż 1:200 000.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mars

Czwarta i ostatnia planeta skalista w Układzie Słonecznym (227,9 mln km odległości od Słońca), zwana “czerwoną planetą”, co zawdzięcza pokryciu pyłem o dużej zawartości tlenków żelaza. Temperatura planety może się wahać od -133°C (na biegunach, zimą) do +27°C (w okolicy równika, latem). Planetę charakteryzują potężne wiatry, w tym burze piaskowe (300 km/h), które mogą obejmować powierzchnię niemal całej planety.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła

To zawieszona w powietrzu wilgoć w postaci kropel wody, która dotyka gruntu i ogranicza widoczność poniżej 1 kilometra. Istnieje wiele rodzajów mgieł, których nazwy zależą od genezy ich powstania.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła adwekcyjna

Jeden z rodzajów mgły (mgła napływowa), powstaje w wyniku napływ ciepłego i wilgotnego powietrza nad zimne podłoże. Zazwyczaj jest bardzo gęsta i obejmuje duże obszary.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła frontowa

Jeden z rodzajów mgły (mgła zmieszania), powstaje na skutek mieszania się mas zimnego i ciepłego powietrza na styku frontów atmosferycznych, najczęściej na wybrzeżach. Są gęste i rozległe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła górska

Jeden z rodzajów mgły (zboczowa, orograficzna), powstaje gdy powietrze ochładza się pokonując przeszkodę terenową, ma charakter lokalny, ale może być gęsta.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła radiacyjna

Jeden z rodzajów mgły (mgła z wypromieniowania), powstaje w wyniku wychłodzenia powietrza przy powierzchni Ziemi, będącego skutkiem wypromieniowania ciepła, najczęściej nocą, latem. Zazwyczaj jest mało gęsta i lokalna.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła z parowania

Jeden z rodzajów mgły, powstaje gdy powietrze z ciepłego zbiornika wodnego unosi się do chłodnego powietrza, – zjawisko lokalne o małej grubości.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mikroklimat

Klimatu ograniczony do bardzo małego obszaru, gdzie szczególne czynniki lub ich wypadkowa, powodują odstępstwa od klimatu lokalnego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mistral

Lokalna nazwa na wiatr typu Bora występujący na wybrzeżu Morza Śródziemnego we Francji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Merkury

Najmniejsza i położona najbliżej Słońca (57,9 mln km odległości od Słońca) planeta Układu Słonecznego. Temperatura waha się od -183°C do 427°C. Na Merkurym odkryto wodę w postaci lodu – znajdującego się w stale zacienionych miejscach. Wyglądem przypomina ziemski Księżyc.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Meteor

Jeden z meteoroidów, który wpadł w Ziemską atmosferę i uległ w niej całkowitemu spaleniu przez dotarciem do jej powierzchni (co odróżnia go od Meteorytu). Z Ziemi obserwowany jest pod postacią “spadającej gwiazdy”.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Meteoroid

Malutki okruch skalny lub metaliczny (pochodzący np. z planetoid lub komet), o średnicy od ułamków milimetrów do góra 10 metrów. Większość z nich porusza się wokół Słońca, ale niektóre wpadają w Ziemską atmosferę i stają się Meteorami lub Meteorytami.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Meteorologia

Dział geografii fizycznej, zajmujący się badaniem przestrzennego zróżnicowania pogody na Ziemi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Meteoryt

Jeden z meteoroidów, który wpadł w Ziemską atmosferę i nie spalił się całkowicie w atmosferze, po czym uderzył w powierzchnię Ziemi (co odróżnia go od Meteoru). Rocznie takich obiektów spada na Ziemię ponad 3000, ale w większości są to obiekty wielkości małych kamieni.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda hipsometryczna

Metoda prezentacji zjawisk na mapach o wyłącznie jednym zastosowaniu, służąca do przedstawiania zróżnicowania wysokości terenu za pomocą poziomic (izohips).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda izolinii

Ilościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na tworzeniu na mapie linii (zwanych izoliniami) łączących punkty o tych samych wartościach danego zjawiska. W ten sposób można przedstawić zjawiska obejmujące cały badany obszar (a nawet np. całą planetę), które charakteryzuje duża zmienność regionalna, ale (najczęściej) niezależna od podziału administracyjnego czy granic państwowych. Stosowana najczęściej w geografii fizycznej np. meteorologii, ale nie tylko.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kameralna

