Powrót do słownika (kliknij aby powrócić)

Zapoznaj się z definicjami poniżej lub wybierz inną literę. Aby szybko znaleźć pojęcie użyj komendy “ctrl + f” lub opcji “znajdź” w swojej przeglądarce. Aktualnie w tej sekcji znajduje się 92 definicji.


Wybierz inną literę (kliknij)

Pojęcia (kliknij, aby wyświetlić definicję):

Mady rzeczne

Jeden z typów gleb śródstrefowych, powstają w dolinach i deltach rzek na skutek akumulacji osadów niesionych przez wylewające rzeki. Z reguły są to bardzo dobre gleby (zwłaszcza w deltach), pod względem przydatności rolniczej ustępują tylko czarnoziemom.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Magma

Upłynnione skały pod ziemią w warunkach wysokiej temperatury, wynoszącej nawet do 1000°C (z reguły 700-900°C).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Magmatyzm

Procesy związane z powstawaniem i przemianą magmy, jej przemieszczaniem i krystalizacją

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Magnetosfera

To warstwa bezpośredniego oddziaływania pola magnetycznego Ziemi, niewidoczna gołym okiem, która przenika atmosferę. Istnienie pola magnetycznego Ziemia zawdzięcza najprawdopodobniej wirowym ruchom materii budującej jądro planety. Ze względu na stałe oddziaływanie na Ziemię wiatru słonecznego (strumienia plazmy – silnie naładowanych elektrycznie cząstek), pole magnetyczne jest spłaszczone od strony Słońca. Wysokość pola może sięgać 60 000 km w kierunku słońca i nawet 700 000 km w przeciwnym kierunku. Znaczenie pola magnetycznego jest kolosalne. Dzięki niemu, jesteśmy chronieni przed szkodliwym wpływem wiatru słonecznego, który zagrażałby min. ziemskiej atmosferze czy naszej technologii komunikacyjnej i energetycznej. Oczywistą konsekwencją istnienia pola magnetycznego jest też możliwość określania kierunków świata za pomocą magnetyzmu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Magnetyczność minerałów

Jedna z cech fizycznych minerałów. Informuje czy minerał reaguje magnetycznie (np. odchyla igłę kompasu, przyciąga lub odpycha metal).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Makaron (krasowy)

Jedna z form krasu podziemnego, forma nacieku jaskiniowego podobna do stalaktytu ale pusta w środku.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Makia

Lokalna nazwa na roślinność typu śródziemnomorskiego używana w Europie, zwłaszcza w basenie Morza Śródziemnego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa

Dwuwymiarowy, graficzny obraz powierzchni Ziemi (lub jej fragmentu, a także innych ciał niebieskich) przedstawiony na płaszczyźnie. Podstawowymi elementami mapy są: skala, legenda, siata kartograficzna (nie zawsze obecna) i treść mapy. Każda mapa wykonana jest z zastosowaniem określonej metody oraz przedstawiona w określonym odwzorowaniu kartograficznym. Tworzeniem map zajmuje się kartografia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa drogowa (samochodowa)

Jedna z map tematycznych, na której przedstawia się głównie szczegółowy układ sieci drogowej z elementami podziału administracyjnego i innymi elementami służącymi do orientacji w terenie lub istotnymi elementami infrastruktury.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa małoskalowa

Jeden z rodzajów mapy (zwany też mapą przeglądową), przedstawiający duży fragment powierzchni Ziemi w znacznym oddaleniu i o niewielkim stopniu szczegółowości. Najczęściej skala tego rodzaju mapy jest mniejsza niż 1:1 000 000.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa ogólnogeograficzna

Jeden z rodzajów mapy, zawiera wszystkie główne elementy powierzchni Ziemi – pokrycie terenu, zabudowa, elementy wodne oraz ukształtowanie powierzchni.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa średnioskalowa

Jeden z rodzajów mapy, przedstawiający średni lub duży fragment powierzchni Ziemi w dość dużym oddaleniu i o umiarkowanym stopniu szczegółowości. Najczęściej skala tego rodzaju mapy jest między 1:200 000 a 1:1 000 000.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa tematyczna