Jeden ze sposobów pozyskiwania informacji w geografii. Polega na analizowaniu wcześniej uzyskanych informacji (zarówno z zakresu geografii, jak i z innych dziedzin) z wymienionych wcześniej źródeł, ich przetwarzaniu i tworzeniu nowej wiedzy w oparciu o dotychczasowe ustalenia. Miejscem pracy jest dowolne odpowiednio wyposażone pomieszczenie (np. biuro, szkoła, a nawet własny dom), rzadziej laboratorium.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kartodiagramu

Ilościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na wrysowywaniu w mapę wykresów (najczęściej kołowych lub słupkowych), informujących o wielkości, a czasem także strukturze zjawiska. Tej metody używa się w odniesieniu do podziałów administracyjnych, politycznych i innych. Główne zastosowanie znajduje w geografii gospodarczej, politycznej i geografii ludności.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kartogramu

Ilościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na tworzeniu na mapie z zastosowaniem skali barw (jednego lub dwóch kolorów) – pól o uśrednionej wartości lub uśrednionym natężeniu zjawiska. Podstawą dla tworzenia kartogramu jest podział administracyjny lub granice państw (albo inne podziały polityczne lub gospodarcze). Kartogram znajduje szczególne zastosowanie w geografii społeczno-ekonomicznej, zwłaszcza w geografii ludności, ale także w innych subdyscyplinach geografii.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kopczykowa

Metoda prezentacji zjawisk na mapach o wyłącznie jednym zastosowaniu, służąca do przedstawiania za pomocą pseudotrójwymiarowych kopców – wzniesień.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kreskowa

Metoda prezentacji zjawisk na mapach o wyłącznie jednym zastosowaniu, służąca do przedstawiania za pomocą kresek – wzniesień.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kropkowa

Ilościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na umieszczaniu na mapie kropek, z której każda reprezentuje określoną (taką samą przy jednakowej wielkości kropek – lub różną przy różnej wielkości kropek) wielkość zjawiska. Obrazuje przede wszystkim wielkość, ale też szczegółowe rozmieszczenie zjawiska, a w przypadku właściwego zastosowania, może także obrazować elementy natężenia zjawiska. Nadaje się głównie do stosowania w geografii społeczno-ekonomicznej, zwłaszcza w zjawiskach policzalnych w sztukach (uprawa, hodowla, ludność).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda powierzchniowa

Zwana również metodą chorochrmatyczną. Jakościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na pokryciu całego obszaru barwą opisującą różne aspekty jednego badanego zjawiska. Brak informacji o wielkości zjawiska, ale cały obszar jest zdefiniowany. Kluczową zasadą tej metody jest wzajemne wykluczanie się powierzchni – nie mogę one na siebie nachodzić. Metoda znajduje zastosowanie tak w geografii fizycznej jak i w geografii społeczno-ekonomicznej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda sygnaturowa

Jakościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na umieszczeniu na mapie umownych znaków – symboli odpowiadających za przedstawienie położenia danego zjawiska na mapie, powszechnie rozumianych i intuicyjnych. Brak informacji o wielkości zjawiska – podana jest jego orientacyjna, przybliżona lokalizacja. Nadaje się do stosowania zarówno w geografii fizycznej jak i społeczno-ekonomicznej i może służyć do prezentacji niemal każdego zjawiska.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda terenowa

Jeden ze sposobów pozyskiwania informacji w geografii. Polega na prowadzeniu własnych pomiarów i obserwacji bezpośrednio u źródła. Miejsce pracy jest bezpośrednio w miejscu występowania zjawiska.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda zasięgów

Jakościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na umieszczaniu na mapie granicy występowania jednego lub kilku zjawisk w postaci linii (rzadziej barw). Choć brak jakichkolwiek informacji o wielkości zjawiska, można dość precyzyjnie określić jakie obszary obejmują. Zaletą metody jest możliwość przedstawienia granicy wielu zjawisk, które mogą się wzajemnie przenikać. Choć nadaje się do stosowania zarówno w geografii fizycznej, jak i społeczno-ekonomicznej, częściej używa jej się w geografii fizycznej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody ilościowe (mapa)

Jeden z dwóch głównych zbiorów metod stosowanych na mapach. Informują o lokalizacji zjawiska oraz jego wielkości i natężeniu. Stosuje się je, gdy chcemy zobrazować zróżnicowanie jakiegoś zjawiska w różnych regionach badanego obszaru (np. w różnych częściach państwa) i jego parametry liczbowe są do tego niezbędne. Do metod ilościowych zaliczamy:

  • Metodę izolinii (w tym metoda hipsometryczna)
  • Metodę kartogramu
  • Metodą kartodiagramu
  • Metodę zasięgów

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody ilościowe (metodologia badań)

Zbiór metod badawczych stosowanych w geografii, których celem jest odpowiedzieć na pytanie “ile?”. Zjawisko charakteryzowane jest za pomoc liczb i parametrów. Stosuje się je do przekrojowych badań dużych grup lub populacji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody jakościowe (mapa)

Jeden z dwóch głównych zbiorów metod stosowanych na mapach. Informują wyłącznie o miejscu wystąpienia zjawiska, nie mówią nic o jego wielkości ani natężeniu. Stosuje się je, gdy zależy nam na ukazaniu wystąpienia jednego lub kilku zjawisk na wybranych obszarach. Do metod jakościowych zaliczamy:

  • Metodę sygnaturową
  • Metodą zasięgów
  • Metodę powierzchniową
  • Metodę kreskową
  • Metodę kopczykową

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody jakościowe (metodologia badań)

Zbiór metod badawczych stosowanych w geografii, których celem jest odpowiedzieć na pytanie “dlaczego”. Informacje jakościowe nie są liczbowe i często mają charakter subiektywny. Stosuje się je do pogłębionych badań indywidualnych przypadków.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mezopauza

Jeden z elementów pionowej budowy atmosfery, cienka warstwa przejściowa między Mezosferą i Termosferą na wysokości około 85 km.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mezosfera

Jedna z warstw atmosfery (trzecia od powierzchni Ziemi), występująca na wysokości 50/55-85 km nad powierzchnią Ziemi. Temperatura w tej warstwie spada od około 0°C w Stratopauzie do około -80°C w Mezopauzie, a ciśnienie spada od około 1 hPa w Stratopauzie do około 0,1 hPA w Mezopauzie. Kolor nieba zmienia się z błękitnego na granatowoczarny, widoczne stają się gwiazdy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Międzynarodowa Linia Zmiany Daty

Umownie przyjęta na świecie granica daty w kalendarzu, której przekroczenie oznacza zmianę dnia. Zasadniczo Linia leży na południku 180°, ale jej przebieg jest zniekształcony ze względu na przebieg granic państw. Przekraczając Linię w kierunku zachodnim (w lewo – z półkuli zachodniej na półkulę wschodnią): dodajemy 1 dzień, natomiast przekraczając ją w kierunku wschodnim (w prawo – z półkuli wschodniej na półkulę zachodnią): odejmujemy 1 dzień.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Międzynarodowa Stacja Kosmiczna

Obiekt techniczny krążący wokół Ziemi, którego budowa rozpoczęła się w 1998 r. Stacja umożliwia obecnie stały pobyt w kosmosie 6 astronautów. Państwami zaangażowanymi w program są USA, Rosja, Kanada, Japonia, Brazylia oraz 11 krajów Unii Europejskiej. Na stacji prowadzone są badania naukowe w warunkach mikrograwitacji, niemożliwej do osiągnięcia na Ziemi.

Monsun

Wiatr okresowo-zmienny w sezonie pór roku (Monsun letni i Monsun zimowy), występujący w połduniowej i połduniowo-wschodniej Azji. Latem jest wiatrem wiejącym od strony oceanu w kierunku lądu (przynosi opady), zimą od strony lądu w kierunku oceanu (brak opadów). Czynnikiem powodującym cyrkulację monsunową jest różnica w nagrzewaniu lądu i oceanu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Monsun letni

Jeden z dwóch rodzajów Monsunu, występuje w okresie od kwietnia do września z największym nasileniem w miesiącach czerwiec-sierpień. W wyniku szybkiego nagrzewania lądu latem, nad Azją powstaje ośrodek niżowy do którego napływa powietrze (Monsun letni) z nad chłodniejszego Oceanu Indyjskiego (wyż) przynosząc olbrzymie opady.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Monsun zimowy

Jeden z dwóch rodzajów Monsunu, występuje w okresie od października do marca z największym nasileniem w miesiącach grudzień-luty. Nad wychłodzonym lądem Azji powstaje wyż, z którego powietrze (Monsun zimowy) przemieszcza się w kierunku cieplejszego Oceanu Indyjskiego (niż), nie przynosząc opadów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mżawka

Opad atmosferyczny w postaci ciekłej – kropli wody o średnicy mniejszej niż 0,5 mm.

Kliknij by dowiedzieć się więcej