Jeden z rodzajów mapy, przedstawia tylko wybrane zjawiska ujęte tematem mapy, niemal całkowicie pomijając elementy ogólnogeograficzne – pozostawiając jedynie elementy niezbędne do orientacji w przestrzeni. Niektórzy geografowie przyjmują podział map tematycznych na przyrodniczo-geograficzne i społeczno-gospodarcze.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa topograficzna

Szczegółowa mapa przedstawiona w wielkiej skali (zazwyczaj 1:10 000 lub 1:25 000, ale też inne, nie mniejsze niż 1:200 000). Tematem mapy topograficznej jest topografia terenu, czyli szczegółowo przedstawione powierzchniowe elementy Ziemi. Jest popularną mapą wykorzystywaną do orientacji w terenie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa turystyczna

Jedna z map tematycznych (najczęściej odmiana mapy topograficznej), na której przedstawia się główne atrakcje turystyczne obszaru. Tłem są inne elementy służące do orientacji w terenie, takie jak obiekty infrastruktura czy istotne elementy środowiska naturalnego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mapa wielkoskalowa

Jeden z rodzajów mapy (obejmuje min. mapy topograficzne), przedstawiający niewielki fragment powierzchni Ziemi w nieznacznym oddaleniu i o dużym stopniu szczegółowości. Najczęściej skala tego rodzaju mapy jest większa niż 1:200 000.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mars

Czwarta i ostatnia planeta skalista w Układzie Słonecznym (227,9 mln km odległości od Słońca), zwana “czerwoną planetą”, co zawdzięcza pokryciu pyłem o dużej zawartości tlenków żelaza. Temperatura planety może się wahać od -133°C (na biegunach, zimą) do +27°C (w okolicy równika, latem). Planetę charakteryzują potężne wiatry, w tym burze piaskowe (300 km/h), które mogą obejmować powierzchnię niemal całej planety.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Materiał piroklastyczny

Zbiór produktów skalnych erupcji wulkanicznej, obejmuje odłamki skalne, do których zaliczamy: bomby wulkaniczne, lapille, popiół wulkaniczny (tefra) oraz pumeks.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Meander (zakole rzeki)

Jedna z form terenu w biegu środkowym. To wijący się fragment koryta, który tworzy zakole kształtem przypominające podkowę, które może zostać z czasem odcięte i przeistoczyć się w starorzecze.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Merkury

Najmniejsza i położona najbliżej Słońca (57,9 mln km odległości od Słońca) planeta Układu Słonecznego. Temperatura waha się od -183°C do 427°C. Na Merkurym odkryto wodę w postaci lodu – znajdującego się w stale zacienionych miejscach. Wyglądem przypomina ziemski Księżyc.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Meteor

Jeden z meteoroidów, który wpadł w Ziemską atmosferę i uległ w niej całkowitemu spaleniu przez dotarciem do jej powierzchni (co odróżnia go od Meteorytu). Z Ziemi obserwowany jest pod postacią “spadającej gwiazdy”.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Meteoroid

Malutki okruch skalny lub metaliczny (pochodzący np. z planetoid lub komet), o średnicy od ułamków milimetrów do góra 10 metrów. Większość z nich porusza się wokół Słońca, ale niektóre wpadają w Ziemską atmosferę i stają się Meteorami lub Meteorytami.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Meteorologia

Dział geografii fizycznej, zajmujący się badaniem przestrzennego zróżnicowania pogody na Ziemi.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Meteoryt

Jeden z meteoroidów, który wpadł w Ziemską atmosferę i nie spalił się całkowicie w atmosferze, po czym uderzył w powierzchnię Ziemi (co odróżnia go od Meteoru). Rocznie takich obiektów spada na Ziemię ponad 3000, ale w większości są to obiekty wielkości małych kamieni.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda dendrochronologiczna

Jedna z metod datowania bezwzględnego. Opiera się na przyrostach słojów drzew, które przyrastają corocznie (jeden słój na rok). Zliczanie słojów umożliwia obliczenie wieku znalezionego pnia. Ponadto analiza szerokości i gęstości słojów, pozwala uzyskać informacje temat warunków klimatyczno-pogodowych w danym roku. Metoda ma bardzo krótki zakres czasowy – około 10 000 lat i dotyczy głównie archeologii i klimatologii.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda hipsometryczna

Metoda prezentacji zjawisk na mapach o wyłącznie jednym zastosowaniu, służąca do przedstawiania zróżnicowania wysokości terenu za pomocą poziomic (izohips).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda izolinii

Ilościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na tworzeniu na mapie linii (zwanych izoliniami) łączących punkty o tych samych wartościach danego zjawiska. W ten sposób można przedstawić zjawiska obejmujące cały badany obszar (a nawet np. całą planetę), które charakteryzuje duża zmienność regionalna, ale (najczęściej) niezależna od podziału administracyjnego czy granic państwowych. Stosowana najczęściej w geografii fizycznej np. meteorologii, ale nie tylko.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda izotopowa

Jedna z metod datowania bezwzględnego. Opiera się na naturalnym rozpadzie izotopów promieniotwórczych wybranych pierwiastków, w wyniku których powstają pierwiastki niepromieniotwórcze. Kluczowym aspektem jest okres połowicznego rozpadu, czyli czas po którym pozostaje jedynie połowa pierwotnego izotopu. Znając ten czas dla różnych pierwiastków, można określić wiek skały, w której badane są pierwiastki. W obrębie tej metody wyróżnia się liczne metody szczegółowe, na przykład:

  • Metodę uranowo-ołowiową
  • Metodę uranowo-torową
  • Metodę potasowo-argonową
  • Metodę radiowęglową 14C

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kameralna

Jeden ze sposobów pozyskiwania informacji w geografii. Polega na analizowaniu wcześniej uzyskanych informacji (zarówno z zakresu geografii, jak i z innych dziedzin) z wymienionych wcześniej źródeł, ich przetwarzaniu i tworzeniu nowej wiedzy w oparciu o dotychczasowe ustalenia. Miejscem pracy jest dowolne odpowiednio wyposażone pomieszczenie (np. biuro, szkoła, a nawet własny dom), rzadziej laboratorium.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kartodiagramu

Ilościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na wrysowywaniu w mapę wykresów (najczęściej kołowych lub słupkowych), informujących o wielkości, a czasem także strukturze zjawiska. Tej metody używa się w odniesieniu do podziałów administracyjnych, politycznych i innych. Główne zastosowanie znajduje w geografii gospodarczej, politycznej i geografii ludności.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kartogramu

Ilościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na tworzeniu na mapie z zastosowaniem skali barw (jednego lub dwóch kolorów) – pól o uśrednionej wartości lub uśrednionym natężeniu zjawiska. Podstawą dla tworzenia kartogramu jest podział administracyjny lub granice państw (albo inne podziały polityczne lub gospodarcze). Kartogram znajduje szczególne zastosowanie w geografii społeczno-ekonomicznej, zwłaszcza w geografii ludności, ale także w innych subdyscyplinach geografii.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kopczykowa

Metoda prezentacji zjawisk na mapach o wyłącznie jednym zastosowaniu, służąca do przedstawiania za pomocą pseudotrójwymiarowych kopców – wzniesień.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kreskowa

Metoda prezentacji zjawisk na mapach o wyłącznie jednym zastosowaniu, służąca do przedstawiania za pomocą kresek – wzniesień.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda kropkowa

Ilościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na umieszczaniu na mapie kropek, z której każda reprezentuje określoną (taką samą przy jednakowej wielkości kropek – lub różną przy różnej wielkości kropek) wielkość zjawiska. Obrazuje przede wszystkim wielkość, ale też szczegółowe rozmieszczenie zjawiska, a w przypadku właściwego zastosowania, może także obrazować elementy natężenia zjawiska. Nadaje się głównie do stosowania w geografii społeczno-ekonomicznej, zwłaszcza w zjawiskach policzalnych w sztukach (uprawa, hodowla, ludność).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda morfologiczna

Jedna z metod datowania względnego. Prosta metoda, polegająca na analizie ukształtowania terenu i poszukiwaniu śladów zachodzących procesów rzeźbotwórczych. Charakterystyczne formy rzeźby terenu (dolina rzeczna, morena polodowcowa) świadczą o zaistnieniu konkretnych procesów rzeźbotwórczych. Słabością metody jest ograniczona zdolność do rozpoznania obiektów wraz z upływem czasu, który prowadzi do ich zaniku.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda paleontologiczna

Jedna z metod datowania względnego. Pozwala datować wiek na podstawie obecności w skałach określonych szczątek roślin i zwierząt zwanych skamieniałościami lub śladami, które organizmy żywe po sobie pozostawiły. Szczególnie istotne w tej metodzie są tak zwane skamieniałości przewodnie, tzn. takie szczątki, które cechują się krótkim czasem życia, ale występują powszechnie przy określonych warunkach życia i są łatwe w identyfikacji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda palinologiczna

Jedna z metod datowania względnego. Opiera się na analizie znalezionych w skałach pyłków roślinnych. Rodzaj i ilość pyłków (wśród których wyróżnia się także pyłki przewodnie – typowe dla danych okresów), pozwala na określenie wieku skał otaczających.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda potasowo-argonowa

Jedna z metod datowania izotopowego, opierająca się na pomiarze ilości argonu 40Ar i potasu 40K w skałach. Argon będący efektem połowicznego rozpadu potasu, ulega uwięzieniu w skale w trakcie jej formowania. Dzięki temu można obliczyć czas zachodzący między formowaniem skały się a wykonaniem badania. Metoda doskonale nadaje się do badania skał wulkanicznych starszych niż 100 tys. lat.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda powierzchniowa

Zwana również metodą chorochrmatyczną. Jakościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na pokryciu całego obszaru barwą opisującą różne aspekty jednego badanego zjawiska. Brak informacji o wielkości zjawiska, ale cały obszar jest zdefiniowany. Kluczową zasadą tej metody jest wzajemne wykluczanie się powierzchni – nie mogę one na siebie nachodzić. Metoda znajduje zastosowanie tak w geografii fizycznej jak i w geografii społeczno-ekonomicznej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda radiowęglowa 14C

Jedna z metod datowania izotopowego, wykorzystuje izotop węgla 14C (ulega rozpadowi po śmierci organizmu w którym się znajdował), tymczasem w organizmach znajduje się też węgiel 12C (który jest stabilny i dalej się nie rozpada). Czas rozpadu połowy jąder atomów węgla 14C wynosi 5740 lat. Porównanie proporcji węgli 14C i 12C pozwala z dość dobrym przybliżeniem ustalać wiek obiektów takich jak kości, skóra, drewno. Niestety zasięg datowania tą metodą jest ograniczony do maksymalnie 40-60 tys. lat wstecz. Służy do określania wieków szczątków organizmów żywych i otaczających ich skał, w których te szczątki odnaleziono.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda sedymentologiczna

Jedna z metod datowania bezwzględnego. Bada odkładające się w zbiorniku wodnym (jeziorze) osady i tempo ich rocznego przyrostu. Na podstawie grubości osadu i tempa jego odkładania (sedymentacji) można ustalić, kiedy zaczął powstawać. Metoda ma jednak charakter orientacyjny.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda stratygraficzna

Jedna z metod datowania względnego. Służy do określania wieku skał, na podstawie ich wzajemnego ułożenia. Zgodnie z zasadą superpozycji (nadległości warstwy), skały położone bliżej powierzchni Ziemi są młodsze od skał zalegających głębiej. Metoda ta napotyka jednak problem, jeżeli doszło do zaburzenia naturalnej struktury skał np. w wyniku uskoków tektonicznych lub w wyniku intruzji magmowych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda sygnaturowa

Jakościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na umieszczeniu na mapie umownych znaków – symboli odpowiadających za przedstawienie położenia danego zjawiska na mapie, powszechnie rozumianych i intuicyjnych. Brak informacji o wielkości zjawiska – podana jest jego orientacyjna, przybliżona lokalizacja. Nadaje się do stosowania zarówno w geografii fizycznej jak i społeczno-ekonomicznej i może służyć do prezentacji niemal każdego zjawiska.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda tektoniczna

Jedna z metod datowania względnego. Zajmuje się badaniem niezgodności ułożenia skał. Umożliwia określenie chronologii wydarzeń według dwóch zasad:

  • deformacja skał jest młodsza od najmłodszych ze skał, które objęła. Skały zostały więc najpierw osadzone, a dopiero później zdeformowane.
  • intruzje magmowe są młodsze od skał, które przecinają. Skały zostały więc najpierw osadzone, a dopiero później nastąpiła do nich intruzja magmy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda tefrochronologiczna

Jedna z metod datowania bezwzględnego. Wiek osadów w tej metodzie określany jest na podstawie identyfikacji warstw popiołów wulkanicznych, pochodzących z wybuchów wulkanów o znanej już chronologii. Poszczególne warstwy popiołu mają specyficzny skład chemiczny, umożliwiający ich identyfikację. Zaletą metody jest powszechność występowania tefry – wulkany propagują popiół na tysiące kilometrów, osadzając się także na dnach zbiorników wodnych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda terenowa

Jeden ze sposobów pozyskiwania informacji w geografii. Polega na prowadzeniu własnych pomiarów i obserwacji bezpośrednio u źródła. Miejsce pracy jest bezpośrednio w miejscu występowania zjawiska.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda termoluminescencji

Jedna z metod datowania bezwzględnego. Oparta na wykorzystaniu magazynowania energii światła. Niektóre minerały świecą po podgrzaniu, a starsze – świecąc mocniej od młodszych. Na podstawie intensywności świecenia możliwe jest określeniu wieku skał do około 1 mln lat wstecz. Metoda wykorzystuje fakt, że świecenie odnosi się do ostatniego epizodu ekspozycji na światło, a więc najczęściej momentu tworzenia się skały.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda uranowo-ołowiowa

Jedna z metod datowania izotopowego, oparta na wykorzystaniu izotopu uranu 238U. Ulega on rozpadowi do izotopu ołowiu 206Pb. Czas połowicznego rozpadu tego izotopu to aż 4,5 mld lat. Służy więc do datowania najdawniejszych zdarzeń.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda uranowo-torowa

Jedna z metod datowania izotopowego, datowanie przeprowadza się na podstawie porównania zawartości izotopów uranu 234U i toru 230U, które ulegają ostatecznemu rozpadowi do izotopów ołowiu. W procesie wykorzystywana jest właściwość pobierania przez organizmy żywe izotopów uranu rozpuszczonego w wodzie. Z tego powodu metoda nadaje się do datowania raf koralowych, skał wapiennych czy nacieków jaskiń. Zasięg czasowy to maksymalnie 350 tys. lat.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda warwochronologiczna

Jedna z metod datowania bezwzględnego. Wykorzystuje odkładające się na dnie zbiorników (jezior i mórz) warwy w czasie zlodowacenia – na przedpolu lądolodu. W czasie wiosny i lata, gdy lądolód topił się, dostarczana do zbiorników była nowa warstwa materiału osadowego – skał z wnętrza lądolodu np. piasku (jasna warwa), z kolei zimą opadał materiał ilasty (ciemna warwa). Grubość warw pozwala określić warunki termiczne okresów letnich. Metoda umożliwia opisywanie zachowań lądolodu w trakcie jego obecności na danym obszarze i datowanie konkretnych osadów w warwach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metoda zasięgów

Jakościowa metoda prezentacji zjawisk na mapach o szerokim zastosowaniu. Polega na umieszczaniu na mapie granicy występowania jednego lub kilku zjawisk w postaci linii (rzadziej barw). Choć brak jakichkolwiek informacji o wielkości zjawiska, można dość precyzyjnie określić jakie obszary obejmują. Zaletą metody jest możliwość przedstawienia granicy wielu zjawisk, które mogą się wzajemnie przenikać. Choć nadaje się do stosowania zarówno w geografii fizycznej, jak i społeczno-ekonomicznej, częściej używa jej się w geografii fizycznej.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody datowania bezwzględnego

Jeden z dwóch zbiorów metod datowania skał i wydarzeń, wykorzystywany w geologii. Pozwala stwierdzić mniej lub bardziej precyzyjny wiek danej skały lub skamieniałości. Obejmuje:

  • Metodę izotopową (i wiele jej submetod)
  • Metodę dendrochronologiczną
  • Metodę sedymentologiczną
  • Metodę termoluminescencji
  • Metodę tefrochronologiczną
  • Metodę warwochronologiczną

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody datowania względnego

Jeden z dwóch zbiorów metod datowania skał i wydarzeń, wykorzystywany w geologii. Pozwala określić, czy skała (skamieniałość) jest starsza czy młodsza od innych. Obejmuje:

  • Metodę stratygraficzną
  • Metodę tektoniczną
  • Metodę morfologiczną
  • Metodę palinologiczną
  • Metodę paleontologiczną

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody ilościowe (mapa)

Jeden z dwóch głównych zbiorów metod stosowanych na mapach. Informują o lokalizacji zjawiska oraz jego wielkości i natężeniu. Stosuje się je, gdy chcemy zobrazować zróżnicowanie jakiegoś zjawiska w różnych regionach badanego obszaru (np. w różnych częściach państwa) i jego parametry liczbowe są do tego niezbędne. Do metod ilościowych zaliczamy:

  • Metodę izolinii (w tym metoda hipsometryczna)
  • Metodę kartogramu
  • Metodą kartodiagramu
  • Metodę zasięgów

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody ilościowe (metodologia badań)

Zbiór metod badawczych stosowanych w geografii, których celem jest odpowiedzieć na pytanie “ile?”. Zjawisko charakteryzowane jest za pomoc liczb i parametrów. Stosuje się je do przekrojowych badań dużych grup lub populacji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody jakościowe (mapa)

Jeden z dwóch głównych zbiorów metod stosowanych na mapach. Informują wyłącznie o miejscu wystąpienia zjawiska, nie mówią nic o jego wielkości ani natężeniu. Stosuje się je, gdy zależy nam na ukazaniu wystąpienia jednego lub kilku zjawisk na wybranych obszarach. Do metod jakościowych zaliczamy:

  • Metodę sygnaturową
  • Metodą zasięgów
  • Metodę powierzchniową
  • Metodę kreskową
  • Metodę kopczykową

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Metody jakościowe (metodologia badań)

Zbiór metod badawczych stosowanych w geografii, których celem jest odpowiedzieć na pytanie “dlaczego”. Informacje jakościowe nie są liczbowe i często mają charakter subiektywny. Stosuje się je do pogłębionych badań indywidualnych przypadków.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mezopauza

Jeden z elementów pionowej budowy atmosfery, cienka warstwa przejściowa między Mezosferą i Termosferą na wysokości około 85 km.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mezosfera

Jedna z warstw atmosfery (trzecia od powierzchni Ziemi), występująca na wysokości 50/55-85 km nad powierzchnią Ziemi. Temperatura w tej warstwie spada od około 0°C w Stratopauzie do około -80°C w Mezopauzie, a ciśnienie spada od około 1 hPa w Stratopauzie do około 0,1 hPA w Mezopauzie. Kolor nieba zmienia się z błękitnego na granatowoczarny, widoczne stają się gwiazdy.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mezozoik

Druga Era w Eonie Fanerozoiku, trwająca od 252 mln lat do 66 mln lat BP (186 mln lat), której początek dało Wielkie Wymieranie Permskie. Dzieli się na trzy okresy – Trias, Jurę i Kredę. W erze tej zaznacza się wyraźna dominacja gadów, a geologicznie dochodzi do rozpadu Pangei i wędrówki kontynentów w kierunku dzisiejszego położenia.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła

To zawieszona w powietrzu wilgoć w postaci kropel wody, która dotyka gruntu i ogranicza widoczność poniżej 1 kilometra. Istnieje wiele rodzajów mgieł, których nazwy zależą od genezy ich powstania.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła adwekcyjna

Jeden z rodzajów mgły (mgła napływowa), powstaje w wyniku napływ ciepłego i wilgotnego powietrza nad zimne podłoże. Zazwyczaj jest bardzo gęsta i obejmuje duże obszary.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła frontowa

Jeden z rodzajów mgły (mgła zmieszania), powstaje na skutek mieszania się mas zimnego i ciepłego powietrza na styku frontów atmosferycznych, najczęściej na wybrzeżach. Są gęste i rozległe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła górska

Jeden z rodzajów mgły (zboczowa, orograficzna), powstaje gdy powietrze ochładza się pokonując przeszkodę terenową, ma charakter lokalny, ale może być gęsta.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła radiacyjna

Jeden z rodzajów mgły (mgła z wypromieniowania), powstaje w wyniku wychłodzenia powietrza przy powierzchni Ziemi, będącego skutkiem wypromieniowania ciepła, najczęściej nocą, latem. Zazwyczaj jest mało gęsta i lokalna.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mgła z parowania

Jeden z rodzajów mgły, powstaje gdy powietrze z ciepłego zbiornika wodnego unosi się do chłodnego powietrza, – zjawisko lokalne o małej grubości.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mielizna (rzeki)

Jeden ze skutków akumulacyjnej działalności rzeki w biegu dolnym, piaszczyste wypłycenie w obrębie koryta, ujawniające się najczęściej w czasie niżówki, stale przemieszczające się w dół rzeki.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mierzeja

Piaszczysty wał, rodzaj kosy odcinający fragment zatoki morskiej od pełnego akwenu, narastający z obu stron zatoki lub brzegu, albo narastający z jednej strony ale prowadzący do całkowitego lub prawie całkowitego odcięcia zatoki. Mierzeja oddziela od morza zalew lub zatokę.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mikroklimat

Klimatu ograniczony do bardzo małego obszaru, gdzie szczególne czynniki lub ich wypadkowa, powodują odstępstwa od klimatu lokalnego.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mineralizacja gleby

Przemiana związków organicznych w proste związki mineralne (woda, amoniak, dwutlenek węgla i inne).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Minerał

To podstawowa i najmniejsza jednostka strukturalna Ziemi. Ma pochodzenie wyłącznie naturalne, ale powstać może zarówno pod ziemią, jak i na powierzchni. Znamy obecnie około 5500 minerałów. Najważniejszą cechą minerałów jest ich budowa krystaliczna. Dotyczy ona ciał o uporządkowanej strukturze ułożenia atomów. Do innych cech minerałów należą:

  • skład chemiczny
  • twardość
  • układ krystalograficzny
  • barwa
  • przezroczystość
  • łupliwość
  • połysk
  • gęstość
  • przełam
  • rysa
  • magnetyczność

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Minerały skałotwórcze

Niewielka grupa około 250 minerałów, które są istotne ze względu na fakt brania udziału w procesie tworzenia skał. Wśród tej grupy, za 3 najważniejsze uchodzą: kwarc, skalenie i mika, a ponadto: pirokseny, magnetyt, hematyt, oliwiny, amfibole, granat, apatyt, skaleniowiec, dolomit, gips, anhydryt, chloryt, staurolit, sylimanit, andaluzyt, dysten, kordieryt, serpentyn, wezuwian. Pozostałe minerały stanowią poniżej 1% objętości litosfery.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Misa martwicowa

Jedna z form krasu podziemnego, wypełnione wodą z dużą zawartością węglanu wapnia zagłębienie na dnie jaskini krasowej, w której mogą powstawać perły jaskiniowe.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mistral

Lokalna nazwa na wiatr typu Bora występujący na wybrzeżu Morza Śródziemnego we Francji.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Międzynarodowa Linia Zmiany Daty

Umownie przyjęta na świecie granica daty w kalendarzu, której przekroczenie oznacza zmianę dnia. Zasadniczo Linia leży na południku 180°, ale jej przebieg jest zniekształcony ze względu na przebieg granic państw. Przekraczając Linię w kierunku zachodnim (w lewo – z półkuli zachodniej na półkulę wschodnią): dodajemy 1 dzień, natomiast przekraczając ją w kierunku wschodnim (w prawo – z półkuli wschodniej na półkulę zachodnią): odejmujemy 1 dzień.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Międzynarodowa Stacja Kosmiczna

Obiekt techniczny krążący wokół Ziemi, którego budowa rozpoczęła się w 1998 r. Stacja umożliwia obecnie stały pobyt w kosmosie 6 astronautów. Państwami zaangażowanymi w program są USA, Rosja, Kanada, Japonia, Brazylia oraz 11 krajów Unii Europejskiej. Na stacji prowadzone są badania naukowe w warunkach mikrograwitacji, niemożliwej do osiągnięcia na Ziemi.

Misa jeziora

Zagłębienie terenu utworzone naturalnie lub sztucznie, które wypełnia woda jeziora.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mofety

Jeden z rodzajów ekshalacji o temperaturze poniżej 100°C. Są złożone głównie z pary wodnej i dwutlenku węgla, wykorzystywane czasami w celach leczniczych.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mokradło

Typ bagna, w którym uwilgotnienie jest zmienne i nie powstaje torf.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Monoklina

Duży obszar fałdowy pochylony pod jednakowym, niewielkim kątem (obejmuje znacznie większe formacje niż synklina i antyklina).

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Monsun

Wiatr okresowo-zmienny w sezonie pór roku (Monsun letni i Monsun zimowy), występujący w połduniowej i połduniowo-wschodniej Azji. Latem jest wiatrem wiejącym od strony oceanu w kierunku lądu (przynosi opady), zimą od strony lądu w kierunku oceanu (brak opadów). Czynnikiem powodującym cyrkulację monsunową jest różnica w nagrzewaniu lądu i oceanu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Monsun letni

Jeden z dwóch rodzajów Monsunu, występuje w okresie od kwietnia do września z największym nasileniem w miesiącach czerwiec-sierpień. W wyniku szybkiego nagrzewania lądu latem, nad Azją powstaje ośrodek niżowy do którego napływa powietrze (Monsun letni) z nad chłodniejszego Oceanu Indyjskiego (wyż) przynosząc olbrzymie opady.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Monsun zimowy

Jeden z dwóch rodzajów Monsunu, występuje w okresie od października do marca z największym nasileniem w miesiącach grudzień-luty. Nad wychłodzonym lądem Azji powstaje wyż, z którego powietrze (Monsun zimowy) przemieszcza się w kierunku cieplejszego Oceanu Indyjskiego (niż), nie przynosząc opadów.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Morena

Podstawowa akumulacyjna forma terenu powstała na skutek działalności lodowców górskich i lądolodów. Wyróżnia się:

  • Morenę czołową (lodowiec górski i lądolód)
  • Morenę denną (lodowiec górski i lądolód)
  • Morenę boczną (lodowiec górski)
  • Morenę środkową (lodowiec górski)

Kliknij by dowiedzieć się więcej
oraz
Kliknij by dowiedzieć się więcej

Morena boczna

Jedna z akumulacyjnych forum utworzonych przez lodowiec górski, powstaje w wyniku usypywania niesionego przez jęzor lodowca górskiego materiału skalnego wzdłuż jęzora po obu jego bocznych krawędziach.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Morena czołowa

Jedna z akumulacyjnych forum utworzonych przez lodowiec górski lub lądolód, powstaje w wyniku usypania materiału pchanego przez lodowiec (lub lądolód) na przedpolu jęzora lodowca górskiego lub czoła lądolodu. Ma kształt wału skalnego usypanego poprzecznie do kierunku ruchu jęzora lodowcowego (lub lądolodu).

Kliknij by dowiedzieć się więcej
oraz
Kliknij by dowiedzieć się więcej

Morena denna

Jedna z akumulacyjnych forum utworzonych przez lodowiec górski lub lądolód, powstaje w wyniku zdarcia podłoża i rozsypania na nim materiału niesionego przez jęzor lodowca (lub masę lądolodu), która została wtłoczona do jego wnętrza i wydostała się wraz z jego wytopieniem. Ma charakter falisty i rozległy (zwłaszcza w przypadku lądolodów).

Kliknij by dowiedzieć się więcej
oraz
Kliknij by dowiedzieć się więcej

Morena środkowa

Jedna z akumulacyjnych forum utworzonych przez lodowiec górski, efekt połączenia dwóch moren bocznych dwóch sąsiadujących lodowców górskich biegnących obok siebie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Morze

Duży akwen słonej wody stojącej, mający stałe połączenie z innymi morzami lub z oceanem, otoczony przez lądy. Najczęściej morza różnią się w jakiś sposób (np. fizykochemicznie) od wód otaczających lub mają z nimi ograniczone połączenie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Murszenie

Jeden z zaawansowanych procesów glebotwórczych, prowadzi do zmiany struktury torfu w wyniku jego osuszenia z pojawieniem się procesów mineralizacji i humifikacji. Zachodzi najczęściej na skutek sztucznej melioracji terenu.

Kliknij by dowiedzieć się więcej

Muton (baraniec)

Jedna z erozyjnych form utworzonych przez lodowiec górski lub lądolód, pagórek lub masyw skalny o nietypowym kształcie – wygładzony stok o niewielkim nachyleniu od strony nasuwania się lodowca (lub lądolodu) i silnie zdarty mocno nachylony stok po drugiej stronie.

Kliknij by dowiedzieć się więcej
oraz
Kliknij by dowiedzieć się więcej

Mżawka

Opad atmosferyczny w postaci ciekłej – kropli wody o średnicy mniejszej niż 0,5 mm.

Kliknij by dowiedzieć się więcej